ban đỏ nhiễm trùng

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Định nghĩa: Ban đỏ kẽ (erythema intertrigo) là phát ban viêm xảy ra ở các vùng nếp gấp của cơ thể (bên dưới vú, bẹn, nếp bụng, nách, mặt trong đùi, v.v.) do hàng rào bề mặt da bị tổn thương bởi ma sát, độ ẩm và nhiệt.
• Sinh bệnh học: Ma sát da và độ ẩm kéo dài làm da mềm nhũn (maceration), phá hủy hàng rào biểu bì, từ đó gây viêm tại chỗ. Khi nấm Candida hoặc vi khuẩn phát triển trong môi trường ẩm ướt, tình trạng viêm sẽ nặng hơn.
• Nguyên nhân chính: Ma sát kéo dài, mồ hôi·độ ẩm·nhiệt độ cao, các nếp gấp da do thừa cân·béo phì, mang tã (trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ), suy giảm miễn dịch (như bệnh tiểu đường), kích ứng da kéo dài (đồ lót bằng nilon, chất tẩy rửa)
• Triệu chứng chính: Phát ban đỏ (ban đỏ) với ranh giới không rõ, ngứa·cảm giác nóng rát·đau, bề mặt ẩm ướt·rỉ dịch, mụn mủ hoặc trợt da, hình thành vảy tiết. Khi có nhiễm trùng thứ phát, có thể xuất hiện dịch tiết·mùi hôi·đau dữ dội hoặc các triệu chứng toàn thân.

Phương pháp điều trị

• Nguyên tắc cơ bản: Loại bỏ ma sát·độ ẩm·tác nhân kích ứng → giữ da khô·bảo vệ da → điều trị bằng thuốc tùy theo có hay không có nhiễm trùng thứ phát
• Chăm sóc sinh hoạt (ưu tiên)
  • Giữ vùng nếp gấp khô ráo: mặc quần áo rộng bằng chất liệu cotton thoáng khí, sử dụng quần áo thấm hút mồ hôi tốt
  • Giảm cân (khi béo phì là nguyên nhân) và kiểm soát nhiệt độ cơ thể·tiết mồ hôi
  • Thay tã thường xuyên (ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ), làm sạch da rồi lau khô hoàn toàn
  • Hạn chế lạm dụng phấn bột vì có thể làm nặng hơn khi bị nhiễm bẩn; khi cần, sử dụng đúng cách và bảo đảm vệ sinh
  • Chất bảo vệ tại chỗ: sử dụng trong thời gian ngắn kẽm oxit·kem tạo hàng rào vật lý (ví dụ: zinc oxide)
• Điều trị bằng thuốc
  • Khi nghi ngờ Candida phát triển quá mức: thuốc chống nấm tại chỗ (nhóm azole: clotrimazole, miconazole hoặc nystatin). Khi lan rộng·tái phát·suy giảm miễn dịch, có thể cân nhắc thuốc chống nấm đường uống (ví dụ: fluconazole) (theo quyết định của bác sĩ).
  • Khi nghi ngờ nhiễm khuẩn thứ phát: sử dụng kháng sinh tại chỗ (ví dụ: mupirocin, v.v.) hoặc kháng sinh toàn thân (khi nặng).
  • Khi viêm nặng: kiểm soát triệu chứng bằng steroid tại chỗ tác dụng nhẹ·trung bình trong thời gian ngắn (ví dụ: hydrocortisone, v.v.). Không sử dụng steroid tác dụng mạnh kéo dài ở vùng nếp gấp da (nguy cơ: teo da, làm nặng thêm nhiễm nấm).
• Thủ thuật/phẫu thuật: Hiếm khi, nếu các nếp gấp da mạn tính nghiêm trọng gây tái phát nhiều lần, có thể cân nhắc phẫu thuật giảm cân hoặc phẫu thuật loại bỏ phần da thừa và nếp gấp (trao đổi với bác sĩ điều trị).
• Lưu ý
  • Không sử dụng steroid tác dụng mạnh kéo dài (nguy cơ teo da·làm nặng thêm nhiễm nấm).
  • Nếu bị suy giảm miễn dịch hoặc tiểu đường, tình trạng nhiễm trùng có thể nặng hơn, vì vậy cần điều trị sớm.
  • Sử dụng phấn bột thận trọng và đi kèm với việc bảo đảm vệ sinh.

Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (vật dụng cần chuẩn bị·ví dụ câu hỏi)

• Vật dụng cần chuẩn bị
  • Danh sách các thuốc và thuốc bôi hiện đang sử dụng (bao gồm cả thuốc steroid)
  • Tiền sử bệnh da trước đây (ví dụ: chàm, vảy nến, nhiễm Candida, v.v.)
  • Kết quả xét nghiệm đường huyết hoặc HbA1c gần đây (khi nghi ngờ tiểu đường)
  • Ảnh chụp (ảnh cho thấy sự thay đổi từ giai đoạn đầu xuất hiện triệu chứng đến gần đây)
  • Ngày bắt đầu triệu chứng, các yếu tố làm nặng·thuyên giảm (thay đổi cân nặng, sử dụng quần áo/chất tẩy rửa mới, v.v.)
  • Trong trường hợp trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ: tần suất thay tã, các sản phẩm đang sử dụng (loại tã·phấn bột, v.v.)
  • Có sốt·triệu chứng toàn thân hay không, có dịch tiết (mủ·mùi hôi) hay không
• Thông tin chính cần báo cho bác sĩ khi khám ngoại trú (ví dụ)
  • "Các triệu chứng bắt đầu từ khi nào và bắt đầu ở vùng nào?"
  • "Gần đây có thay đổi cân nặng, được chẩn đoán tiểu đường hoặc điều trị ức chế miễn dịch (steroid, thuốc chống ung thư, v.v.) không?"
  • "Cho đến nay đã sử dụng thuốc bôi hoặc phương pháp dân gian nào chưa? Hiệu quả như thế nào?"

Ví dụ các câu hỏi chung cần hỏi bác sĩ

• Hiệu quả dự kiến và tác dụng phụ của thuốc này (thuốc chống nấm tại chỗ·steroid tại chỗ, v.v.) là gì?
• Cần thay đổi gì trong lối sống để giảm tái phát?
• Khi nghi ngờ nhiễm trùng thứ phát, cần thực hiện xét nghiệm nào (nuôi cấy, xét nghiệm KOH, v.v.)?
• Nếu bị tiểu đường, kế hoạch điều trị có thay đổi không? Tiên lượng như thế nào?

Ví dụ các câu hỏi phù hợp với từng bệnh

• Liên quan đến triệu chứng: "Ở vùng phát ban có dịch tiết màu trắng giống phô mai (dịch tiết do Candida) hoặc mủ màu vàng (nhiễm khuẩn) không?"
• Liên quan đến bệnh nền: "Có bệnh tiểu đường hoặc tình trạng ức chế miễn dịch (dùng steroid, HIV, v.v.) không? Chỉ số kiểm soát đường huyết gần đây (HbA1c) là bao nhiêu?"

Bổ sung: Hầu hết các trường hợp có thể được chẩn đoán dựa trên biểu hiện lâm sàng (quan sát trực tiếp), và khi nghi ngờ nhiễm trùng, có thể xác định vi sinh vật gây bệnh bằng phết KOH (nấm), nuôi cấy·nuôi cấy vi khuẩn, v.v.