tăng bạch cầu đơn nhân nhiễm khuẩn

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

Viêm gan là tình trạng viêm xảy ra ở các tế bào gan, với nguyên nhân chủ yếu gồm virus (A, B, C, D, E...), rượu, thuốc·chất độc, bệnh tự miễn, bệnh chuyển hóa (ví dụ: bệnh Wilson), viêm gan nhiễm mỡ không do rượu và các nguyên nhân khác. Cơ chế bệnh sinh là do tế bào gan bị phá hủy hoặc tình trạng viêm kéo dài bởi nhiễm trùng hay tổn thương do độc chất·miễn dịch, làm suy giảm chức năng tổng hợp và giải độc của gan. Các triệu chứng chính rất đa dạng, từ không có triệu chứng đến mệt mỏi·uể oải, chán ăn, buồn nôn·nôn, khó chịu vùng hạ sườn phải, sốt, đau khớp·đau cơ, vàng da (vàng da và củng mạc), nước tiểu sẫm màu, ngứa, cổ trướng·chướng bụng (trong trường hợp nặng), thay đổi ý thức·lú lẫn (bệnh não gan) và các dấu hiệu suy gan cấp (xu hướng chảy máu·hôn mê). Bệnh được phân loại thành cấp tính (trong vòng 6 tháng) và mạn tính (từ 6 tháng trở lên); viêm gan mạn tính có thể tiến triển thành xơ gan·ung thư gan theo thời gian. Chẩn đoán và đánh giá giai đoạn được thực hiện bằng xét nghiệm máu (xét nghiệm chức năng gan, bilirubin, INR, tiểu cầu...), dấu ấn virus và tải lượng virus (ví dụ: HBV DNA, HCV RNA), kháng thể tự miễn, xét nghiệm chuyển hóa (như ceruloplasmin), siêu âm ổ bụng·đo độ đàn hồi gan (đánh giá xơ hóa), và khi cần có thể sinh thiết gan.

Phương pháp điều trị và lưu ý

• Nguyên tắc chung

  • Điều trị theo nguyên nhân (loại bỏ/điều trị nguyên nhân), bảo vệ gan và phòng ngừa biến chứng là trọng tâm.
  • Hầu hết viêm gan cấp hồi phục với điều trị hỗ trợ (nghỉ ngơi·truyền dịch·dinh dưỡng), nhưng khi có dấu hiệu suy gan cần nhập viện ngay, điều trị tích cực và đánh giá khả năng ghép gan.
  • Ngừng các thuốc·thực phẩm bổ sung gây độc cho gan (đặc biệt là thuốc thảo dược·bài thuốc dân gian).

• Điều trị bằng thuốc (tóm tắt theo nguyên nhân)

  • HBV (viêm gan B mạn tính): thuốc kháng virus đường uống dài hạn (thuốc chính: tenofovir, entecavir) là lựa chọn hàng đầu. Có thể cân nhắc thuốc kháng virus ở người mắc bệnh cấp tính nặng hoặc người suy giảm miễn dịch.
  • HCV (viêm gan C mạn tính): điều trị hiệu quả cao bằng thuốc kháng virus tác động trực tiếp đường uống (DAA; ví dụ: sofosbuvir/velpatasvir, glecaprevir/pibrentasvir...), với khả năng chữa khỏi trong đa số trường hợp. Việc lựa chọn thuốc được quyết định dựa trên tiền sử bệnh·mức độ xơ hóa gan.
  • Viêm gan tự miễn: corticosteroid (prednisone) ± thuốc ức chế miễn dịch (như azathioprine).
  • Bệnh Wilson: thuốc thải đồng (penicillamine, trientine) hoặc điều trị bằng kẽm.
  • Do thuốc·chất độc (ví dụ: quá liều acetaminophen): ngừng thuốc gây ra, khi cần dùng thuốc giải độc (trong trường hợp acetaminophen là N-acetylcysteine).
  • Viêm gan do rượu: kiêng rượu ngay lập tức, bổ sung dinh dưỡng·vitamin (như thiamine), cân nhắc steroid trong trường hợp nặng.
  • Suy gan cấp/suy gan giai đoạn cuối: cân nhắc ghép gan.

