Bệnh leptospira

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Nguyên nhân: Bệnh truyền nhiễm từ động vật sang người do vi khuẩn thuộc chi Leptospira. Động vật bị nhiễm (đặc biệt là loài gặm nhấm, chó và gia súc) thải vi khuẩn qua nước tiểu, làm ô nhiễm đất, nước và môi trường; vi khuẩn xâm nhập vào cơ thể người qua vết thương hoặc niêm mạc và gây bệnh.
• Sinh bệnh học: Vi khuẩn xâm nhập qua niêm mạc hoặc vùng da bị tổn thương → lan truyền theo đường máu (giai đoạn nhiễm khuẩn huyết) → xâm nhập nhiều cơ quan (gan, thận, phổi, hệ thần kinh trung ương) → sau đó xuất hiện các triệu chứng liên quan đến đáp ứng miễn dịch do hình thành kháng thể.
• Thời gian ủ bệnh: Thông thường 1–2 tuần (phạm vi: vài ngày đến vài tuần).
• Triệu chứng chính: Sốt cấp tính, ớn lạnh, đau đầu, đau cơ (đặc biệt là cơ bắp chân), sung huyết kết mạc, vàng da, buồn nôn·nôn, bất thường về nước tiểu và chức năng thận (suy thận cấp), triệu chứng kích thích màng não (cứng gáy), xuất huyết phổi·khó thở (khi bệnh nặng).
• Phổ lâm sàng: Có thể không có triệu chứng hoặc chỉ có các triệu chứng nhẹ giống cúm, nhưng cũng có thể tiến triển thành suy gan·suy thận nặng, xuất huyết phổi, viêm màng não và sốc.
• Đặc điểm mắc bệnh (mùa·phơi nhiễm): Nguy cơ tăng lên sau mưa lớn·lũ lụt hoặc khi tiếp xúc với nước·đất bị ô nhiễm trong các hoạt động như nông nghiệp, khắc phục hậu quả thiên tai·hoạt động dưới nước (ở Hàn Quốc, chủ yếu vào cuối mùa hè~mùa thu).

Phương pháp điều trị

• Kháng sinh
  • Thể nhẹ: Khuyến cáo dùng doxycycline (đường uống). Điều trị sớm có hiệu quả rút ngắn thời gian triệu chứng.
  • Thể nặng: Sử dụng penicillin G IV hoặc cephalosporin (ví dụ: ceftriaxone, cefotaxime). Việc lựa chọn kháng sinh được quyết định dựa trên mức độ nặng trên lâm sàng·tình trạng dị ứng.
  • Điều trị càng được bắt đầu sớm (càng nhanh càng tốt sau khi xuất hiện triệu chứng) thì càng hiệu quả; nếu dùng thuốc trong vòng 5 ngày sau khi khởi phát, có thể rút ngắn thời gian nằm viện và thời gian sốt.
• Điều trị hỗ trợ
  • Bù dịch·điều chỉnh điện giải, ổn định huyết động.
  • Nếu có suy thận cấp, thực hiện chạy thận nhân tạo (hoặc liệu pháp thay thế thận liên tục).
  • Khi xuất huyết phổi hoặc ARDS xảy ra, cần thông khí cơ học·kiểm soát xuất huyết (cần điều trị tại đơn vị chăm sóc tích cực).
  • Khi kèm viêm màng não, tùy trường hợp có thể cần nhập viện·theo dõi và điều trị theo triệu chứng.
• Lưu ý (bao gồm tự chăm sóc)
  • Thận trọng khi sử dụng các thuốc gây độc cho thận (ví dụ: một số NSAIDs, aminoglycoside, v.v.).
  • Lưu ý tình trạng mất nước·mất cân bằng điện giải và nghỉ ngơi·bổ sung đủ nước.
  • Khi có triệu chứng nặng (khó thở, giảm ý thức, tiểu máu·ho ra máu, vàng da nặng·vô niệu, v.v.) cần cấp cứu ngay.
• Kháng sinh dự phòng (khi phơi nhiễm nguy cơ cao)
  • Trong các tình huống công việc·phơi nhiễm nguy cơ cao (như khắc phục hậu quả lũ lụt), đôi khi áp dụng phác đồ dự phòng bằng doxycycline 200 mg mỗi tuần một lần.
• Vắc-xin
  • Vắc-xin phổ rộng dùng cho người còn được sử dụng hạn chế và chưa được phổ biến như một biện pháp phòng ngừa thông thường (có sự khác biệt tùy quốc gia·khu vực).

