Loét hậu môn và trực tràng

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Định nghĩa: Loét hậu môn và trực tràng là tình trạng viêm và hoại tử xảy ra ở niêm mạc hoặc da hậu môn·trực tràng, hình thành tổn khuyết (vết loét), kèm theo chảy máu·đau và các triệu chứng khác.
• Nguyên nhân chính
  • Tổn thương niêm mạc do áp lực quá mức khi đại tiện hoặc táo bón mạn tính
  • Nhiễm khuẩn (viêm trực tràng do vi khuẩn), tiến triển của đường rò/áp xe
  • Nứt hậu môn, rách hậu môn (anal fissure), rò hậu môn (fistula), áp xe quanh hậu môn
  • Bệnh viêm ruột (bệnh Crohn, viêm loét đại tràng)
  • Nguyên nhân nhiễm trùng (nhiễm trùng lây truyền qua đường tình dục, virus, bệnh lao, v.v.)
  • Loét liên quan đến khối u (ung thư trực tràng, ung thư hậu môn)
  • Tổn thương do thuốc·xạ trị, chấn thương (dị vật, sau phẫu thuật)
  • Yếu tố nguy cơ: uống quá nhiều rượu, chế độ ăn kiêng cực đoan (gây táo bón), mang thai (tăng áp lực tĩnh mạch)
• Sinh lý bệnh (tóm tắt): Tổn thương cơ học·viêm lặp đi lặp lại phá hủy lớp niêm mạc và mô bên dưới; nếu vi khuẩn sinh sôi tại vùng này, tình trạng có thể tiến triển thành viêm·áp xe·đường rò.
• Triệu chứng chính
  • Đau vùng hậu môn (đặc biệt khi đại tiện), cảm giác đi tiêu chưa hết, chảy máu sau khi đại tiện (đi ngoài ra máu), tiết dịch hoặc chảy mủ
  • Đau bụng, tiêu chảy hoặc táo bón, sốt nhẹ·mệt mỏi toàn thân·buồn nôn·nôn, v.v.
  • Khi trở thành mạn tính có thể sụt cân, thiếu máu
• Các bệnh được đưa vào chẩn đoán phân biệt: bệnh trĩ, nứt hậu môn, rò hậu môn, ung thư trực tràng, bệnh viêm ruột, viêm trực tràng do nhiễm trùng, v.v.
• Tiếp cận chẩn đoán (tóm tắt): bệnh sử·thăm trực tràng bằng ngón tay, soi hậu môn/nội soi trực tràng, khi cần sinh thiết·nội soi đại tràng·siêu âm trực tràng·CT/MRI·xét nghiệm máu và xét nghiệm phân

Phương pháp điều trị và lưu ý

• Điều trị bảo tồn (trường hợp nhẹ hoặc điều trị nguyên nhân nói chung)
  • Điều chỉnh táo bón: tăng lượng chất xơ trong chế độ ăn, uống đủ nước, tập thể dục thường xuyên
  • Thuốc làm mềm phân (khi cần), tắm ngồi (sitz bath) để giảm đau·hỗ trợ dẫn lưu mủ
  • Điều trị tại chỗ: thuốc kháng sinh·chống viêm tại chỗ (thuốc mỡ steroid phải được sử dụng theo chỉ định của bác sĩ)
  • Thuốc toàn thân: kháng sinh đường uống hoặc đường tĩnh mạch khi nghi ngờ nhiễm trùng, thuốc giảm đau khi đau dữ dội
  • Nếu kèm thiếu máu, điều trị bổ sung như thuốc sắt, v.v.
• Điều trị nội soi/phẫu thuật
  • Nếu sinh thiết xác định khả năng ác tính, cần điều trị khối u (phẫu thuật·hóa trị·xạ trị)
  • Nếu có áp xe hoặc cần dẫn lưu mủ, thực hiện dẫn lưu mủ (phẫu thuật)
  • Đối với loét khó điều trị·có đường rò·nặng, cân nhắc điều trị phẫu thuật như cắt đường rò, phẫu thuật bảo tồn cơ thắt, v.v.
  • Khi xảy ra biến chứng (thủng, chảy máu kéo dài, viêm phúc mạc), cần phẫu thuật cấp cứu
• Điều trị nguyên nhân đặc hiệu
  • Nếu nguyên nhân là bệnh viêm ruột, cần điều trị lâu dài bằng thuốc ức chế miễn dịch·thuốc sinh học, v.v. dưới sự theo dõi của bác sĩ chuyên khoa bệnh đường ruột
  • Khi mắc một số nhiễm trùng cụ thể như bệnh lao·nhiễm trùng lây truyền qua đường tình dục, điều trị bằng thuốc kháng khuẩn tương ứng
• Lưu ý khi tự chăm sóc (điểm cần chú ý)
  • Không được rặn quá mạnh khi đại tiện. Khuyến nghị tắm ngồi sau khi đại tiện và vệ sinh nhẹ nhàng
  • Hạn chế các yếu tố kích thích niêm mạc như rượu·thức ăn gây kích ứng·đồ ăn cay, v.v.
  • Tuân thủ hướng dẫn sử dụng thuốc được kê đơn (đặc biệt là steroid, kháng sinh)
  • Khi đau dữ dội quanh hậu môn·chảy máu nhiều·sốt·tình trạng toàn thân xấu đi, phải lập tức đi cấp cứu
• Nguy cơ biến chứng
  • Chảy máu kéo dài·thiếu máu, hình thành đường rò·rò hậu môn, rối loạn đại tiện do tổn thương cơ thắt hậu môn, thủng·viêm phúc mạc, nhiễm trùng lan rộng toàn thân, (hiếm gặp) biến đổi ác tính hoặc phát hiện khối u tiềm ẩn

Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (bao gồm vật dụng cần chuẩn bị và ví dụ câu hỏi)

• Vật dụng cần chuẩn bị (khuyến nghị mang theo)
  • Danh sách tất cả các thuốc đang dùng (bao gồm thuốc kê đơn·thuốc không kê đơn·thực phẩm bổ sung)
  • Phiếu kết quả hoặc bản tóm tắt các xét nghiệm trước đây (nội soi, CT/MRI, siêu âm)
  • Nhật ký triệu chứng: thời điểm bắt đầu triệu chứng, tần suất, tình trạng đại tiện (táo bón·tiêu chảy), số lần·lượng chảy máu, mức độ đau (ghi bằng con số)
  • Tiền sử bệnh (đặc biệt là bệnh đường ruột, phẫu thuật, các yếu tố nguy cơ liên quan đến quan hệ tình dục), có mang thai hay không
  • Nhiệt độ cơ thể·ảnh (chụp các tổn thương quanh hậu môn·dẫn lưu mủ·dịch tiết, v.v. trong khả năng bảo đảm tính riêng tư tối đa)
• Những điều cần báo trước cho nhân viên y tế khi đến khám
  • Sốt cao, đau dữ dội, chảy máu nhiều, có sử dụng kháng sinh gần đây hay không
• Các mục có thể cho bác sĩ xem khi khám (ví dụ)
  • Kết quả và ngày thực hiện nội soi/chẩn đoán hình ảnh gần đây
  • Các yếu tố làm triệu chứng nặng hơn (thức ăn·thuốc·vận động, v.v.)

Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ

• "Nguyên nhân nào có khả năng cao nhất gây ra vết loét này? Tôi cần thực hiện thêm những xét nghiệm nào?"
• "Các lựa chọn điều trị được khuyến nghị là gì, và lợi ích cũng như nguy cơ của từng lựa chọn là gì?"
• "Tác dụng phụ của thuốc (như kháng sinh·steroid đã được kê đơn) là gì, và khi nào tôi nên ngừng thuốc?"
• "Để phòng ngừa tái phát, tôi nên thay đổi điều gì trong lối sống trước tiên?"
• "Thời gian dự kiến để lành bệnh là bao lâu? Lịch kiểm tra theo dõi sẽ như thế nào?"

Ví dụ các câu hỏi phù hợp theo từng bệnh

• "Để xác định vết loét này có liên quan đến bệnh viêm ruột (ví dụ: bệnh Crohn) hay không, tôi cần thực hiện những xét nghiệm nào?"
• "Khi nghi ngờ có đường rò hoặc áp xe, khi nào dẫn lưu mủ hoặc phẫu thuật được khuyến nghị, và chức năng cơ thắt được bảo tồn như thế nào?"

Hết.