Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)
- Định nghĩa: Nhiễm HIV không triệu chứng là tình trạng đã bị nhiễm virus gây suy giảm miễn dịch ở người (HIV) nhưng các triệu chứng lâm sàng chưa xuất hiện.
- Nguyên nhân·sinh lý bệnh: HIV chủ yếu lây nhiễm và phá hủy các tế bào lympho T CD4 dương tính, khiến chức năng miễn dịch suy giảm dần; ngay cả trong thời kỳ tiềm ẩn lâm sàng ban đầu, virus vẫn nhân lên và từ từ làm giảm số lượng tế bào miễn dịch. Theo thời gian, bệnh có thể tiến triển thành AIDS, với sự xuất hiện của các nhiễm trùng cơ hội và u ác tính.
- Đặc điểm và triệu chứng chính: Về cơ bản không có triệu chứng (không có triệu chứng), nhưng trong giai đoạn đầu nhiễm bệnh có thể xuất hiện hội chứng chuyển đổi huyết thanh cấp tính thoáng qua (sốt, đau họng, hạch to, đau cơ, phát ban, v.v.); ngay cả trong giai đoạn không triệu chứng, người bệnh vẫn có khả năng lây truyền. Các đường lây truyền gồm quan hệ tình dục, dùng chung kim tiêm, truyền máu (hiện nay hiếm gặp), lây truyền từ mẹ sang thai, v.v.
Phương pháp điều trị
- Nguyên tắc điều trị
- Ngay cả khi không có triệu chứng, liệu pháp kháng retrovirus (ART) được khuyến cáo bắt đầu cho tất cả người nhiễm HIV (nhằm phục hồi miễn dịch và giảm lây truyền).
- Mục tiêu điều trị: ức chế HIV RNA trong máu (tải lượng virus) xuống mức không phát hiện được (undetectable) và thúc đẩy phục hồi số lượng CD4.
- U=U (Undetectable = Untransmittable): Có nghĩa là khi duy trì ức chế hoàn toàn liên tục, nguy cơ lây truyền qua đường tình dục sẽ giảm đáng kể.
- Đánh giá ban đầu (các xét nghiệm được khuyến nghị trước khi bắt đầu điều trị)
- HIV RNA (tải lượng virus), số lượng CD4
- Xét nghiệm kháng thuốc kháng retrovirus (xét nghiệm di truyền)
- Xét nghiệm chức năng gan·thận, đường huyết, lipid, điện giải
- Xét nghiệm viêm gan B·C, giang mai·các bệnh lây truyền qua đường tình dục khác
- Tình trạng mang thai (nữ giới), danh sách thuốc đang dùng (để xác định tương tác thuốc)
- Đánh giá nguy cơ lao, kiểm tra tình trạng tiêm chủng
- Phác đồ thuốc tiêu chuẩn (ví dụ)
- Tiêu chuẩn hiện nay thường là phác đồ phối hợp 3 thuốc, gồm 2 thuốc ức chế men sao chép ngược tương tự nucleoside (NRTI) + 1 thuốc ức chế integrase (INSTI) (thông thường lựa chọn thuốc phối hợp liều cố định dùng 1 lần mỗi ngày). Ví dụ: phác đồ dựa trên dolutegravir hoặc bictegravir + tenofovir (TAF hoặc TDF) + emtricitabine hoặc lamivudine.
- Việc lựa chọn thuốc sẽ khác nhau tùy theo tình trạng của từng người (chức năng thận·gan, mang thai, nhiễm trùng đồng thời, tình trạng kháng thuốc, v.v.).
- Theo dõi
- Sau khi bắt đầu điều trị, đánh giá tải lượng virus và tác dụng phụ sau 2–8 tuần (hoặc theo hướng dẫn quốc gia); sau đó, khi đã được ức chế, theo dõi định kỳ mỗi 3–6 tháng. Khi CD4 đã ổn định sau khi được ức chế, có thể kéo dài khoảng cách theo dõi.
- Phòng ngừa·điều trị hỗ trợ
- PEP (dự phòng sau phơi nhiễm) cho người tiếp xúc, PrEP (dự phòng trước phơi nhiễm) cho người có nguy cơ cao
- Khuyến nghị tiêm vaccine (cúm, phế cầu, viêm gan B, v.v.)
- Lưu ý
- Không tự ý ngừng điều trị vì có thể dẫn đến virus tăng sinh nhanh chóng và suy giảm miễn dịch
- Chú ý tương tác thuốc (thuốc chống lao, một số thuốc chống nấm·kháng sinh, một số thuốc hạ lipid máu, v.v.)
- Tác dụng phụ lâu dài liên quan đến thuốc: rối loạn chuyển hóa (lipid·đường huyết), bất thường chức năng thận (với một số thuốc), thay đổi mật độ xương, độc tính trên gan, v.v. — cần xét nghiệm định kỳ
- Nếu đang có kế hoạch mang thai hoặc đang mang thai, nhất thiết phải được tư vấn về việc lựa chọn thuốc và tính an toàn của thuốc
Các điểm cần kiểm tra trước khi đến khám ngoại trú (kèm ví dụ câu hỏi)
- Đồ dùng và thông tin cần chuẩn bị
- Danh sách tất cả các thuốc đang dùng (bao gồm thuốc kê đơn·thuốc không kê đơn·thực phẩm bổ sung)
- Kết quả xét nghiệm trước đây (nếu có thể, gồm kết quả xét nghiệm HIV, tải lượng virus, CD4, xét nghiệm gan·thận, v.v.)
- Tiền sử dị ứng (bao gồm dị ứng thuốc)
- Ghi chép những thay đổi triệu chứng gần đây (sốt, sụt cân, hạch to, v.v.)
- Thông tin về đời sống tình dục và bạn tình (bao gồm việc có thực hiện các hành vi an toàn hay không và tình trạng HIV của bạn tình), tình trạng gần đây có phơi nhiễm với kim tiêm hay không
- Có kế hoạch mang thai hay không (nữ giới)
- Các câu hỏi nên chuẩn bị để hỏi tại buổi khám ngoại trú (ví dụ)
- Phương pháp điều trị dự kiến bắt đầu (loại thuốc·cách dùng·thời gian) là gì?
- Các tác dụng phụ chính của thuốc và cách xử trí khi xảy ra là gì?
- Các xét nghiệm đánh giá hiệu quả điều trị và khoảng thời gian giữa các lần xét nghiệm là như thế nào?
- Cần thực hiện thêm biện pháp nào để phòng ngừa lây truyền?
Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ
- Khi nào tôi nên bắt đầu điều trị? (Có khuyến nghị bắt đầu ngay bây giờ hay không?)
- Tải lượng virus và số lượng CD4 hiện tại của tôi là bao nhiêu, và tiên lượng như thế nào?
- Các tác dụng phụ chính và tương tác của thuốc được khuyến nghị là gì?
- Nếu mang thai (hoặc có kế hoạch mang thai), việc lựa chọn thuốc hoặc quản lý điều trị có thay đổi không?
Ví dụ các câu hỏi tùy chỉnh theo bệnh
- Trong trường hợp của tôi (dựa trên tải lượng virus·số lượng CD4 hiện tại), tổ hợp thuốc ban đầu nào là phù hợp nhất? Các lựa chọn thay thế nếu xảy ra tác dụng phụ là gì?
- Khi điều trị đã đưa virus xuống mức không phát hiện được, nguy cơ lây truyền qua đường tình dục và các biện pháp phòng ngừa bổ sung cần tuân thủ trong đời sống hằng ngày là gì?