Nấm bẹn

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Định nghĩa: Nấm bẹn (Tinea cruris) là một bệnh nhiễm nấm nông không tạo áp-xe, xảy ra khi nấm da (chủ yếu là các loại nấm thuộc chi Trichophyton) nhiễm vào vùng bẹn (vùng háng), nơi da dễ gấp nếp và tích tụ độ ẩm.
• Nguyên nhân/cơ chế bệnh sinh: Ở vùng bẹn nóng ẩm và thông khí kém, nấm xâm nhập vào lớp sừng, gây viêm và tăng sừng hóa. Bệnh thường lây lan từ nấm da chân (nấm bàn chân).
• Triệu chứng chính: Các mảng da có vảy, màu đỏ hoặc vàng nâu/nâu, tương đối rõ ranh giới, lan ra vùng bẹn, mặt trong đùi, quanh bìu, mông và các khu vực khác; có thể xuất hiện ngứa, cảm giác nóng rát, bong tróc da và nứt da. Sau điều trị, tình trạng tăng sắc tố (đốm sẫm màu/mảng nâu) có thể tồn tại trong thời gian dài.
• Chẩn đoán: Xác định chẩn đoán dựa trên biểu hiện lâm sàng + soi trực tiếp KOH (lấy vảy da rồi dùng KOH để phát hiện sợi nấm) hoặc xét nghiệm nuôi cấy. Khuyến nghị khám da liễu khi cần.

Phương pháp điều trị

• Điều trị tại chỗ (lựa chọn đầu tay thông thường)
  • Thuốc chống nấm tại chỗ: nhóm azole (như clotrimazole, miconazole), nhóm allylamine (kem terbinafine) và các thuốc khác. Thông thường sử dụng trong 1–4 tuần; ngay cả sau khi các biểu hiện lâm sàng biến mất, khuyến nghị tiếp tục bôi thêm ít nhất 1–2 tuần để phòng tái phát (tài liệu được cung cấp: bôi thêm 2–3 tuần).
  • Cách sử dụng: Bôi đủ lượng 1–2 lần mỗi ngày, bao phủ cả tổn thương và vùng da lành xung quanh.
• Điều trị toàn thân (đường uống) (khi tổn thương lan rộng, tái phát, kháng trị hoặc kèm tổn thương ở bàn tay, bàn chân và móng)
  • Terbinafine đường uống (ví dụ: 250 mg, ngày 1 lần; thời gian điều trị 2–6 tuần tùy theo phạm vi tổn thương và đáp ứng), hoặc itraconazole (tùy tình huống có thể dùng phác đồ theo đợt).
  • Thuốc đường uống có thể gây tác dụng phụ như độc tính trên gan, vì vậy khi cần phải theo dõi, chẳng hạn xét nghiệm chức năng gan.
• Chăm sóc hỗ trợ và không dùng thuốc
  • Giữ vùng bẹn khô ráo: lau mồ hôi ngay, mặc đồ lót rộng rãi, thoáng khí và bằng vải cotton, tránh quần áo bó sát.
  • Vệ sinh cá nhân: giặt và sấy khăn, đồ lót, quần áo thể thao ở nhiệt độ cao; không dùng chung các vật dụng tiếp xúc với da. Nếu bị nấm da chân, cần điều trị đồng thời. Hạn chế sử dụng nhà tắm công cộng và phòng xông hơi.
• Lưu ý (nguy cơ biến chứng và tự chăm sóc)
  • Tránh dùng corticosteroid bôi đơn độc: sử dụng corticosteroid đơn độc có thể che lấp triệu chứng hoặc khiến nhiễm trùng lan rộng ("tinea incognito"). Nếu sử dụng phối hợp với thuốc chống nấm, hãy tuân theo chỉ định của bác sĩ.
  • Nguy cơ tái phát cao (đặc biệt khi nấm da chân chưa được điều trị, vệ sinh kém, béo phì, đái tháo đường hoặc suy giảm miễn dịch).
  • Biến chứng: nhiễm khuẩn thứ phát, tăng sắc tố hoặc da dày lên do bệnh mạn tính. Ở người suy giảm miễn dịch, bệnh có thể lan rộng hơn hoặc diễn biến nặng hơn.
• Tiên lượng: Bệnh thường cải thiện khi được điều trị thích hợp, nhưng thường tái phát và tình trạng tăng sắc tố có thể kéo dài.

Những điểm cần kiểm tra trước khi đi khám ngoại trú (đồ cần chuẩn bị · ví dụ câu hỏi dành cho bác sĩ)

• Đồ cần chuẩn bị (khuyến nghị mang theo)
  • Danh sách các thuốc đang dùng (bao gồm thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn và thuốc y học cổ truyền Hàn Quốc).
  • Thông tin về các bệnh da và dị ứng trước đây, cũng như có hay không tiền sử đái tháo đường, bệnh gan hoặc suy giảm miễn dịch.
  • Ghi chép thời điểm bắt đầu triệu chứng, các yếu tố làm nặng (mồ hôi, quần áo, v.v.) và các điều trị trước đây (tên thuốc, thời gian, hiệu quả).
  • Nếu có thể, mang theo ảnh tổn thương (từ khi bắt đầu đến gần đây), ảnh hoặc mô tả triệu chứng về việc có hay không có nấm da chân.
  • Nếu có kết quả xét nghiệm gần đây (chẳng hạn xét nghiệm chức năng gan), hãy mang theo.
• Những điều bác sĩ có khả năng sẽ hỏi khi khám ngoại trú (người bệnh cũng nên tự ghi chú để mang theo)
  • Triệu chứng bắt đầu từ khi nào, mức độ ngứa và các yếu tố làm nặng.
  • Có nấm da chân, tổn thương móng tay hoặc móng chân hay không; người trong gia đình hoặc người sống cùng có triệu chứng tương tự hay không.
  • Các thuốc đã sử dụng trước đây (tại chỗ/đường uống), hiệu quả và có tác dụng phụ hay không.
• Chuẩn bị xét nghiệm
  • Khi cần, bác sĩ có thể lấy vảy da từ tổn thương để soi KOH hoặc nuôi cấy, vì vậy nếu có thể, hãy tạm ngừng bôi nhiều loại thuốc mỡ hoặc kem trong một thời gian ngắn trước khi đến khám (tuân theo hướng dẫn của bác sĩ).

Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ

• "Trong trường hợp này, điều trị tại chỗ có đủ không, và tiêu chí nào cho thấy cần dùng thuốc đường uống?"
• "Thời gian điều trị dự kiến và các tác dụng phụ thường gặp của thuốc bác sĩ kê là gì?"
• "Để giảm tái phát, tôi cần cụ thể thay đổi những gì trong lối sống?"
• "Tôi có cần điều trị nấm da chân đồng thời không? Người trong gia đình hoặc người sống cùng có cần được xét nghiệm/điều trị không?"
• "Tôi có thể dùng thuốc chống nấm đường uống một cách an toàn nếu mắc bệnh gan hoặc đang dùng các thuốc khác không? Có cần theo dõi gì không?"

Ví dụ các câu hỏi phù hợp với từng bệnh (1–2 câu)

• "Tổn thương ở bẹn của tôi đã kéo dài hoặc lan rộng. Tôi nên chờ đến khi nào trước khi bắt đầu điều trị bằng thuốc đường uống?"
• "Tình trạng tăng sắc tố màu nâu còn lại sau điều trị sẽ kéo dài bao lâu, và có phương pháp nào giúp cải thiện không (laser, thuốc bôi tại chỗ, v.v.)?"