Bệnh than

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Nguyên nhân: Nhiễm Bacillus anthracis (vi khuẩn than). Bệnh xảy ra do phơi nhiễm với bào tử chịu nhiệt tồn tại trong đất, và có thể lây truyền sang người, chủ yếu thông qua động vật bị nhiễm bệnh (động vật ăn cỏ) hoặc các sản phẩm phụ của chúng (lông, da, xương, v.v.). Bào tử có thể tồn tại lâu dài trong môi trường. Lây truyền từ người sang người rất hiếm.
• Sinh lý bệnh: Khi bào tử xâm nhập cơ thể chuyển thành tế bào hoạt động và sản xuất độc tố (ví dụ: kháng nguyên bảo vệ, yếu tố gây chết, v.v.), bệnh có thể gây hoại tử mô, lan vào máu, nhiễm khuẩn huyết·sốc và tổn thương cơ quan liên quan đến độc tố.
• Các thể lâm sàng chính và triệu chứng:
  • Than da: Ngứa·phát ban khu trú ban đầu → tổn thương dạng mụn nước → hình thành hoại tử thiếu máu cục bộ ở trung tâm (vảy đen), cơn đau có thể nhẹ. Triệu chứng toàn thân (sốt·sưng hạch bạch huyết) xuất hiện khi bệnh nặng.
  • Than đường tiêu hóa: Buồn nôn·nôn·đau bụng·tiêu chảy·sốt, có thể tiến triển thành thủng ruột·xuất huyết·nhiễm khuẩn huyết. Tỷ lệ tử vong cao (25–60% theo tài liệu).
  • Than qua đường hô hấp (than phổi): Ban đầu có các triệu chứng giống cảm lạnh·viêm phế quản → suy hô hấp nhanh chóng, viêm hạch trung thất xuất huyết, sốc. Nếu không điều trị, tỷ lệ tử vong rất cao.
• Dấu hiệu gợi ý chẩn đoán: Tiền sử phơi nhiễm (tiếp xúc với động vật bị nhiễm bệnh·sản phẩm động vật bị ô nhiễm, dịch địa phương), tổn thương da điển hình, quan sát trực khuẩn Gram dương trong máu·mô, nuôi cấy·PCR·cấy máu, v.v.

Phương pháp điều trị và lưu ý

• Nguyên tắc chung: Khi nghi ngờ, lập tức chuyển người bệnh đến cơ sở y tế và cách ly (tuân thủ hướng dẫn kiểm soát nhiễm khuẩn), đồng thời báo cáo cho cơ quan y tế công cộng. Điều trị kháng sinh sớm có ý nghĩa quan trọng đối với tiên lượng.
• Kháng sinh:
  • Giai đoạn đầu·dự phòng sau phơi nhiễm và than da nhẹ: Khuyến cáo sử dụng ciprofloxacin hoặc doxycycline hoặc nhóm penicillin (khi đã xác nhận vi khuẩn nhạy cảm) (lựa chọn thuốc và thời gian điều trị được quyết định tùy theo thể lâm sàng·mức độ nặng·độ nhạy cảm).
  • Than nặng·than qua đường hô hấp·than đường tiêu hóa: Phối hợp kháng sinh đường tĩnh mạch (IV) (ví dụ: ciprofloxacin + clindamycin/linezolid/carbapenem, v.v.) và điều trị hỗ trợ.
• Điều trị kháng độc tố: Trong than qua đường hô hấp nặng hoặc than toàn thân, có thể sử dụng thuốc kháng độc tố (ví dụ: raxibacumab, obiltoxaximab, Anthrax Immune Globulin, v.v.) như một biện pháp hỗ trợ (tùy theo khả năng cung ứng và hướng dẫn quốc gia).
• Phẫu thuật/thủ thuật: Có thể cần xử trí ngoại khoa như cắt lọc mô hoại tử hoặc dẫn lưu mủ màng phổi, v.v. (tùy tình huống).
• Quản lý sinh hoạt·tự chăm sóc:
  • Nếu xuất hiện triệu chứng sau khi tiếp xúc với vật liệu có nguồn gốc động vật, hãy lập tức đến cơ sở y tế.
  • Sau khi chạm vào tổn thương da, phải vệ sinh tay kỹ lưỡng; quần áo bị ô nhiễm cần được giặt·khử khuẩn riêng.
• Nguy cơ biến chứng: Nhiễm khuẩn huyết, viêm màng não độc tính (liên quan đến vi khuẩn than), suy hô hấp, suy đa cơ quan.
• Lưu ý:
  • Khi xử lý xác động vật bị nghi ngờ hoặc vật liệu bị ô nhiễm, phải tuân theo hướng dẫn (thiêu hủy hoặc chôn sâu, tuân thủ hướng dẫn y tế công cộng).
  • Bào tử có khả năng chống chịu với việc đun sôi thông thường·tia cực tím. Theo thông tin RAG, được biết rằng có thể tiêu diệt bào tử nếu đun sôi đầy đủ trong ít nhất 10 phút, tuy nhiên phương pháp khử khuẩn·xử lý tại hiện trường phải tuân theo hướng dẫn của cơ quan y tế.
  • Khả năng cung ứng vắc-xin than tại Hàn Quốc có thể bị hạn chế (khác nhau tùy quốc gia).

Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (bao gồm vật dụng cần chuẩn bị và ví dụ câu hỏi)

• Vật dụng cần chuẩn bị:
  • Danh sách các thuốc đang dùng (bao gồm đơn thuốc)·tiền sử dị ứng
  • Ghi chép thời điểm bắt đầu và diễn tiến của sốt·triệu chứng gần đây (ngày bắt đầu triệu chứng, nếu có thể hãy chụp ảnh tổn thương)
  • Tiền sử tiếp xúc với động vật gần đây (loài, ngày tiếp xúc), có tiếp xúc với sản phẩm động vật (len·da·lông, v.v.) hay không
  • Lịch sử du lịch·thông tin về dịch bệnh tại địa phương (nếu có)
  • Kết quả xét nghiệm trước đây (xét nghiệm máu, chẩn đoán hình ảnh ngực, v.v.) và bệnh nền (có suy giảm miễn dịch hay không)
• Thông tin chính cần báo cho nhân viên y tế khi khám ngoại trú:
  • Thời điểm bắt đầu triệu chứng và thay đổi của triệu chứng (sốt, khó thở, đau bụng, thay đổi của tổn thương da, v.v.)
  • Tiếp xúc với động vật gần đây hoặc tình huống phơi nhiễm bị nghi ngờ
  • Có dị ứng với kháng sinh hay không
• Dự kiến xét nghiệm·đánh giá: Xét nghiệm máu, cấy máu, nuôi cấy và PCR dịch tiết/mô từ tổn thương, X-quang ngực/CT (khi nghi ngờ phơi nhiễm qua đường hô hấp), chọc dò thắt lưng khi cần (khi nghi ngờ viêm màng não).

Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ

• "Các tác dụng phụ chính của thuốc này (kháng sinh được khuyến cáo) là gì và tôi cần lưu ý điều gì?"
• "Tiên lượng tình trạng của tôi như thế nào? Thời gian hồi phục dự kiến là bao lâu?"
• "Sau khi điều trị, nguy cơ tái phát có không? Tôi có cần xét nghiệm theo dõi hoặc biện pháp dự phòng bổ sung không?"
• "Khi nào tôi có thể trở lại nơi làm việc (hoặc nơi làm việc)? Nếu công việc có tiếp xúc với động vật thì có hướng dẫn đặc biệt nào không?"

Ví dụ các câu hỏi tùy theo bệnh

• "Cần thực hiện xét nghiệm nào trên tổn thương da của tôi để xác nhận bệnh than (nuôi cấy, PCR, xét nghiệm mô, v.v.)? Mất bao lâu để có kết quả xét nghiệm?"
• "Tôi nghi ngờ đã phơi nhiễm (ví dụ: tiếp xúc với vải len bị ô nhiễm); tôi có cần dùng kháng sinh dự phòng sau phơi nhiễm không? Thời gian dùng và lựa chọn thuốc như thế nào?"