Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)
- Tóm tắt định nghĩa: Ung thư dạ dày tiến triển là tình trạng bệnh mà tế bào ung thư xâm lấn qua lớp dưới niêm mạc dạ dày đến lớp cơ hoặc sâu hơn, đồng thời có khả năng cao di căn đến các hạch bạch huyết quanh dạ dày hoặc các cơ quan lân cận như gan, tuyến tụy, đại tràng ngang, lách, cũng như di căn xa theo đường máu và đường bạch huyết.
- Nguyên nhân·yếu tố nguy cơ:
- Nhiễm Helicobacter pylori (H. pylori) (xét nghiệm dương tính ở khoảng 40–60% tổng số bệnh nhân)
- Viêm teo dạ dày mạn tính, dị sản ruột, u tuyến dạ dày, thiếu máu ác tính (tổn thương tiền ung thư dạ dày)
- Chế độ ăn nhiều muối·thực phẩm hun khói·nitrat (chất gây ung thư), thịt/cá bị cháy khét
- Hút thuốc lá (tăng nguy cơ ung thư dạ dày)
- Tiền sử phẫu thuật cắt một phần dạ dày (nguy cơ phát sinh tăng khi đã 15–20 năm sau phẫu thuật)
- Tiền sử gia đình
- Tóm tắt sinh lý bệnh:
- Bắt đầu từ niêm mạc, xâm lấn lớp dưới niêm mạc và lớp cơ, sau đó di căn đến các hạch bạch huyết xung quanh và các cơ quan xa qua mạch bạch huyết·mạch máu. Có thể xuyên thủng thành dạ dày và lan tràn vào phúc mạc (peritoneal seeding).
- Triệu chứng chính (khi bệnh tiến triển):
- Sụt cân, chán ăn, khó tiêu kéo dài, khó chịu·đầy trướng vùng thượng vị, đau bụng
- Thiếu máu do nôn ra máu·đi ngoài phân đen·xuất huyết tiêu hóa, cảm giác mệt mỏi
- Nôn (khi tắc nghẽn môn vị), khó nuốt (khi xâm lấn tâm vị)
- Khối ở bụng, hạch trong ổ bụng sờ thấy, gan to (khi có di căn)
- Dấu hiệu cảnh báo cấp cứu (cần khám ngay): không thể ăn uống do nôn kéo dài, xuất huyết nhiều (nôn ra máu/đi ngoài phân đen), sụt cân nhanh·triệu chứng thiếu máu nghiêm trọng
Phương pháp điều trị
- Điều trị phẫu thuật
- Khi có thể cắt bỏ hoàn toàn, điều trị cơ bản là phẫu thuật triệt căn (cắt một phần dạ dày hoặc cắt toàn bộ dạ dày) cùng với nạo vét hạch bạch huyết theo tiêu chuẩn (như nạo vét hạch D2).
- Phạm vi cắt bỏ và phạm vi nạo vét hạch được quyết định tùy theo mức độ di căn và tình trạng của bệnh nhân.
- Hóa trị
- Điều trị bổ trợ (adjuvant): nhằm giảm nguy cơ tái phát sau phẫu thuật.
- Điều trị tân bổ trợ (neoadjuvant): sử dụng trước phẫu thuật nhằm thu nhỏ khối u.
- Điều trị toàn thân (palliative): kéo dài thời gian sống và giảm nhẹ triệu chứng ở bệnh nhân không thể phẫu thuật hoặc có di căn xa.
- Các nhóm thuốc chính: fluoropyrimidine (5‑FU, capecitabine), nhóm platinum (oxaliplatin, cisplatin), nhóm taxane, irinotecan, v.v.
- Điều trị đích·thuốc miễn dịch chống ung thư
- Nếu HER2 dương tính, có thể cân nhắc điều trị phối hợp trastuzumab.
- Ở dòng điều trị thứ hai·thứ ba, có thể sử dụng thuốc ức chế VEGFR2 (ví dụ: ramucirumab), v.v.; thuốc ức chế điểm kiểm soát miễn dịch (pembrolizumab, nivolumab, v.v.) có thể được áp dụng dựa trên các dấu ấn sinh học cụ thể như MSI‑high/dMMR hoặc PD‑L1.
- Xạ trị
- Được sử dụng với chỉ định bổ trợ sau phẫu thuật hoặc xạ trị giảm nhẹ nhằm giảm đau·xuất huyết·các triệu chứng tại chỗ.
