Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)
- Định nghĩa: Nhiễm khuẩn huyết (Sepsis) là tình trạng rối loạn chức năng cơ quan do phản ứng viêm toàn thân mất kiểm soát đối với nhiễm trùng. Khi tình trạng hạ huyết áp kéo dài dẫn đến tưới máu mô không đủ, bệnh được phân loại là sốc nhiễm khuẩn.
- Sinh lý bệnh: Sự mất cân bằng giữa tác nhân gây bệnh xâm nhập và đáp ứng của vật chủ làm các chất trung gian gây viêm được tiết ra quá mức, gây giãn mạch, tăng tính thấm mạch máu, rối loạn đông máu và vi tuần hoàn, dẫn đến thiếu máu cục bộ và tổn thương cơ quan. Trong trường hợp nặng, có thể xảy ra DIC (đông máu nội mạch lan tỏa) và suy đa cơ quan.
- Nguyên nhân chính (nguồn nhiễm trùng): Có thể khởi phát từ nhiều nhiễm trùng khu trú khác nhau như viêm màng não, nhiễm trùng da có mủ (áp xe), loét tì đè, viêm phổi, viêm túi mật cấp, viêm bể thận (nhiễm trùng đường tiết niệu), viêm xương tủy, tử cung bị nhiễm trùng, v.v.
- Tác nhân gây bệnh thường gặp: Liên cầu khuẩn, tụ cầu vàng (bao gồm MRSA/VRSA), Escherichia coli, phế cầu khuẩn, Pseudomonas aeruginosa, Klebsiella, nấm, v.v.
- Triệu chứng chính: Sốt hoặc hạ thân nhiệt, rét run, nhịp tim nhanh, thở nhanh (khó thở/thở nhanh), hạ huyết áp·chóng mặt, giảm ý thức (lú lẫn), giảm lượng nước tiểu (thiểu niệu), mệt mỏi toàn thân·đau cơ, dấu hiệu sốc (da nhợt nhạt·toát mồ hôi lạnh).
Phương pháp điều trị (điều trị tiêu chuẩn · thuốc · thủ thuật/phẫu thuật · chăm sóc sinh hoạt · lưu ý)
- Xử trí ban đầu
- Ngay khi nghi ngờ, tiến hành cấy máu (nếu có thể, lấy mẫu trước khi dùng kháng sinh) và cấy bệnh phẩm từ vị trí nghi nhiễm trùng. Đồng thời bắt đầu kháng sinh phổ rộng theo kinh nghiệm (đường tĩnh mạch) không chậm trễ (trong vòng 1 giờ đối với nhiễm khuẩn huyết nặng·sốc).
- Điều trị hỗ trợ ban đầu bằng truyền dịch tĩnh mạch (dung dịch tinh thể) (thông thường khuyến nghị 30 mL/kg, điều chỉnh tùy tình trạng bệnh nhân).
- Nếu tưới máu mô không đủ, đo lactate huyết thanh ban đầu và đo lại.
- Thuốc
- Kháng sinh phổ rộng theo kinh nghiệm → điều chỉnh theo kết quả nuôi cấy·độ nhạy cảm (thu hẹp phổ).
- Thuốc co mạch hàng đầu trong sốc: norepinephrine. Khi cần, bổ sung thuốc co mạch (epinephrine·vasopressin, v.v.).
- Nếu tình trạng huyết động không ổn định kéo dài, cân nhắc corticosteroid liều thấp (ví dụ: hydrocortisone) (tùy theo hướng dẫn và tình trạng cụ thể).
- Dùng thuốc kháng nấm khi nghi ngờ nhiễm nấm.
- Thủ thuật/phẫu thuật (điều trị nguyên nhân)
- Xử trí ngay nguồn nhiễm trùng nguyên phát (dẫn lưu áp xe, loại bỏ catheter bị nhiễm bẩn, cắt lọc mô hoại tử, cắt túi mật, v.v.) — “kiểm soát nguồn nhiễm” (source control) có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.
- Khi suy hô hấp, sử dụng máy thở (thông khí cơ học); khi suy thận cấp, tiến hành chạy thận nhân tạo (liệu pháp thay thế thận).
- Theo dõi
- Cần theo dõi dấu hiệu sinh tồn, lượng nước tiểu, chất điện giải, lactate, xét nghiệm máu (CBC, CRP, PCT, v.v.) và huyết động.
