Polyp đại tràng

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Tóm tắt định nghĩa: Polyp đại tràng là khối u (u lành tính) phát sinh từ niêm mạc đại tràng; trong đó polyp tuyến (adenomatous) chiếm đa số. Polyp có nhiều hình dạng (có cuống/không cuống, dạng phẳng, v.v.) và kích thước khác nhau.
• Nguyên nhân và bệnh sinh: Polyp hình thành khi các tế bào niêm mạc đại tràng tăng sinh bất thường do đột biến gen; một số polyp tuyến dần tiến triển từ loạn sản → ung thư (chuỗi adenoma–carcinoma). Các yếu tố nguy cơ bao gồm chế độ ăn nhiều chất béo và thịt, thiếu chất xơ, uống nhiều rượu bia và hút thuốc, tiền sử gia đình (bao gồm bệnh đa polyp di truyền), tuổi cao, v.v.
• Triệu chứng chính: Phần lớn không có triệu chứng và được phát hiện tình cờ khi nội soi. Khi có triệu chứng, có thể xuất hiện đi ngoài ra máu hoặc máu ẩn (vết máu trong phân), phân có nhầy, đau bụng, tiêu chảy hoặc táo bón; nếu kích thước rất lớn, có thể xuất hiện các triệu chứng tắc ruột.
• Tốc độ tiến triển (tham khảo chung): Phần lớn polyp phát triển trong nhiều năm và thường cần nhiều năm (thông thường từ vài năm đến 5–10 năm) để tiến triển thành ung thư. Một số nghiên cứu báo cáo rằng một số polyp tuyến có thể tiến triển tương đối nhanh (trong vài năm, ví dụ 3–5 năm).

Phương pháp điều trị

• Nguyên tắc cơ bản: Polyp được phát hiện sẽ được loại bỏ (cắt bỏ) trong phạm vi có thể. Xét nghiệm mô bệnh học được thực hiện để xác định đặc điểm bệnh lý, từ đó quyết định việc điều trị bổ sung và khoảng thời gian theo dõi.
• Điều trị nội soi: Phần lớn polyp được loại bỏ bằng cắt polyp và đốt điện (polypectomy), sử dụng thòng lọng (snare), kẹp, v.v. trong khi nội soi đại tràng. Polyp dạng phẳng hoặc có kích thước lớn có thể cần cắt niêm mạc qua nội soi (EMR) hoặc bóc tách dưới niêm mạc qua nội soi (ESD).
• Điều trị phẫu thuật: Có thể cân nhắc phẫu thuật cắt bỏ qua mổ mở hoặc nội soi ổ bụng khi không thể loại bỏ hoàn toàn bằng nội soi, khi xét nghiệm mô bệnh học nghi ngờ ung thư xâm lấn hoặc còn ung thư tại diện cắt, hoặc khi nghi ngờ bệnh đa polyp lan rộng (nhiều polyp) hay bệnh đa polyp di truyền.
• Tiếp cận dùng thuốc/dự phòng: Có bằng chứng cho thấy aspirin hoặc một số thuốc có thể làm giảm nguy cơ ung thư đại tràng, nhưng không được khuyến cáo cho tất cả bệnh nhân. Quyết định này cần được đưa ra sau khi trao đổi với bác sĩ điều trị, tùy theo mức độ nguy cơ của từng người.
• Quản lý lối sống: Hạn chế thịt đỏ, thịt chế biến sẵn và chất béo; tăng cường chất xơ (ngũ cốc, trái cây, rau củ, rong biển, v.v.); bỏ thuốc lá, hạn chế rượu bia; khuyến khích tập thể dục thường xuyên. Khuyến cáo uống đủ nước (khi tăng lượng chất xơ).
• Lưu ý: Có khả năng xảy ra biến chứng như chảy máu hoặc thủng sau khi cắt polyp (đặc biệt nguy cơ tăng khi đang dùng thuốc chống đông). Tùy theo kết quả mô bệnh học sau khi loại bỏ, có thể cần điều trị bổ sung hoặc kiểm tra theo dõi với khoảng cách ngắn.

Các điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (bao gồm vật dụng cần chuẩn bị và ví dụ câu hỏi)

• Vật dụng cần chuẩn bị (khuyến nghị mang theo)
  • Danh sách tất cả các thuốc đang dùng (đặc biệt là thuốc chống đông, thuốc chống kết tập tiểu cầu, NSAIDs, v.v.), bao gồm thực phẩm bổ sung và thuốc thảo dược Hàn Quốc
  • Kết quả nội soi đại tràng và xét nghiệm mô bệnh học trước đây (nếu có, mang theo bản sao)
  • Ghi chép về tiền sử gia đình (người thân trực hệ có mắc ung thư đại tràng hoặc bệnh đa polyp hay không)
  • Ghi chép thay đổi triệu chứng (số lần chảy máu, hình dạng/tần suất/màu sắc phân, thay đổi cân nặng, đau bụng, v.v.)
  • Tiền sử dị ứng và tiền sử phẫu thuật/gây mê trước đây
• Những điều cần kiểm tra trước tại phòng khám ngoại trú
  • Kết quả xét nghiệm máu ẩn trong phân gần đây (nếu có)
  • Kết quả chẩn đoán hình ảnh ổ bụng gần đây (CT, chụp CT đại tràng, v.v.; nếu có thì mang theo)
• Ví dụ câu hỏi (những mục bệnh nhân nên tự ghi chú)
  • "Trong vài tháng gần đây, phân của tôi có lẫn máu không? Tần suất như thế nào?"
  • "Trong gia đình tôi có ai từng mắc ung thư đại tràng hoặc có tiền sử đa polyp không?"
  • "Hiện tôi có đang dùng thuốc chống đông (ví dụ: warfarin, NOAC), aspirin hoặc clopidogrel không?"

Ví dụ các câu hỏi chung cần hỏi bác sĩ

• "Kết quả mô bệnh học của polyp của tôi (loại, kích thước, dạng mô học, mức độ loạn sản) như thế nào?"
• "Polyp của tôi đã được loại bỏ hoàn toàn chưa? Diện cắt (có cần cắt lại hay không) có bất thường gì không?"
• "Khoảng thời gian nội soi theo dõi được khuyến nghị trong trường hợp của tôi là bao lâu?"
• "Nếu xảy ra biến chứng (chảy máu, thủng) sau khi cắt polyp thì cần xử trí như thế nào?"
• "Có điều gì đặc biệt cần lưu ý về chế độ ăn uống, tập thể dục hoặc thuốc men không?"

Ví dụ các câu hỏi phù hợp với từng bệnh

• "Dựa trên số lượng, kích thước và kết quả mô bệnh học của polyp (ví dụ: u tuyến ống, đặc điểm nhung mao, loạn sản độ cao, v.v.), lịch kiểm tra theo dõi được cá nhân hóa cho tôi là như thế nào?"
• "Tôi có tiền sử gia đình hoặc phát hiện nhiều polyp; bác sĩ có khuyến nghị xét nghiệm gen hoặc các xét nghiệm bổ sung để kiểm tra sự hiện diện của bệnh đa polyp di truyền (ví dụ: bệnh đa polyp tuyến gia đình, hội chứng Lynch) không?"

(Tham khảo: Khoảng thời gian theo dõi và lựa chọn điều trị thay đổi tùy theo số lượng, kích thước, dạng mô học, mức độ loại bỏ hoàn toàn của polyp và các yếu tố nguy cơ cá nhân; quyết định cuối cùng được đưa ra dựa trên kết quả mô bệnh học và trao đổi với bác sĩ chuyên khoa điều trị.)