viêm cơ nhiễm trùng

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Định nghĩa: Viêm cơ nhiễm trùng là tình trạng vi khuẩn, virus, ký sinh trùng hoặc hiếm khi là nấm xâm nhập vào mô cơ và gây viêm. Bệnh có thể biểu hiện từ viêm khu trú đến hình thành áp-xe hoặc nhiễm trùng toàn thân.
• Nguyên nhân chính: Xâm nhập trực tiếp (vết thương, vị trí phẫu thuật), nhiễm bẩn liên quan đến phẫu thuật hoặc tiêm, lan truyền theo đường máu (nhiễm trùng toàn thân lan qua dòng máu). Các tác nhân gây bệnh thường gặp gồm Staphylococcus aureus, liên cầu nhóm A, vi khuẩn gram âm, Clostridium, vi khuẩn lao, các virus như virus cúm và enterovirus, cùng các ký sinh trùng như Trichinella.
• Tóm tắt sinh lý bệnh: Khi tác nhân gây bệnh xâm nhập vào cơ, phản ứng viêm tại chỗ xảy ra (thâm nhiễm bạch cầu trung tính và đại thực bào, giãn mạch, phù nề); trong trường hợp nặng, tình trạng này có thể dẫn đến hoại tử, áp-xe và tổn thương sợi cơ, gây giảm sức cơ và mất chức năng. Một số trường hợp có nguy cơ xảy ra phản ứng độc tính toàn thân (nhiễm khuẩn huyết) hoặc tiêu cơ vân do phá hủy cơ (→ tổn thương thận cấp).
• Triệu chứng chính: Đau và đau khi ấn tại chỗ, đỏ, nóng, sưng, viêm da hoặc phát ban tại chỗ, sốt và rét run toàn thân, hạn chế vận động và yếu cơ tương ứng. Khi hình thành áp-xe, có thể kèm theo chảy mủ tại chỗ hoặc đau khi ấn thấy rõ.

Phương pháp điều trị

• Đánh giá và phân loại ban đầu: Nhẹ (khu trú, không có triệu chứng toàn thân) so với nặng (sốt cao, độc tính toàn thân, áp-xe, yếu cơ, nghi ngờ nhiễm trùng lan truyền theo đường máu).
• Điều trị bằng thuốc:
  • Khi nghi ngờ nhiễm khuẩn: sử dụng kháng sinh theo kinh nghiệm (lựa chọn tùy theo mức độ nặng, nguồn nhiễm trùng và kiểu kháng thuốc tại địa phương; ví dụ: bao phủ cả Staphylococcus aureus và liên cầu). Điều chỉnh kháng sinh dựa trên kết quả nuôi cấy máu và dịch dẫn lưu (điều trị theo tác nhân cụ thể). Kháng sinh đường tĩnh mạch (IV) được khuyến nghị cho bệnh nhân nặng, có triệu chứng toàn thân hoặc suy giảm miễn dịch.
  • Viêm cơ do virus: nhìn chung điều trị bảo tồn (nghỉ ngơi, bù nước, kiểm soát đau). Có thể cân nhắc thuốc kháng virus tùy theo loại virus gây bệnh (ví dụ: virus cúm).
  • Các tác nhân đặc biệt như ký sinh trùng hoặc vi khuẩn lao cần điều trị bằng thuốc dài ngày phù hợp với từng tác nhân.
• Thủ thuật/phẫu thuật:
  • Khi xác định có áp-xe, cần dẫn lưu dưới hướng dẫn hình ảnh (hút xâm lấn hoặc đặt ống dẫn lưu) hoặc phẫu thuật dẫn lưu mủ. Nếu có mô hoại tử, có thể cần phẫu thuật loại bỏ mô hoại tử (debridement).
• Điều trị bảo tồn/hỗ trợ:
  • Thuốc giảm đau/kháng viêm, nghỉ ngơi đầy đủ và phục hồi chức năng từng bước (vật lý trị liệu), truyền dịch và kiểm soát điện giải (khi nghi ngờ tiêu cơ vân, tích cực điều trị bằng truyền dịch và theo dõi acid uric, creatine kinase).
• Theo dõi: Theo dõi cải thiện triệu chứng, xét nghiệm máu (CRP, WBC), chuyển sang kết quả nuôi cấy âm tính và tình trạng giảm áp-xe trên hình ảnh để quyết định thời gian và đường dùng điều trị.
• Lưu ý: Người suy giảm miễn dịch hoặc mắc đái tháo đường, cũng như người có tổn thương kéo dài, có nguy cơ điều trị thất bại và tái phát cao hơn — cần cân nhắc nuôi cấy sớm, dẫn lưu thích hợp và điều trị kháng sinh dài ngày.

