Polyp mũi

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Định nghĩa: Polyp mũi (Nasal polyp) là khối u dạng phù nề lành tính (khối dạng nang) phát sinh từ niêm mạc hốc mũi, thường đi kèm với viêm xoang mạn tính.
• Nguyên nhân·sinh bệnh học: Nguyên nhân chính xác chưa rõ, nhưng được cho là hình thành do niêm mạc mũi·xoang bị phù nề bởi tình trạng viêm mạn tính (dị ứng, nhiễm trùng tái diễn, v.v.), kèm theo tăng sinh tuyến nhầy và mô liên kết. Ở một số bệnh nhân, bệnh đi kèm với hen suyễn và quá mẫn với aspirin (bệnh hô hấp do aspirin làm nặng lên, aspirin-exacerbated respiratory disease, AERD).
• Triệu chứng chính: Nghẹt mũi tiến triển (thường ở cả hai bên), giảm khứu giác (mất khứu giác), nước mũi vàng hoặc chảy dịch mũi, khó thở·ngáy do tắc mũi, đau đầu·cảm giác đè nặng vùng mặt. Bệnh thường tiến triển từ từ; khi polyp lớn lên có thể gây biến dạng bên ngoài (thay đổi hình dạng mũi) hoặc tắc nghẽn nghiêm trọng.

Phương pháp điều trị (điều trị tiêu chuẩn mới nhất · thuốc · thủ thuật·quản lý lối sống · lưu ý)

• Điều trị bảo tồn (dùng thuốc)

  • Steroid tại chỗ (dạng xịt mũi) là điều trị tiêu chuẩn hàng đầu, có hiệu quả làm giảm kích thước polyp và cải thiện triệu chứng; khuyến cáo sử dụng lâu dài.
  • Steroid đường uống trong thời gian ngắn có thể nhanh chóng làm giảm kích thước polyp và được sử dụng trước phẫu thuật hoặc trong giai đoạn bệnh nặng lên, nhưng việc sử dụng lâu dài bị hạn chế do lo ngại về tác dụng phụ.
  • Thuốc co mạch niêm mạc mũi giúp giảm triệu chứng trong thời gian ngắn, nhưng không được sử dụng kéo dài (nguy cơ viêm mũi do thuốc, hay nghẹt mũi bật lại).
  • Chỉ sử dụng kháng sinh khi nghi ngờ có viêm xoang do vi khuẩn đi kèm.
  • Các thuốc đường uống như thuốc kháng leukotriene có thể được cân nhắc hỗ trợ ở người có tiền sử hen suyễn·AERD.
  • Điều trị mới nhất: Trong viêm mũi xoang mạn tính có polyp mũi (CRSwNP) tái phát·nặng, thuốc sinh học (ví dụ: liệu pháp nhắm trúng đích đường dẫn truyền kháng-IL như dupilumab) đang được sử dụng như một lựa chọn hiệu quả khi phẫu thuật·điều trị bằng thuốc thất bại (chỉ định·khả năng tiếp cận khác nhau tùy quốc gia·bảo hiểm).

• Điều trị phẫu thuật

  • Phẫu thuật xoang nội soi chức năng (FESS): Được cân nhắc khi không đáp ứng với điều trị bằng thuốc, bị nhiễm trùng tái diễn, biến chứng (ví dụ: áp xe xoang trán·xoang hàm), tắc nghẽn đường thở·rối loạn khứu giác nghiêm trọng.
  • Mục tiêu phẫu thuật là loại bỏ polyp, tạo đường thông khí·dẫn lưu và điều trị các ổ viêm xoang đi kèm.
  • Ngay cả sau phẫu thuật, vẫn cần tiếp tục quản lý bằng steroid tại chỗ, rửa mũi, v.v. để giảm tái phát.

