Sốt West Nile

Mô tả bệnh (Nguyên nhân và triệu chứng)

Sốt West Nile (West Nile Fever) là bệnh truyền nhiễm từ động vật sang người do virus West Nile (West Nile Virus, thuộc chi Flavivirus) gây ra, chủ yếu lây truyền khi muỗi nhiễm bệnh đốt người. Chim (ví dụ: quạ) là vật chủ tự nhiên chính (vật chủ chứa), còn người và ngựa thường là vật chủ ngẫu nhiên. Thời gian ủ bệnh thường từ 2 ngày đến 2 tuần.

Triệu chứng chính

• Phần lớn các trường hợp nhẹ hoặc không có triệu chứng.
• Các triệu chứng toàn thân như sốt, đau đầu, đau cơ, mệt mỏi, chán ăn, buồn nôn·nôn.
• Khoảng 50% trường hợp xuất hiện phát ban da tạm thời ở lưng, ngực và chi trên (biến mất trong khoảng 1 tuần).
• Hiếm khi virus xâm lấn hệ thần kinh (viêm não/viêm màng não do West Nile): thay đổi mức độ ý thức, co giật, yếu cơ nghiêm trọng, liệt mềm, bất thường dây thần kinh sọ, viêm dây thần kinh thị giác, viêm đa rễ thần kinh, viêm tủy sống, v.v. Nguy cơ diễn tiến nặng tăng ở người cao tuổi và người suy giảm miễn dịch.

Tóm tắt sinh lý bệnh

• Lây truyền khi muỗi nhiễm bệnh hút máu người trong chu kỳ muỗi–chim.
• Người thường là vật chủ cuối cùng; virus có thể nhân lên trong cơ thể người nhưng không góp phần đáng kể vào việc lây truyền trên diện rộng.
• Hiếm khi đã có báo cáo lây truyền qua truyền máu, ghép tạng, cho con bú, lây truyền dọc và tai nạn trong phòng thí nghiệm.

Phương pháp điều trị (Điều trị tiêu chuẩn · Lưu ý)

Điều trị

• Hiện chưa có thuốc kháng virus đặc hiệu hoặc vaccine dùng cho người được phê duyệt.
• Phần lớn điều trị theo triệu chứng và hỗ trợ (bổ sung nước·điện giải, kiểm soát đau·sốt).
• Khi virus xâm lấn hệ thần kinh, tiến hành điều trị tích cực tương tự viêm não do virus (chăm sóc tại khoa hồi sức tích cực, sử dụng máy thở khi cần, v.v.).
• Cần điều trị chuyên môn và tiếp cận đa chuyên khoa tùy theo biến chứng (ví dụ: viêm cơ tim, viêm gan nặng, v.v.).

Lưu ý / Tự chăm sóc

• Khi xuất hiện triệu chứng, cần uống đủ nước và nghỉ ngơi để phòng mất nước và biến chứng.
• Nếu xuất hiện các triệu chứng thần kinh (giảm ý thức, yếu nghiêm trọng, khó thở, co giật, v.v.), hãy đến ngay cơ sở y tế cấp cứu.
• Khi nghi ngờ nhiễm bệnh, hãy trao đổi với nhân viên y tế về các hoạt động liên quan đến hiến máu·mô hoặc hiến tạng.
• Sử dụng phương tiện bảo hộ cá nhân (PPE) khi xử lý chim nhiễm bệnh.
• Nhìn chung không cần quản lý đặc biệt đối với những người tiếp xúc thông thường xung quanh bệnh nhân (việc lây truyền qua tiếp xúc sinh hoạt hằng ngày trong gia đình là hiếm).

Biến chứng và tiên lượng

• Các biến chứng đã được báo cáo gồm viêm cơ tim, viêm tụy, viêm gan tối cấp, v.v.
• Khi virus xâm lấn hệ thần kinh, tỷ lệ tử vong dao động khoảng 4–14% tùy theo báo cáo. Tiên lượng xấu hơn ở người cao tuổi.

Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (Đồ cần chuẩn bị và ví dụ câu hỏi)

Đồ cần chuẩn bị

• Danh sách các thuốc hiện đang sử dụng (bao gồm thuốc kê đơn·OTC·thuốc y học cổ truyền Hàn Quốc·thực phẩm bổ sung).
• Kết quả xét nghiệm gần đây (xét nghiệm máu, xét nghiệm hình ảnh, v.v.) và giấy chỉ định hoặc hồ sơ đã nhận từ bác sĩ.
• Ghi chép về thời điểm khởi phát và diễn biến triệu chứng (bắt đầu từ khi nào, yếu tố làm bệnh cải thiện·nặng hơn, đặc điểm của cơn sốt, v.v.).
• Tiền sử du lịch gần đây (bao gồm hoạt động của muỗi tại khu vực đó và tình hình lưu hành sốt West Nile), tiền sử hoạt động ngoài trời (tiếp xúc ngoài trời vào ban ngày·ban đêm), tiền sử truyền máu·ghép tạng gần đây, tình trạng mang thai hoặc cho con bú.
• Nếu có triệu chứng thần kinh, hãy chuẩn bị để người chăm sóc đi cùng và có thể mô tả những thay đổi của bệnh nhân.

Các mục cần xác nhận khi kiểm tra (những điều bác sĩ có khả năng cao sẽ hỏi)

• Ngày bắt đầu và diễn biến triệu chứng (sốt·phát ban·đau đầu·yếu cơ, v.v.).
• Có nhớ bị muỗi đốt hay không, gần đây có hoạt động ngoài trời hoặc đến khu vực đang lưu hành dịch hay không.
• Tình trạng ức chế miễn dịch (sử dụng steroid·thuốc chống ung thư·tiền sử ghép tạng, v.v.), bệnh mạn tính (đái tháo đường·bệnh tim phổi, v.v.).
• Gần đây có truyền máu·ghép tạng·mang thai·cho con bú hay không.

Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ

• Cần làm những xét nghiệm nào để xác nhận chẩn đoán bệnh này? Bao lâu thì có kết quả xét nghiệm?
• Phương pháp điều trị được khuyến nghị cho các triệu chứng hiện tại là gì? Có cần nhập viện hoặc điều trị tại khoa hồi sức tích cực không?
• Khi triệu chứng không cải thiện hoặc trở nên nặng hơn, những dấu hiệu nào cần báo ngay?
• Cần chăm sóc tại nhà như thế nào để giảm nguy cơ xảy ra biến chứng?
• Bệnh này có nguy cơ lây sang người khác (gia đình, trẻ sơ sinh, v.v.) không? Khi nào có thể tiếp tục các hoạt động như hiến tặng·truyền máu?

Ví dụ các câu hỏi phù hợp với từng bệnh

• Trong vòng 2 tuần gần đây, bạn có được truyền máu hoặc ghép tạng, hoặc đã đến khu vực đang lưu hành sốt West Nile (ở nước ngoài·trong nước) không? (Dùng để xác nhận chẩn đoán·dịch tễ học)
• Nếu xuất hiện các triệu chứng thần kinh (yếu cơ, co giật, thay đổi ý thức, v.v.), cần thực hiện biện pháp cấp cứu nào? (Liên quan đến tiên lượng·ứng phó cấp cứu)