Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)
- Định nghĩa: Tình trạng ban đỏ kèm bong tróc da lan rộng trên toàn thân hoặc diện rộng (erythroderma/exfoliative dermatitis). Tình trạng này thường có thể ảnh hưởng đến phần lớn da toàn thân (trong nhiều trường hợp khoảng 90%), làm mất chức năng hàng rào bảo vệ da.
- Nguyên nhân chính:
- Mở rộng của bệnh da có từ trước: vảy nến, viêm da dị ứng, viêm da tiết bã, viêm da tiếp xúc, chàm, v.v.
- Do thuốc (penicillin, thuốc kháng sinh, thuốc chống co giật, v.v.)
- Liên quan đến bệnh ác tính: u lympho da (ví dụ: hội chứng Sézary), bệnh bạch cầu, các khối u nội tạng khác
- Hiếm khi vô căn (không rõ nguyên nhân)
- Tóm tắt sinh lý bệnh: Tình trạng viêm lan rộng làm tăng tốc độ bong lớp sừng và tái tạo biểu bì, đồng thời phá vỡ hàng rào bảo vệ da, gây mất dịch và protein, rối loạn điều hòa thân nhiệt, nhiễm trùng thứ phát và phản ứng viêm toàn thân.
- Triệu chứng điển hình:
- Ban đỏ và bong tróc da toàn thân, ngứa dữ dội
- Sốt, ớn lạnh, mệt mỏi
- Phù và sụt cân do mất nước·hạ albumin máu
- Thay đổi ở tóc và móng tay, móng chân (mỏng đi·rụng), hạch bạch huyết to
- Có thể xuất hiện nhịp tim nhanh·dấu hiệu suy tim cung lượng cao
Phương pháp điều trị (điều trị tiêu chuẩn · thuốc · thủ thuật/phẫu thuật · quản lý sinh hoạt · lưu ý)
- Nguyên tắc cơ bản: Xác định nguyên nhân có thể có và loại bỏ nguyên nhân (ngừng thuốc gây bệnh, điều trị bệnh da nền·bệnh ác tính) → điều trị hỗ trợ để giảm triệu chứng và phòng ngừa biến chứng
- Khi cấp tính·nặng:
- Điều trị nội trú (quản lý dịch·điện giải, kiểm soát thân nhiệt, theo dõi nhiễm trùng)
- Khử khuẩn·giữ vệ sinh da diện rộng, chăm sóc vết thương
- Quản lý dinh dưỡng, bao gồm nuôi dưỡng tĩnh mạch·bổ sung protein khi cần
- Điều trị bằng thuốc:
- Corticosteroid toàn thân: Có thể sử dụng ngắn hạn tùy nguyên nhân (kiểm soát tình trạng do thuốc·viêm nặng) — tuy nhiên cần thận trọng khi sử dụng dài hạn·trong trường hợp liên quan đến ung thư
- Thuốc ức chế miễn dịch/điều hòa miễn dịch: cyclosporine, methotrexate, acitretin, v.v. (đặc biệt trong trường hợp liên quan đến vảy nến)
- Thuốc sinh học: Nếu nguyên nhân là vảy nến nền, có thể điều trị nhắm trúng đích (lựa chọn cá thể hóa)
- Thuốc kháng sinh: Sử dụng theo chỉ định khi nghi ngờ nhiễm khuẩn thứ phát
- Thuốc kháng histamine: Giảm ngứa
- Điều trị tại chỗ: Kem dưỡng ẩm (dưỡng ẩm diện rộng), corticosteroid tại chỗ tác dụng nhẹ (khi cần)
- Điều trị đặc hiệu:
- Khi nghi ngờ u lympho da (Sézary, v.v.), thực hiện điều trị chuyên biệt dành cho bệnh ung thư máu (liệu pháp tương tự quang phổ rộng, hóa trị toàn thân, v.v.)
- Quản lý sinh hoạt và tự chăm sóc:
- Bổ sung đầy đủ nước·dinh dưỡng, thường xuyên thoa kem dưỡng ẩm
- Tránh quá nóng·thay đổi thân nhiệt quá mức (duy trì môi trường mát mẻ)
- Không sử dụng xà phòng·chất tẩy rửa gây kích ứng, chăm sóc da nhẹ nhàng
- Khi có dấu hiệu vết thương·nhiễm trùng (sốt, mủ, v.v.), lập tức đến cơ sở y tế
- Lưu ý:
- Khi chưa rõ nguyên nhân, việc sử dụng corticosteroid dài hạn có thể che lấp bệnh ác tính, vì vậy cần có quyết định của bác sĩ chuyên khoa
- Nguy cơ nhiễm trùng tăng trong quá trình điều trị ức chế miễn dịch → cần phòng ngừa và theo dõi nhiễm trùng
Các điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (bao gồm đồ cần chuẩn bị · nội dung cần xác nhận trước khi khám · ví dụ câu hỏi)
- Đồ cần chuẩn bị/tài liệu cần nộp:
- Danh sách các thuốc hiện đang sử dụng (bao gồm thuốc kê đơn·thuốc không kê đơn·thuốc thảo dược·thực phẩm bổ sung sức khỏe)
- Ghi chép nhiệt độ gần đây·ngày bắt đầu triệu chứng·thay đổi triệu chứng (nếu có ảnh, mang theo ảnh đã chụp)
- Giấy chẩn đoán·kết quả xét nghiệm liên quan đến bệnh da có từ trước·bệnh ung thư máu·ung thư (nếu có)
- Kết quả xét nghiệm gần đây (xét nghiệm máu, báo cáo sinh thiết, X-quang, v.v.)
- Nội dung cần xác nhận trước khi khám (những điều cần báo trước cho nhân viên y tế):
- Tiền sử bắt đầu/ngừng sử dụng thuốc mới (đặc biệt là thuốc kháng sinh·thuốc chống co giật, v.v.)
- Có sốt, khó thở, giảm ăn uống·giảm lượng nước đưa vào hay không
- Có mang thai·cho con bú hay không (ảnh hưởng đến lựa chọn thuốc)
- Ví dụ câu hỏi cần chuẩn bị để tự trả lời khi khám ngoại trú:
- Thời điểm bắt đầu triệu chứng và tốc độ tiến triển
- Mức độ ngứa·đau và ảnh hưởng đến giấc ngủ
- Có từng mắc bệnh da tương tự trước đây hay không và đáp ứng với điều trị
Ví dụ các câu hỏi chung cần hỏi bác sĩ
- Những nguyên nhân có thể có của tình trạng này là gì, và trong trường hợp của tôi cần thực hiện những xét nghiệm nào?
- Tiêu chí nào cho thấy cần nhập viện?
- Phương pháp điều trị ban đầu được khuyến nghị cho tôi là gì, và các tác dụng phụ dự kiến là gì?
- Theo dõi và phòng ngừa các biến chứng nhiễm trùng·dinh dưỡng·điện giải như thế nào?
- Nếu cần ngừng dùng thuốc, phương pháp điều trị thay thế là gì?
Ví dụ các câu hỏi tùy theo bệnh
- Có khả năng thuốc tôi đang sử dụng là nguyên nhân; quy trình xác định tình trạng do thuốc gây ra là gì? (Ví dụ: theo dõi diễn tiến sau khi ngừng thuốc, khi nào/bằng cách nào có thể dùng lại thuốc)
- Khi nghi ngờ bệnh ác tính về máu như u lympho da (Sézary, v.v.), sẽ thực hiện thêm những xét nghiệm nào (sinh thiết da, xét nghiệm hình thái học máu, xét nghiệm dấu ấn miễn dịch, v.v.)?