• Quản lý lối sống·tự chăm sóc

  • Rửa mũi bằng nước muối sinh lý giúp loại bỏ dịch tiết và giảm viêm.
  • Tránh các tác nhân gây dị ứng (mạt bụi nhà, thú nuôi, hút thuốc, v.v.).
  • Nếu có hen suyễn·viêm mũi dị ứng, cần tích cực kiểm soát bệnh (ví dụ: steroid dạng hít).
  • Nếu nghi ngờ quá mẫn với aspirin, cần thận trọng khi dùng aspirin (cần tham khảo ý kiến bác sĩ).

• Lưu ý·nguy cơ biến chứng

  • Polyp mũi thường tái phát (khó chữa khỏi hoàn toàn), cần theo dõi lâu dài.
  • Trong trường hợp nặng, tình trạng mất khứu giác, viêm xoang tái diễn, rối loạn giấc ngủ (do nghẹt mũi), v.v. có thể trở nên trầm trọng hơn.
  • Cần thông báo cho bác sĩ về việc sử dụng steroid trước·sau phẫu thuật, dùng thuốc chống đông máu, tiền sử hút thuốc, v.v.

Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (bao gồm vật dụng cần chuẩn bị và ví dụ câu hỏi)

• Vật dụng cần chuẩn bị

  • Danh sách các thuốc đang dùng (bao gồm thuốc kê đơn·OTC·thực phẩm bổ sung·thảo dược)
  • Tiền sử dị ứng (bao gồm thuốc·thức ăn·aspirin)
  • Hen suyễn, viêm da cơ địa, tiền sử phẫu thuật xoang·mũi trước đây
  • Ghi chép về những thay đổi gần đây của triệu chứng ở mũi (bắt đầu từ khi nào, một bên·hai bên, yếu tố làm nặng), thay đổi về khứu giác
  • Kết quả xét nghiệm trước đây (kết quả nội soi mũi, hình ảnh/kết quả đọc CT (CT xoang))
  • Nhật ký triệu chứng (mức độ ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống, có rối loạn giấc ngủ hay không, v.v.)

• Thông tin cốt lõi cần cung cấp cho bác sĩ khi khám ngoại trú

  • Thời điểm bắt đầu và diễn tiến của triệu chứng (tăng dần so với nặng lên cấp tính)
  • Có đang sử dụng steroid tại chỗ·steroid đường uống hay không và thời gian sử dụng
  • Có đang điều trị hen suyễn·dị ứng hay không
  • Có từng bị khó thở·phát ban sau khi dùng aspirin hoặc NSAID hay không

Ví dụ các câu hỏi chung cần hỏi bác sĩ

• "Tác dụng phụ của thuốc này (steroid tại chỗ·đường uống) là gì? Sử dụng lâu dài có an toàn không?"
• "Trong trường hợp của tôi, có cần phẫu thuật không? Hiệu quả dự kiến và nguy cơ của phẫu thuật là gì?"
• "Tôi có thể thực hiện những biện pháp quản lý nào để giảm tái phát?"
• "Nếu tôi bị hen suyễn hoặc bệnh dị ứng thì cần kiểm soát đồng thời như thế nào?"

Ví dụ câu hỏi tùy chỉnh theo bệnh

• "Tôi từng có triệu chứng hô hấp sau khi dùng aspirin (hoặc NSAID khác). Tôi có cần được đánh giá xem có quá mẫn với aspirin (AERD) hay không? Các lựa chọn xét nghiệm hoặc điều trị là gì?"
• "Trong trường hợp của tôi, khứu giác (khả năng ngửi mùi) đã giảm rất nhiều. Phẫu thuật hoặc thuốc sinh học có thể giúp phục hồi khứu giác ở mức độ nào?"

(Nếu cần, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ để quyết định các xét nghiệm (nội soi mũi·CT xoang), đánh giá hen suyễn, xét nghiệm dị ứng, mức độ phù hợp của thuốc và chỉ định dùng thuốc sinh học, v.v.)