Tắc ruột

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Tóm tắt định nghĩa: Tắc ruột là tình trạng một phần ruột non hoặc ruột già bị tắc nghẽn một phần hoặc hoàn toàn, khiến các chất trong ruột (thức ăn, dịch tiêu hóa, khí) không thể lưu thông, dẫn đến chướng bụng, đau bụng, nôn ói, ngừng đại tiện và trung tiện, v.v.
• Nguyên nhân chính
  • Tắc nghẽn cơ học: dính ruột sau phẫu thuật, khối u như ung thư đại tràng・ung thư ruột non, nghẹt do thoát vị, lồng ruột (intussusception), xoắn ruột (volvulus), túi thừa Meckel, v.v.
  • Tắc nghẽn do liệt (chức năng): nhu động ruột bị mất do viêm phúc mạc cấp (ví dụ: thủng dạ dày・tá tràng), viêm tụy cấp, viêm túi mật cấp, chấn thương bụng, thuốc ức chế nhu động ruột sau phẫu thuật, v.v.
• Điểm chính về sinh lý bệnh: Khi các chất trong ruột bị ứ đọng do tắc nghẽn, áp lực trong lòng ruột tăng → lưu lượng máu giảm → thiếu máu cục bộ・hoại tử niêm mạc ruột → có thể tiến triển thành thủng, viêm phúc mạc và nhiễm khuẩn huyết. Ngoài ra, dịch tiêu hóa không được hấp thu có thể gây mất nước và rối loạn điện giải.
• Triệu chứng chính
  • Đau bụng từng cơn (co thắt) (ban đầu khu trú → dần lan ra toàn bụng)
  • Nôn ói: tắc ruột non đoạn trên gây nôn dữ dội (dịch mật màu vàng nâu → sau một thời gian có mùi phân)
  • Chướng bụng và ngừng trung tiện・đại tiện (trường hợp nặng hoàn toàn không thể đại tiện・trung tiện)
  • Mất nước, nhịp tim nhanh, hạ huyết áp, sốt (khi kèm nhiễm trùng)
  • Tắc nghẽn cơ học: tăng nhu động ruột / tắc nghẽn do liệt: mất nhu động ruột

Phương pháp điều trị

• Xử trí ban đầu (cấp cứu)
  • Nhịn ăn (NPO), thiết lập đường truyền tĩnh mạch và bù đủ dịch để điều chỉnh nước・điện giải
  • Giảm áp dạ dày (hoặc đoạn ruột trên): hút khí・dịch trong ruột bằng ống đưa qua mũi (như ống Levin) (phương pháp giảm áp) — giảm chướng bụng・nôn ói, giảm nguy cơ thủng ruột
  • Kiểm soát đau và sử dụng thuốc chống nôn, điều chỉnh điện giải khi cần
• Điều trị bằng thuốc
  • Điều chỉnh điện giải・dịch truyền; sử dụng kháng sinh khi nghi ngờ nhiễm trùng/thiếu máu cục bộ hoặc có nguy cơ thủng ruột
  • Điều chỉnh nguyên nhân gây tắc ruột do liệt (ví dụ: điều chỉnh rối loạn điện giải, ngừng các thuốc liên quan)
• Xử trí bằng hình ảnh・nội soi
  • Trong một số trường hợp (đặc biệt để xác định nguyên nhân tắc nghẽn đường ruột do dịch bệnh hoặc nhằm giảm áp), cân nhắc giảm áp nội soi hoặc đặt stent (ví dụ: cầu nối trước phẫu thuật trong tắc nghẽn đại tràng)
• Điều trị phẫu thuật
  • Khi tắc nghẽn cơ học không đáp ứng với điều trị bảo tồn hoặc nghi ngờ thiếu máu cục bộ・hoại tử・thủng ruột hay sốc, tiến hành phẫu thuật cấp cứu (loại bỏ nguyên nhân tắc nghẽn, cắt đoạn ruột bị hoại tử, v.v.)
  • Phẫu thuật theo kế hoạch: loại bỏ nguyên nhân sau khi tình trạng cải thiện (ví dụ: cắt bỏ khối u, gỡ dính)
• Lưu ý・nguy cơ biến chứng・tự chăm sóc
  • Cần được đánh giá y tế ngay lập tức: đau bụng dai dẳng・dữ dội, nôn ói kéo dài, sốt, hạ huyết áp, phân dạng tế bào (phân có máu), v.v. là những lý do cần cấp cứu
  • Nếu xem nhẹ tình trạng nước・điện giải, nguy cơ sốc・suy thận sẽ tăng
  • Có khả năng tái phát dính ruột sau phẫu thuật → cần được đánh giá nhanh chóng nếu sau này xuất hiện đau bụng・tái phát tắc nghẽn
  • Biến chứng: thiếu máu cục bộ・hoại tử ruột, thủng ruột, viêm phúc mạc, nhiễm khuẩn huyết, sốc
  • Quản lý sinh hoạt: Có thể cần nhịn ăn・bổ sung dịch trong thời gian ngắn. Bệnh nhân có nguy cơ tái phát cần quản lý nguyên nhân, chẳng hạn như phẫu thuật thoát vị, điều trị ung thư và phòng ngừa dính ruột sau phẫu thuật

Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (kèm ví dụ câu hỏi)

• Vật dụng cần chuẩn bị
  • Danh sách tất cả các thuốc đang dùng (bao gồm thuốc kê đơn・không kê đơn・thuốc thảo dược・thực phẩm bổ sung)
  • Tiền sử phẫu thuật (đặc biệt là phẫu thuật bụng) và hồ sơ nhập viện
  • Kết quả xét nghiệm gần đây (X-quang bụng, CT, xét nghiệm máu, v.v.) hoặc tệp hình ảnh/báo cáo (nếu có thể)
  • Thời điểm bắt đầu triệu chứng, ghi chú về diễn tiến (tần suất・tính chất nôn, tình trạng đại tiện・trung tiện, tính chất đau・thay đổi mức độ đau, có sốt hay không)
  • Tiền sử dị ứng và bệnh nền (bệnh tim mạch・thận・gan, v.v.)
• Ví dụ về nội dung cần báo cáo với nhân viên y tế khi khám
  • "Cơn đau bụng bắt đầu lúc nào và đã thay đổi như thế nào sau đó?"
  • "Màu sắc và mùi của chất nôn (có phải dịch mật không, có mùi phân không?)"
  • "Gần đây có từng phẫu thuật bụng hoặc có tiền sử thoát vị không?"
  • "Các thuốc thường dùng (đặc biệt là thuốc chống co thắt, opioid, thuốc kháng cholinergic và các thuốc ức chế nhu động ruột khác)"
• Những mục nên kiểm tra trước tại nơi khám ngoại trú
  • Thay đổi cân nặng, có giảm lượng nước tiểu hay không (chỉ dấu mất nước), có sốt・nhịp tim nhanh hay không
  • Gần đây phân có lẫn máu hoặc có màu đen hay không

Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ

• "Những nguyên nhân có thể gây ra tình trạng này là gì?"
• "Tôi có cần phẫu thuật ngay bây giờ không, và khả năng cải thiện bằng điều trị bảo tồn là bao nhiêu?"
• "Tác dụng phụ của thuốc này (thuốc được kê đơn) là gì?"
• "Tiên lượng như thế nào? Nguy cơ xuất hiện biến chứng ở mức nào?"
• "Có những điểm nào cần lưu ý trong sinh hoạt? Có khuyến nghị nào để giảm nguy cơ tái phát không?"

Ví dụ các câu hỏi phù hợp với từng bệnh

• "Nếu xác định được vị trí và nguyên nhân tắc nghẽn trên CT, thời điểm phẫu thuật được quyết định như thế nào? Khi nào cần phẫu thuật cấp cứu?"
• "Tôi đã từng phẫu thuật bụng nhiều lần; có thể thực hiện biện pháp phòng ngừa nào để giảm tái phát tắc ruột do dính?"