Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)
- Định nghĩa: Tình trạng vành tai (đối luân lớn) bị duỗi phẳng hoặc góc giữa vành tai và da đầu (auriculocephalic angle) mở quá rộng, khiến tai nhô ra khỏi đầu (tai vểnh).
- Nguyên nhân chính và sinh lý bệnh:
- Nguyên nhân: Chưa được xác định rõ, nhưng các yếu tố di truyền và bất thường phát triển sụn có thể liên quan.
- Sinh lý bệnh: Do nếp gấp phía sau (antihelix) thẳng (chưa phát triển) hoặc phần conchal (phần đáy của vành tai) phát triển quá mức, khiến vành tai trông như tách khỏi đầu.
- Triệu chứng chính:
- Thay đổi về hình dạng bên ngoài (tai trông nổi bật) — không gây suy giảm thính lực.
- Có thể phát sinh các vấn đề tâm lý xã hội như bị trêu chọc vì lý do thẩm mỹ, giảm lòng tự trọng.
- Tiêu chuẩn chẩn đoán (dấu hiệu lâm sàng):
- Mép vành tai cách da đầu khoảng 2,5 cm trở lên, hoặc
- Góc giữa vành tai và da đầu khoảng 40 độ trở lên thường được xem là tai vểnh.
- Đánh giá qua thăm khám và ảnh chụp mặt trước, mặt bên (đồng thời kiểm tra tình trạng bất đối xứng).
Phương pháp điều trị
- Bảo tồn (không phẫu thuật)
- Tạo hình tai ở trẻ sơ sinh (ear molding/splinting): Khi sụn còn mềm trong vài ngày đến vài tuần sau sinh, có thể dùng băng dính và nẹp để chỉnh hình, cho kết quả tốt. (Hiệu quả thay đổi tùy thuộc vào thời điểm và mức độ.)
- Phẫu thuật
- Chỉ định: Khi không hài lòng nhiều về mặt thẩm mỹ hoặc có vấn đề tâm lý, hoặc khi không thể chỉnh hình bằng phương pháp bảo tồn.
- Các kỹ thuật chính:
- Khâu bảo tồn sụn (như khâu Mustarde): Rạch da phía sau rồi dùng chỉ khâu tạo nếp gấp antihelix (giảm thiểu việc cắt bỏ sụn).
- Đưa phần conchal ra sau (conchal setback, ví dụ khâu Furnas): Cố định phần conchal dư thừa về phía sau tai để áp tai sát vào đầu.
- Cắt và rạch sụn: Cắt bỏ một phần sụn quá mức hoặc rạch sụn (rạch mặt sau) để chỉnh hình. Khi cần có thể kết hợp với phương pháp khâu.
- Gây mê: Trẻ em thường được gây mê toàn thân; người lớn được gây tê tại chỗ kết hợp an thần hoặc gây mê toàn thân.
- Chăm sóc sau phẫu thuật: Đeo băng ép (hoặc băng đô) trong vài ngày đầu, khuyến nghị đeo băng đô vào ban đêm trong một khoảng thời gian (vài tuần).
- Thuốc/điều trị hỗ trợ
- Thuốc giảm đau để kiểm soát đau sau phẫu thuật, thuốc kháng sinh để phòng ngừa nhiễm trùng (khi cần), v.v.
- Tiên lượng và lưu ý
- Nhìn chung, hiệu quả cải thiện thẩm mỹ tốt. Có thể xảy ra biến chứng (tụ máu, nhiễm trùng, vấn đề về vết thương, sẹo, lộ chỉ khâu, tái phát, bất đối xứng).
- Khó đạt được sự đối xứng hoàn hảo giữa hai tai. Có khả năng tái phát (do độ đàn hồi của sụn, v.v.).
Các điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (kèm ví dụ câu hỏi)
- Vật dụng cần chuẩn bị và các 사항 cần xác nhận:
- Danh sách các thuốc đang dùng (đặc biệt là thuốc chống đông máu, thuốc chống kết tập tiểu cầu)
- Tiền sử phẫu thuật (đặc biệt là phẫu thuật tai, đầu và cổ) và dị ứng (thuốc, thuốc gây tê tại chỗ, v.v.)
- Tiền sử mang thai và sinh nở của người mẹ (nếu cân nhắc dán băng cho trẻ sơ sinh), ảnh lúc sinh (nếu có)
- Ảnh tai chụp mặt trước và mặt bên (chính diện, góc 45 độ, mặt bên) — giúp ích cho việc đánh giá khi khám
- Thời điểm bắt đầu triệu chứng và diễn biến thay đổi, việc đã thử phương pháp bảo tồn (băng dính, nẹp) hay chưa và kết quả
- Thông tin liên quan đến ảnh hưởng tâm lý (khó khăn trong sinh hoạt ở trường và các mối quan hệ xã hội)
- Tài liệu cần cho bác sĩ xem khi khám ngoại trú:
- Nhiều ảnh gần đây chụp từ các góc khác nhau, hoạt động của trẻ (tập thể dục, thể thao), thói quen ngủ (liên quan đến chăm sóc sau phẫu thuật)
- Ví dụ câu hỏi (bao gồm các mục cần tự xác nhận khi khám ngoại trú):
- Có nhất thiết phải phẫu thuật không? Thời điểm nào là phù hợp?
- Phương pháp không phẫu thuật có khả năng mang lại hiệu quả không?
- Thời gian hồi phục và thời điểm trở lại sinh hoạt hằng ngày là khi nào?
Ví dụ các câu hỏi chung cần hỏi bác sĩ
- Các biến chứng có thể xảy ra của phẫu thuật này và cách xử trí khi xảy ra là gì?
- Kết quả có thể đạt được nhờ phẫu thuật ở mức độ nào và khả năng hài lòng có cao không?
- Khả năng tái phát là bao nhiêu và thời điểm nào phù hợp để phẫu thuật lại?
- Có loại thuốc hoặc thói quen sinh hoạt nào cần đặc biệt tránh trước và sau phẫu thuật (ví dụ: hút thuốc) không?
- Sẹo sẽ hình thành ở đâu sau phẫu thuật và có dễ nhận thấy không?
Ví dụ các câu hỏi dành riêng cho bệnh
- Liên quan đến trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ: "Có thể kỳ vọng hiệu quả chỉnh hình đáng kể bằng phương pháp dán băng (ear molding) cho đến bao nhiêu tuần sau sinh?"
- Liên quan đến tai vểnh một bên (chỉ một bên): "Nếu chỉ phẫu thuật một bên, có thể tránh để tình trạng bất đối xứng khuôn mặt trở nên nổi bật hơn không? Có khuyến nghị phẫu thuật hai bên không?"