- Điều trị giảm nhẹ
- Khi tắc nghẽn môn vị: đặt stent qua nội soi, cung cấp dinh dưỡng (nuôi ăn qua ống hoặc dinh dưỡng tĩnh mạch), kiểm soát đau·xuất huyết, truyền máu, v.v.
- Tác dụng phụ và lưu ý (bao gồm tự chăm sóc)
- Biến chứng phẫu thuật: xuất huyết, nhiễm trùng, rò, rối loạn hấp thu dinh dưỡng (hội chứng dumping, thiếu hụt dinh dưỡng sau cắt dạ dày)
- Tác dụng phụ của thuốc chống ung thư: nôn, tiêu chảy, ức chế tủy xương (nguy cơ nhiễm trùng·thiếu máu·xuất huyết), bệnh lý thần kinh, độc tính trên thận, v.v.—cần xét nghiệm máu định kỳ và theo dõi triệu chứng
- Tác dụng phụ của điều trị đích/miễn dịch: có thể xảy ra độc tính trên tim (điều trị HER2), tác dụng phụ liên quan đến miễn dịch (ở gan·phổi·hệ nội tiết, v.v.)—cần báo cáo và xử trí sớm
- Quản lý dinh dưỡng: tư vấn dinh dưỡng để phòng ngừa sụt cân·thiếu protein, bổ sung khi cần (trao đổi với chuyên gia dinh dưỡng)
- Khuyến nghị bỏ thuốc lá·ăn ít muối, sử dụng thực phẩm tươi
Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (bao gồm đồ cần chuẩn bị và ví dụ câu hỏi)
- Đồ cần chuẩn bị (khuyến nghị mang theo)
- Danh sách các thuốc đang dùng (bao gồm thuốc kê đơn·không kê đơn·thực phẩm bổ sung) và tiền sử dị ứng
- Kết quả xét nghiệm trước đây (kết quả nội soi dạ dày·kết quả sinh thiết/mô bệnh học), hồ sơ phẫu thuật, kết quả và phiếu đọc hình ảnh (CT/MRI/PET)
- Ghi chép về thay đổi cân nặng gần đây, lượng ăn·nôn·thay đổi đại tiện
- Kết quả xét nghiệm máu gần đây (CBC, xét nghiệm chức năng gan·thận, v.v.) (nếu có)
- Thẻ bảo hiểm·thông tin liên hệ của bác sĩ điều trị chính
- Ghi chép các triệu chứng cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú
- Có hay không có xuất huyết (nôn ra máu·đi ngoài phân đen) và tần suất, đặc điểm nôn (tần suất·chất nôn), có hay không có khó nuốt
- Vị trí·mức độ đau·yếu tố làm đau nặng hơn, có hay không có sốt·vàng da·khó thở
- Các câu hỏi bệnh nhân nên chuẩn bị trước để hỏi khi khám ngoại trú (ví dụ)
- "Gần đây tôi nên kiểm soát cân nặng·tình trạng dinh dưỡng như thế nào?"
- "Tôi có thể phẫu thuật không, và nếu có thể thì phạm vi cắt bỏ dự kiến và các biến chứng là gì?"
Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ
- "Bác sĩ có thể giải thích chính xác giai đoạn bệnh của tôi (mức độ xâm lấn tại chỗ·tình trạng hạch bạch huyết·di căn xa) không?"
- "Các lựa chọn điều trị bước một được khuyến nghị và hiệu quả kỳ vọng cũng như tác dụng phụ của từng phương pháp là gì?"
- "Trong quá trình điều trị chống ung thư, cần theo dõi những xét nghiệm nào và với tần suất ra sao?"
- "Trong quản lý dinh dưỡng·tập luyện·sinh hoạt hằng ngày, tôi cần đặc biệt lưu ý điều gì?"
Ví dụ các câu hỏi tùy theo bệnh
- "Kết quả xét nghiệm HER2, PD‑L1(CPS), MSI/dMMR trong xét nghiệm mô bệnh học của tôi là gì? Tôi có phù hợp với điều trị đích hoặc điều trị miễn dịch không?"
- "Trường hợp của tôi có thể cắt bỏ hoàn toàn không? Nếu có thể cắt bỏ, phạm vi nạo vét hạch D1 so với D2 và thời gian hồi phục dự kiến là bao lâu?"
(Khi có tình trạng cấp cứu hoặc triệu chứng đột ngột nặng lên, hãy liên hệ ngay với phòng cấp cứu/bác sĩ điều trị chính. Kế hoạch điều trị riêng và chỉ định xét nghiệm·điều trị sẽ được quyết định theo đánh giá của đội ngũ y tế phụ trách.)