Các điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (kèm ví dụ câu hỏi)

• Vật dụng cần chuẩn bị (mang theo khi khám):
  • Danh sách các thuốc đang dùng (bao gồm thuốc kê đơn, OTC và thực phẩm bổ sung) cùng tiền sử dị ứng
  • Tiền sử bệnh (đặc biệt là tiền sử phẫu thuật, chấn thương, tiêm hoặc nhiễm trùng gần đây), tình trạng đái tháo đường hoặc suy giảm miễn dịch
  • Kết quả xét nghiệm gần đây (xét nghiệm máu, xét nghiệm hình ảnh, v.v.) và ảnh đã chụp (vùng đỏ, sưng hoặc vết thương)
  • Ghi lại thời điểm khởi phát triệu chứng, thay đổi thân nhiệt, mức độ đau (theo thang điểm số) và mức độ hạn chế vận động
• Các mục cần kiểm tra trước khi đến khám ngoại trú:
  • Có sốt hoặc triệu chứng toàn thân hay không (nếu có, khuyến nghị đánh giá cấp cứu ngay)
  • Có chảy mủ, mùi hôi hoặc diễn tiến xấu nhanh tại vết thương hoặc vị trí phẫu thuật hay không
  • Các triệu chứng nghi ngờ biến chứng toàn thân như giảm lượng nước tiểu, yếu cơ hoặc chóng mặt
• Ví dụ câu hỏi (có thể dùng làm ghi chú đưa cho bác sĩ):
  • “Các thuốc tôi đang dùng gần đây có gây vấn đề gì không?”
  • “Trong tình trạng hiện tại, tôi có cần đến phòng cấp cứu không?”

Ví dụ các câu hỏi chung cần hỏi bác sĩ

• Loại kháng sinh này có phù hợp với tác nhân gây bệnh của tôi không? Các tác dụng phụ dự kiến là gì?
• Tình trạng của tôi có đến mức cần nhập viện không, hay có thể điều trị ngoại trú bằng thuốc uống?
• Thời gian điều trị là bao lâu? Nguy cơ tái phát ở mức nào?
• Khi nào tôi có thể bắt đầu lại các hoạt động sinh hoạt hằng ngày và tập thể dục? Khi nào nên bắt đầu vật lý trị liệu?

Ví dụ các câu hỏi tùy theo bệnh

• Các triệu chứng của tôi (ví dụ: đau khu trú, sốt hoặc có vết thương) có đủ để nghi ngờ áp-xe không? Khi nào cần thực hiện xét nghiệm hình ảnh (siêu âm/CT/MRI)?
• Nếu chỉ số CPK (creatine kinase) trong xét nghiệm máu tăng, tôi có nguy cơ bị tiêu cơ vân hoặc tổn thương thận không? Trong trường hợp này cần thực hiện thêm xét nghiệm hoặc điều trị nào?

(Hướng dẫn bổ sung) Nếu có dấu hiệu cấp cứu (đau đột ngột nặng lên, sốt cao và hạ huyết áp, suy giảm ý thức, giảm lượng nước tiểu hoặc nước tiểu màu nâu, v.v.), hãy đến phòng cấp cứu ngay lập tức.