• Quản lý lối sống·phòng ngừa

  • Không uống rượu, không dùng thuốc·thực phẩm bổ sung gây độc cho gan, duy trì chế độ ăn cân bằng và cân nặng phù hợp (khuyến nghị giảm cân dần dần khi béo phì), tập thể dục thường xuyên.
  • Tiêm vaccine phòng viêm gan B·A (nếu chưa có miễn dịch); HCV hiện chưa có vaccine → phòng ngừa nhiễm bệnh (không dùng chung kim tiêm, quan hệ tình dục an toàn...).
  • Người mắc bệnh gan mạn tính cần theo dõi ung thư gan (như siêu âm ổ bụng + xét nghiệm máu AFP) và tái khám định kỳ.

• Lưu ý·nguy cơ biến chứng

  • Bệnh não gan, xu hướng chảy máu (rối loạn đông máu), cổ trướng·nhiễm trùng (viêm phúc mạc), suy thận (hội chứng gan thận), xuất huyết do giãn tĩnh mạch thực quản, ung thư gan...
  • Thuốc thảo dược·bài thuốc dân gian và việc dùng thuốc không cần thiết có thể làm tổn thương gan nặng hơn, vì vậy chống chỉ định.
  • Người mang thai·người ở trạng thái đặc biệt (trẻ em, người suy giảm miễn dịch) cần trao đổi với bác sĩ chuyên khoa về kế hoạch điều trị·quản lý.

Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (kèm ví dụ về đồ cần chuẩn bị và câu hỏi)

Đồ cần chuẩn bị

• Danh sách tất cả thuốc·thực phẩm bổ sung·thuốc thảo dược đang sử dụng (nếu có thể, mang theo túi thuốc)
• Bản sao các kết quả xét nghiệm trước đây (xét nghiệm máu, siêu âm, xét nghiệm HBV/HCV...)
• Hồ sơ tiêm chủng (đặc biệt là vaccine viêm gan A·B)
• Ghi lại lượng·thời gian uống rượu, thay đổi cân nặng, thời điểm xuất hiện và diễn biến triệu chứng
• Thông tin về tiền sử phơi nhiễm như bệnh gan·phẫu thuật·chạy thận nhân tạo·truyền máu·phẫu thuật·châm cứu·xỏ khuyên·quan hệ tình dục...
• Dị ứng và tình trạng mang thai (đối với phụ nữ trong độ tuổi sinh sản)

Tự ghi chép khi khám (ví dụ)

• Thay đổi màu sắc nước tiểu·phân (ngày xuất hiện)
• Thời điểm và mức độ nặng lên của các triệu chứng như vàng da·ngứa·chướng bụng·lú lẫn·buồn ngủ
• Các thuốc·thực phẩm bổ sung đã dùng gần đây và ngày bắt đầu sử dụng

Ví dụ về các câu hỏi chung cần hỏi bác sĩ

• Nguyên nhân và loại viêm gan của tôi là gì, mức độ tiến triển hiện tại (cấp tính/mạn tính, giai đoạn xơ hóa) như thế nào?
• Bệnh có thể chữa khỏi hoàn toàn bằng điều trị không? Mục tiêu điều trị là gì?
• Các lựa chọn điều trị được khuyến nghị, thời gian điều trị dự kiến và các tác dụng phụ chính là gì?
• Nên bắt đầu điều trị khi nào, và khoảng thời gian cần thực hiện các xét nghiệm (theo dõi) trong·sau điều trị như thế nào?
• Nguy cơ xơ gan·ung thư gan ở mức nào, và kế hoạch Surveillance (theo dõi) là gì?
• Nếu tôi đang dùng thuốc hoặc thực phẩm bổ sung, tôi có thể tiếp tục dùng không?
• Nếu có kế hoạch mang thai, việc điều trị ảnh hưởng như thế nào? Có thể cho con bú không?
• Gia đình·người sống cùng·bạn tình cần thực hiện xét nghiệm hoặc biện pháp phòng ngừa nào?

Ví dụ về các câu hỏi tùy theo bệnh

• (Trong trường hợp viêm gan B mạn tính) Với chỉ số HBV DNA và ALT của tôi ở mức này, khi nào nên bắt đầu dùng thuốc kháng virus (ví dụ: tenofovir/entecavir)? Quyết định thời điểm ngừng thuốc như thế nào?
• (Trong trường hợp nghi ngờ/được chẩn đoán viêm gan C mạn tính) Phác đồ phối hợp DAA (thuốc kháng virus tác động trực tiếp) và thời gian điều trị phù hợp với tình trạng của tôi là gì, và khi nào sẽ xác nhận virus đã được chữa khỏi sau điều trị (đáp ứng virus học bền vững, SVR)?