- Thời gian điều trị
- Khác nhau tùy theo vị trí nhiễm trùng, tác nhân gây bệnh và diễn biến lâm sàng (thông thường khuyến nghị 7–14 ngày, nhưng một số trường hợp như viêm màng não cần thời gian lâu hơn).
- Chăm sóc sinh hoạt·lưu ý sau khi xuất viện
- Phục hồi chức năng sớm (khôi phục thể lực), chăm sóc vết thương, theo dõi các dấu hiệu tái phát nhiễm trùng (sốt·đỏ vết thương·giảm lượng nước tiểu, v.v.).
- Khi nhiễm vi khuẩn kháng thuốc, cần cách ly; tuân thủ vệ sinh tay và kiểm soát nhiễm trùng.
- Nguy cơ biến chứng·lưu ý
- Suy đa cơ quan, DIC, di chứng cơ quan (tổn thương thần kinh sau viêm màng não, rối loạn tăng trưởng sau viêm khớp mủ, v.v.), tác dụng phụ liên quan đến kháng sinh (độc tính trên thận·độc tính trên gan·rối loạn hệ vi khuẩn đường ruột).
- Dùng kháng sinh sớm và loại bỏ nguyên nhân thích hợp có ảnh hưởng quyết định đến tiên lượng.
Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (vật dụng cần chuẩn bị và ví dụ câu hỏi)
- Vật dụng/tài liệu cần chuẩn bị
- Danh sách tất cả các thuốc đang sử dụng (thuốc kê đơn·OTC·thuốc thảo dược Hàn Quốc, v.v.) và tiền sử dị ứng (đặc biệt là dị ứng thuốc).
- Tiền sử bệnh quan trọng (suy giảm miễn dịch·đái tháo đường·suy thận mạn·bệnh tim, v.v.), tiền sử nhập viện·phẫu thuật·thủ thuật xâm lấn gần đây, lịch sử sử dụng kháng sinh gần đây.
- Ghi chép về sốt gần đây (thân nhiệt), thay đổi lượng nước tiểu, thay đổi dấu hiệu sinh tồn (nếu có dữ liệu về nhịp tim·nhịp thở·huyết áp thì rất hữu ích).
- Ảnh hoặc ghi chú về vết thương·áp xe·catheter·ống thông tiểu và các yếu tố khác có thể là nguồn nhiễm trùng.
- Kết quả xét nghiệm nước tiểu·máu trước đây (nếu có thể).
- Ví dụ các câu hỏi chính cần hỏi bệnh nhân
- Các triệu chứng bắt đầu từ khi nào? (sốt·rét run·thay đổi ý thức, v.v.)
- Gần đây có bị thương hoặc áp xe, đã phẫu thuật·làm thủ thuật không? Có catheter hoặc ống thông tiểu không?
- Lượng nước tiểu có giảm không? Khi đi tiểu có đau hoặc có mùi hôi không?
- Gần đây có dùng kháng sinh hoặc từng được điều trị do bệnh truyền nhiễm không?
- Có bệnh mạn tính nào không (đái tháo đường, suy giảm chức năng gan·thận, điều trị ức chế miễn dịch, v.v.)?
Ví dụ các câu hỏi chung cần hỏi bác sĩ
- “Bác sĩ cho rằng nguyên nhân nhiễm trùng của tôi xuất phát từ đâu? Cần làm thêm những xét nghiệm nào?”
- “Loại kháng sinh bắt đầu dùng hiện nay và các tác dụng phụ dự kiến là gì? Cần dùng kháng sinh đến khi nào?”
- “Tại bệnh viện, tôi sẽ được theo dõi những gì (huyết áp, lượng nước tiểu, lactate, v.v.)?”
- “Sau khi về nhà, nếu xuất hiện triệu chứng nào thì tôi phải lập tức quay lại bệnh viện?”
- “Để phòng tái phát·phòng bệnh, có khuyến nghị nào về lối sống hoặc tiêm chủng (ví dụ: vắc-xin phế cầu khuẩn) không?”
Ví dụ các câu hỏi tùy theo bệnh
- “Khi có kết quả xét nghiệm vi sinh vật gây bệnh, bác sĩ dự định thay đổi kháng sinh như thế nào? Sẽ chờ đến khi nào tùy theo kết quả xét nghiệm kháng thuốc?”
- “Hiện huyết áp·tình trạng tưới máu của tôi không ổn định; kế hoạch sử dụng dịch truyền·thuốc co mạch và các tác dụng phụ dự kiến (làm nặng thêm suy tim, mất cân bằng tưới máu mô, v.v.) là gì?”