bệnh do cytomegalovirus

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Tóm tắt định nghĩa: Viêm gan virus cấp tính là tình trạng một số loại virus, như virus viêm gan A, B, C, D, E, G (ví dụ: HAV, HBV, HCV, HDV, HEV, v.v.), virus Epstein–Barr (bệnh tăng bạch cầu đơn nhân) và cytomegalovirus, gây viêm cấp tính tại mô gan. Nhìn chung, tình trạng này chỉ diễn tiến cấp tính trong vòng 6 tháng.
• Nguyên nhân và sinh lý bệnh: Sinh lý bệnh khác nhau tùy theo loại virus gây bệnh và đường lây nhiễm. Viêm gan A và E chủ yếu lây truyền qua thực phẩm, nước bị ô nhiễm hoặc đường miệng; viêm gan B, C và D lây truyền qua phơi nhiễm với máu hoặc dịch cơ thể (truyền máu, tiêm chích, quan hệ tình dục, v.v.). Khi virus xâm nhập vào tế bào gan và gây viêm, tổn thương tế bào gan, có thể xảy ra tình trạng tăng AST/ALT, tăng bilirubin và suy giảm chức năng đông máu.
• Triệu chứng chính: Mệt mỏi, uể oải, chán ăn, buồn nôn·nôn, sốt nhẹ, đau cơ xương (đau khớp·đau cơ), khó chịu/đau vùng bụng trên bên phải, ngứa da, vàng da (lòng trắng mắt·da chuyển vàng), nước tiểu sẫm màu, mất vị giác. Phần lớn trường hợp nhẹ và tự hồi phục, nhưng một số trường hợp có thể tiến triển thành viêm gan nặng hoặc suy gan cấp.

Phương pháp điều trị và lưu ý

• Điều trị chung (trong phần lớn trường hợp)
  • Điều trị hỗ trợ: Nghỉ ngơi đầy đủ, bổ sung nước·dinh dưỡng (ăn từng ít một nhưng thường xuyên), giảm nhẹ triệu chứng (kiểm soát nôn và đau), không sử dụng thuốc gây độc cho gan.
  • Điều trị bằng thuốc: Phần lớn trường hợp viêm gan A·E và các trường hợp nhẹ thông thường sẽ hồi phục với điều trị hỗ trợ.
• Điều trị kháng virus đặc hiệu
  • Viêm gan B cấp tính (viêm gan nặng hoặc tiến triển, có nguy cơ suy gan cấp): Sử dụng các thuốc tương tự nucleoside/nucleotide (như tenofovir, entecavir). Việc có bắt đầu thuốc kháng virus hay không sẽ do bác sĩ chuyên khoa quyết định tùy theo mức độ nặng và biểu hiện lâm sàng.
  • Viêm gan C cấp tính: Trong một số trường hợp, cân nhắc điều trị kháng virus sớm (DAA; thuốc kháng virus tác động trực tiếp). Cần trao đổi với chuyên gia.
  • HDV (virus delta): Điều trị đồng thời với HBV, trong một số trường hợp cân nhắc nhóm thuốc interferon.
  • HAV·HEV: Phòng ngừa (cân nhắc sử dụng immunoglobulin khi phơi nhiễm), điều trị thường là điều trị hỗ trợ.
• Xử trí trường hợp nặng·biến chứng
  • Khi nghi ngờ suy gan cấp (thay đổi ý thức, INR tăng, vàng da nặng, phù não, v.v.), cần nhập viện ngay và được đội ngũ ghép gan đánh giá.
• Quản lý sinh hoạt và chống chỉ định
  • Trong mọi trường hợp, không được uống rượu.
  • Không sử dụng thuốc gây độc cho gan, thuốc thảo dược·thuốc y học cổ truyền·phương pháp dân gian (đặc biệt là thuốc không rõ nguồn gốc). Chỉ dùng các thuốc cần thiết sau khi trao đổi với bác sĩ.
  • Đối với nhiễm HBV·HCV·HDV có khả năng trở thành mạn tính, cần kiểm tra định kỳ ngay cả sau khi hồi phục (từ vài tháng đến hằng năm).
• Các triệu chứng cần lưu ý (cần cấp cứu ngay)
  • Suy giảm ý thức·lú lẫn, không thể uống nước do nôn kéo dài, có xu hướng chảy máu, vàng da đột ngột nặng lên, lượng nước tiểu giảm rất nhiều, v.v.

Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (vật dụng cần chuẩn bị và những điều cần xác nhận trước khi đến bệnh viện)

• Tài liệu·vật dụng cần mang theo
  • Danh sách các thuốc đang dùng gần đây (bao gồm thuốc kê đơn·OTC·thuốc y học cổ truyền·thực phẩm bổ sung)
  • Nếu có bản sao các kết quả xét nghiệm trước đây (xét nghiệm chức năng gan, xét nghiệm máu, siêu âm, v.v.), hãy mang theo
  • Lịch sử tiêm vaccine (viêm gan A·B)
  • Ngày bắt đầu và diễn tiến triệu chứng (thời điểm xuất hiện vàng da, thay đổi màu nước tiểu/phân, v.v.)
  • Lịch sử du lịch gần đây (phơi nhiễm với nước·thực phẩm bị ô nhiễm), tiền sử truyền máu·thủ thuật tiêm, tiền sử quan hệ tình dục, có sử dụng thuốc qua đường tiêm hay không
  • Ghi chép về việc uống rượu·hút thuốc·thay đổi cân nặng
• Các mục nên ghi lại khi khám ngoại trú
  • Sốt, thay đổi cảm giác thèm ăn, triệu chứng tiêu hóa, màu nước tiểu·màu phân, vị trí·mức độ đau bụng, mức độ mệt mỏi (suy giảm khả năng sinh hoạt hằng ngày)
  • Có người tiếp xúc hay không (thành viên gia đình có triệu chứng tương tự hoặc được chẩn đoán xác định viêm gan)

Ví dụ về các câu hỏi chung nên hỏi bác sĩ

• "Kết quả xét nghiệm chức năng gan của tôi có ý nghĩa gì (ALT/AST, bilirubin, INR, v.v.)?"
• "Tôi cần làm những xét nghiệm nào (xét nghiệm huyết thanh virus, PCR, v.v.)? Khi nào có kết quả?"
• "Nguy cơ nhiễm trùng này tiến triển thành mạn tính ở mức nào? Tôi cần theo dõi và xét nghiệm như thế nào?"
• "Trong số các thuốc hoặc thực phẩm bổ sung tôi đang dùng, có thuốc nào cần ngừng không?"
• "Khi nào thì an toàn để trở lại sinh hoạt hằng ngày·đi làm·tập thể dục?"

Ví dụ về các câu hỏi tùy theo từng bệnh

• (Khi nghi ngờ viêm gan B) "Trong trường hợp của tôi, có cần bắt đầu dùng thuốc kháng virus (ví dụ: tenofovir, entecavir) không? Tiêu chuẩn để bắt đầu điều trị là gì?"
• (Khi gần đây đã đi du lịch nước ngoài·phơi nhiễm với thực phẩm bị ô nhiễm) "Tôi có khả năng bị nhiễm viêm gan A/E không? Tôi cần dùng immunoglobulin dự phòng hoặc tiêm vaccine vào thời điểm nào sau khi phơi nhiễm?"

Khuyến nghị bổ sung

• Phòng ngừa: Tiêm vaccine viêm gan A·B, sử dụng thực phẩm·nước an toàn, phòng tránh phơi nhiễm với kim tiêm·máu, quan hệ tình dục an toàn (bao cao su) và không dùng chung bơm kim tiêm. Cần lưu ý vì nhiễm HEV trong thai kỳ làm tăng nguy cơ bệnh nặng.
• Xét nghiệm theo dõi: Ngay cả sau khi hồi phục cấp tính, khuyến nghị theo dõi huyết thanh học từ 3 đến 6 tháng trở lên tùy theo loại virus (đặc biệt liên quan đến HBV/HCV/HDV).

(Được tóm tắt dựa trên thông tin lâm sàng đã cung cấp. Quyết định cụ thể về xét nghiệm·điều trị cần tuân theo đánh giá lâm sàng của bác sĩ chuyên khoa phụ trách.)