U lành tính trực tràng

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Định nghĩa: Mô bất thường phát triển từ biểu mô hoặc dưới niêm mạc trong trực tràng và nhô vào lòng trực tràng (polyp, u dưới niêm mạc, v.v.).
• Các loại tổn thương chính (tóm tắt):
  • Polyp tuyến (adenomatous polyp): tổn thương tiền ung thư.
  • Polyp tăng sản (hyperplastic polyp): nhìn chung nhỏ (≤5 mm) và không có triệu chứng.
  • Polyp thiếu niên (juvenile polyp): chủ yếu gặp ở trẻ em và thanh thiếu niên. Thường có chảy máu, tiết chất nhầy và sa ra ngoài.
  • Nhóm polyp liên quan đến các bệnh di truyền như polyp Peutz–Jeghers, đa polyp tuyến gia đình (FAP), v.v.
  • U niêm mạc/dưới niêm mạc: u mỡ (lipoma), u carcinoid (carcinoid/u thần kinh nội tiết), u cơ trơn, u mạch bạch huyết, v.v.
• Nguyên nhân (ước đoán): khuynh hướng di truyền, chế độ ăn (nhiều chất béo, ít chất xơ), cơ địa, v.v. Nguyên nhân chính xác chưa rõ.
• Tóm tắt cơ chế bệnh sinh: một số u tuyến có thể tiến triển theo thời gian từ loạn sản đến ung thư xâm lấn (nguy cơ tăng tùy theo kích thước và loại mô).
• Triệu chứng chính: phần lớn không có triệu chứng (tình cờ phát hiện khi khám sàng lọc). Khi tổn thương lớn hoặc bề mặt bị tổn thương, có thể xuất hiện phân có máu, phân có chất nhầy, chảy máu trực tràng, sa ra ngoài khi đi đại tiện (chủ yếu ở polyp thiếu niên), v.v.

Phương pháp điều trị

• Nguyên tắc: nếu có khả năng ác tính hoặc có triệu chứng thì cần loại bỏ. Phương pháp được quyết định dựa trên kích thước, đặc điểm mô học và vị trí của tổn thương.
• Điều trị qua nội soi (chủ yếu được sử dụng)
  • Sinh thiết nóng (đốt điện): chủ yếu dùng cho các polyp nhỏ ≤5 mm.
  • Cắt polyp (polypectomy, snare): thường dùng cho các tổn thương ≤2 cm.
  • Cắt niêm mạc qua nội soi (EMR): tiêm nước muối sinh lý vào lớp dưới niêm mạc rồi cắt bỏ tổn thương — có thể áp dụng cho tổn thương khoảng 3 cm.
  • Cắt từng mảnh (piecemeal resection): chia tổn thương lớn thành nhiều phần để loại bỏ.
• Điều trị phẫu thuật
  • Nếu không thể loại bỏ qua nội soi, hoặc tổn thương có đặc điểm ác tính trên mô học, xâm lấn sâu, kích thước lớn, v.v., cần phẫu thuật cắt bỏ triệt căn theo nguyên tắc phẫu thuật ung thư trực tràng. Tùy trường hợp có thể tiến hành phẫu thuật nội soi ổ bụng hoặc mổ mở.
• Nguyên tắc quản lý theo từng loại tổn thương (tóm tắt)
  • Polyp tăng sản nhỏ: nếu không có triệu chứng, có thể theo dõi.
  • U mỡ: nếu không có triệu chứng và đã xác định chẩn đoán thì không nhất thiết phải loại bỏ (nếu không chắc chắn, tiến hành sinh thiết).
  • U carcinoid (u thần kinh nội tiết): phạm vi cắt bỏ được quyết định tùy theo kích thước và tính xâm lấn (cần thận trọng vì có khả năng di căn).
  • Polyp thiếu niên: thường khuyến nghị loại bỏ vì dễ gây chảy máu và sa ra ngoài.
  • Nếu là bệnh di truyền như FAP, cần điều trị phẫu thuật sớm và diện rộng, đồng thời khám sàng lọc cho gia đình.
• Xét nghiệm hình ảnh: khi quan sát thấy tổn thương, tiến hành sinh thiết; khi cần, đánh giá mức độ xâm lấn và di căn bằng CT/MRI.
• Quản lý lối sống và khuyến nghị phòng ngừa: tăng lượng chất xơ, giảm chất béo động vật quá mức, khám sàng lọc đại tràng định kỳ (được quyết định tùy theo tuổi và các yếu tố nguy cơ).
• Nguy cơ biến chứng: có khả năng chảy máu, thủng sau khi cắt qua nội soi; có khả năng tái phát (tăng ở trường hợp đa polyp, loạn sản độ cao hoặc có nhiều u tuyến).

Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (vật dụng cần chuẩn bị và ví dụ câu hỏi)

• Vật dụng/tài liệu cần mang theo
  • Danh sách các thuốc đang sử dụng gần đây (bao gồm thuốc chống đông máu/thuốc chống huyết khối), tiền sử dị ứng.
  • Bản sao kết quả nội soi đại tràng, sinh thiết và chẩn đoán hình ảnh (CT/MRI) trước đây.
  • Ghi chép thời điểm bắt đầu và diễn biến của các triệu chứng (phân có máu, chất nhầy, thay đổi thói quen đại tiện, v.v.).
  • Tiền sử gia đình (ung thư đại tràng, đa polyp, FAP, v.v.).
• Những điều cần xác nhận trước khi đến khám ngoại trú
  • Việc ngừng thuốc chống đông máu phải tuân theo chỉ định của bác sĩ phụ trách (điều này quan trọng khi dự kiến thực hiện thủ thuật).
  • Trước khi nội soi đại tràng, cần được hướng dẫn trước về quy trình làm sạch ruột phù hợp (uống thuốc nhuận tràng, v.v.) và thực hiện theo hướng dẫn.
• Ví dụ câu hỏi (các mục bệnh nhân có thể tự chuẩn bị)
  • "Tôi phải ngừng các thuốc đang dùng (aspirin, warfarin, v.v.) cho đến khi nào?"
  • "Tôi có thể mang theo kết quả xét nghiệm trước đây (hình ảnh nội soi, báo cáo sinh thiết) không?"
  • "Gần đây lượng và tần suất phân có máu hoặc chất nhầy của tôi như thế nào?"

Ví dụ các câu hỏi chung cần hỏi bác sĩ

• "Kết quả sinh thiết của polyp (hoặc khối u) này có ý nghĩa gì (u tuyến/loạn sản độ cao/dấu hiệu ác tính, v.v.)?"
• "Phương pháp cắt bỏ được khuyến nghị là gì, nguy cơ của thủ thuật (chảy máu, thủng) và tỷ lệ thành công khoảng bao nhiêu?"
• "Nguy cơ tái phát sau khi cắt bỏ và khoảng thời gian nội soi theo dõi sẽ như thế nào?"
• "Có điều gì cần tránh liên quan đến lối sống (chế độ ăn, vận động) hoặc việc dùng thuốc không?"

Ví dụ các câu hỏi phù hợp với từng bệnh

• "Dựa trên kích thước polyp của tôi (ví dụ: 1,5 cm) và đặc điểm mô học, phương pháp điều trị được khuyến nghị (cắt qua nội soi hay phẫu thuật) là gì? Khả năng tiến triển thành ung thư là bao nhiêu?"
• "Trong gia đình tôi có người từng mắc nhiều polyp hoặc ung thư đại tràng. Nếu nghi ngờ đa polyp tuyến gia đình (FAP), cần thực hiện những xét nghiệm di truyền và khám sàng lọc gia đình nào, và nên bắt đầu từ khi nào?"