Các điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (kèm ví dụ câu hỏi)

Đồ dùng/tài liệu cần chuẩn bị

• Ghi lại thời điểm xuất hiện triệu chứng gần đây (bao gồm ngày bắt đầu sốt) và diễn biến triệu chứng
• Ghi nhận những thay đổi về nước tiểu·phân, có ho ra máu hay không, lượng nước tiểu (vô niệu·giảm)
• Danh sách các thuốc đang dùng (bao gồm thuốc kê đơn·thuốc không kê đơn·thực phẩm bổ sung)
• Tiền sử dị ứng (đặc biệt là dị ứng kháng sinh)
• Tiền sử phơi nhiễm gần đây: làm việc tại khu vực bị lũ·ngập, làm việc trên ruộng·ngoài trời, tiếp xúc với chuột·động vật hoang dã, hoạt động dưới nước, có tiếp xúc với vết thương·niêm mạc hay không
• Bệnh nền hiện có (bệnh thận·bệnh gan, có đang mang thai hay không)
• Nếu có, hãy mang theo kết quả xét nghiệm trước đây (xét nghiệm máu, xét nghiệm chức năng gan·thận, xét nghiệm nước tiểu, X-quang ngực, v.v.) Ví dụ các câu hỏi nhân viên y tế có thể hỏi tại phòng khám ngoại trú
• "Các triệu chứng bắt đầu từ khi nào?"
• "Gần đây bạn có từng tiếp xúc với nước bị ô nhiễm như nước lũ·ruộng·sông·suối không?"
• "Gần đây bạn có tiếp xúc với chuột hoặc động vật hoang dã không?"
• "Lượng nước tiểu của bạn thay đổi như thế nào so với bình thường? Bạn có tiểu máu hoặc hoàn toàn không thể đi tiểu vào ban đêm không?"
• "Bạn có các triệu chứng nặng như khó thở·ho ra máu·đau bụng dữ dội·thay đổi ý thức không?"

Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ

• "Loại kháng sinh phù hợp với tôi là gì và tôi cần dùng trong bao lâu?"
• "Nguy cơ xảy ra biến chứng của bệnh này (suy thận, xuất huyết phổi, v.v.) ở mức nào?"
• "Làm thế nào để quyết định tôi có cần điều trị nội trú hay có thể điều trị ngoại trú?"
• "Trong thời gian điều trị, tôi có cần tránh thuốc (ví dụ: thuốc gây độc cho thận) hoặc thực phẩm nào không?"
• "Sau khi hồi phục, khi nào tôi có thể an toàn bắt đầu lại các hoạt động (đi làm·làm nông, v.v.)?"

Ví dụ các câu hỏi tùy chỉnh theo bệnh

• "Sau khi tiếp xúc với công việc khắc phục hậu quả lũ lụt, tôi bị sốt và đau cơ khoảng 1 tuần; tôi nghi ngờ mình bị nhiễm Leptospira. Giữa xét nghiệm kháng thể (MAT) và PCR, tôi nên làm xét nghiệm nào trước?"
• "Tôi có dấu hiệu suy giảm chức năng thận (giảm lượng nước tiểu·tăng creatinine); khả năng cần liệu pháp thay thế thận (chạy thận) khi nhập viện là bao nhiêu? Những dấu hiệu nào cần chạy thận ngay lập tức?"

(Khi cần: có thể thực hiện các xét nghiệm chẩn đoán như xét nghiệm huyết thanh học (MAT), IgM ELISA, nuôi cấy, PCR (nếu có thể). Kháng thể thường bắt đầu được phát hiện vào cuối tuần đầu sau khi khởi phát và đạt đỉnh vào tuần thứ 3–4, vì vậy việc so sánh huyết thanh ở giai đoạn cấp tính·giai đoạn hồi phục sẽ hỗ trợ chẩn đoán.)