U da lành tính

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Định nghĩa: U lành tính ở da là sự tăng sinh tế bào không phải ung thư (không ác tính) phát sinh ở da, bắt nguồn từ nhiều dòng tế bào khác nhau (biểu bì, tế bào hắc tố, tuyến bã, mô xơ, v.v.). Phần lớn không đe dọa tính mạng.
• Nguyên nhân và bệnh sinh: Không có một nguyên nhân đơn lẻ rõ ràng, nhưng có liên quan đến khuynh hướng di truyền, tiếp xúc với tia cực tím, nhiễm virus (ví dụ: HPV trong mụn cóc), chấn thương (ghép tế bào biểu bì vào trung bì), v.v. Sự tăng sinh khu trú quá mức của tế bào hoặc mô biểu hiện dưới dạng nốt, sẩn, nang hoặc đốm.
• Các loại chính (ví dụ): Nang biểu bì (nang dưới da), mụn cóc (HPV), dày sừng tiết bã, hạt kê (milia), dày sừng ánh sáng (chủ yếu được phân loại là tổn thương tiền ung thư), tăng sản tuyến bã, u xơ da, v.v.
• Triệu chứng: Thường được phát hiện dưới dạng đốm màu nâu hoặc đen, sẩn hoặc nang không có triệu chứng; có thể xuất hiện ngứa, đau khi ấn, chảy máu, viêm (nhiễm trùng) hoặc thay đổi về kích thước/màu sắc. Một số tổn thương như dày sừng ánh sáng có đặc điểm tiền ung thư.

Phương pháp điều trị

• Theo dõi (khi không có triệu chứng và không ảnh hưởng thẩm mỹ): Nhiều tổn thương lành tính có thể được theo dõi diễn tiến mà không cần điều trị.
• Chỉ định loại bỏ: Vì lý do thẩm mỹ, đau, chảy máu, nhiễm trùng, vấn đề về chức năng (ví dụ: quanh mí mắt), phát triển nhanh hoặc có dấu hiệu nghi ngờ ác tính (bờ không đều, thay đổi sắc tố, loét), v.v.
• Các lựa chọn thủ thuật/phẫu thuật
  • Cắt bỏ bằng phẫu thuật (cắt bỏ hoàn toàn và xét nghiệm mô): Phương pháp tiêu chuẩn để giảm tái phát và loại trừ khả năng ác tính.
  • Mài da và nạo (curettage) + đốt điện: Thường được sử dụng cho các tổn thương biểu bì và dưới da.
  • Áp lạnh (nitơ lỏng): Thường được sử dụng cho các tổn thương nhỏ như dày sừng tiết bã và mụn cóc.
  • Laser (CO2, v.v.): Được lựa chọn khi cân nhắc kết quả thẩm mỹ.
  • Thuốc bôi tại chỗ: Đối với mụn cóc, sử dụng salicylic acid, imiquimod, v.v.; đối với dày sừng ánh sáng, sử dụng 5-FU, imiquimod, liệu pháp quang động, v.v.
  • Nang biểu bì: Cắt bỏ hoàn toàn bao gồm cả thành nang rất quan trọng để phòng ngừa tái phát.
• Điều trị bằng thuốc: Chủ yếu sử dụng thuốc bôi tại chỗ (salicylic acid, 5-FU, imiquimod) tùy theo loại tổn thương; hiếm khi sử dụng thuốc kháng virus hoặc kháng sinh (khi nhiễm trùng).
• Chăm sóc sinh hoạt và lưu ý: Không dùng tay nặn hoặc tự loại bỏ tổn thương (nguy cơ nhiễm trùng, sẹo và tái phát), chống tia cực tím (phòng ngừa các tổn thương liên quan đến ánh sáng), cân nhắc điều trị bằng kháng sinh khi nhiễm trùng.
• Tác dụng phụ sau thủ thuật: Có thể xuất hiện sẹo, tăng sắc tố, nhiễm trùng, tái phát; hiếm khi tổn thương thần kinh. Dày sừng ánh sáng có thể tiến triển thành ung thư biểu mô tế bào vảy nếu bị bỏ mặc — khuyến nghị xét nghiệm mô khi cần thiết.

Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (kèm ví dụ về vật dụng cần chuẩn bị và câu hỏi)

• Vật dụng cần chuẩn bị
  • Danh sách các loại thuốc và thực phẩm bổ sung đang dùng (bao gồm thuốc chống đông máu)
  • Tiền sử dị ứng (thuốc, latex, v.v.)
  • Ảnh chụp những thay đổi của tổn thương (có thể cho biết diễn tiến theo thời gian)
  • Hồ sơ khám bệnh và kết quả xét nghiệm mô trước đây (nếu có)
  • Tiền sử gia đình (ung thư da, tổn thương tương tự)
• Những điều cần kiểm tra liên quan đến triệu chứng
  • Thời điểm xuất hiện tổn thương, tốc độ phát triển, có đau, ngứa, chảy máu hoặc áp xe hay không
  • Tiền sử chấn thương (va đập, vết thương) hoặc tiền sử điều trị trước đây
• Lưu ý trước khi khám ngoại trú
  • Không bôi thuốc mỡ, mỹ phẩm, băng dán, v.v. lên vùng bị tổn thương trước khi đến khám
  • Nếu đang dùng thuốc chống đông máu, cần báo cho bác sĩ phụ trách trước khi thực hiện thủ thuật
• Câu hỏi nên ghi sẵn để hỏi bác sĩ (khuyến nghị ghi chú)
  • Có cần điều trị hay không (theo dõi hay loại bỏ)
  • Phương pháp thủ thuật dự kiến, sẹo và thời gian hồi phục

Ví dụ về các câu hỏi chung cần hỏi bác sĩ

• Khả năng tổn thương này là ác tính ở mức độ nào? Có cần xét nghiệm mô không?
• Nếu loại bỏ thì sẹo sẽ như thế nào? Có phương pháp nào giúp giảm thiểu sẹo không?
• Ngoài phẫu thuật, có những phương pháp điều trị không xâm lấn nào có thể sử dụng (áp lạnh, laser, thuốc)?
• Khả năng tái phát là bao nhiêu và cần xử trí thế nào nếu tái phát?
• Cần chú ý những gì để phòng ngừa nhiễm trùng hoặc biến chứng sau thủ thuật?

Ví dụ về các câu hỏi phù hợp với từng bệnh

• Khi nghi ngờ nang biểu bì (nang da): "Nếu không cắt bỏ hoàn toàn nang này thì khả năng tái phát có cao không? Phương pháp cắt bỏ và sự khác biệt về sẹo như thế nào?"
• Khi nghi ngờ dày sừng ánh sáng (Actinic keratosis): "Tổn thương này có nguy cơ tiến triển thành ung thư biểu mô tế bào vảy không? Bác sĩ khuyến nghị phương pháp điều trị hoặc kiểm tra nào để phòng ngừa?"
• Khi muốn tìm hiểu về mụn cóc (HPV): "Khả năng tái phát sau điều trị hoặc lây truyền cho người khác là bao nhiêu? Cần thực hiện những biện pháp phòng ngừa và vệ sinh nào?"

Khuyến nghị khám cấp cứu bổ sung:

• Nếu tổn thương lớn nhanh, hoặc kèm theo các triệu chứng toàn thân như đau dữ dội, chảy máu kéo dài, loét hoặc sốt, hãy đi khám ngay lập tức.

(Thông tin được cung cấp là bản tóm tắt dựa trên kiến thức y khoa nói chung; việc áp dụng có thể khác nhau tùy theo tình trạng của mỗi cá nhân, vì vậy hãy trao đổi với nhân viên y tế phụ trách để được chẩn đoán chính xác và lập kế hoạch điều trị.)