Lẹo mắt

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Định nghĩa: Mụt lẹo (맥립종, lẹo mắt, stye, hordeolum) là tổn thương viêm cấp tính xảy ra do vi khuẩn nhiễm trùng bờ mi hoặc các tuyến ở mí mắt (tuyến ở chân lông mi hoặc tuyến Meibomius).
• Nguyên nhân·sinh bệnh học: Hầu hết là do nhiễm trùng khu trú bởi tụ cầu vàng (Staphylococcus aureus). Được chia thành lẹo ngoài (nhiễm trùng chân lông mi, tuyến Zeis hoặc nang lông) và lẹo trong (nhiễm trùng tuyến Meibomius/meibomian gland). Nếu lẹo trong trở thành mạn tính trong thời gian dài, khi tình trạng viêm lắng xuống, bệnh có thể tiến triển thành chắp (chalazion), để lại sẹo dạng nốt.
• Triệu chứng chính: Đỏ khu trú ở mí mắt, sưng, đau hoặc ấn đau, khối u có thể sờ thấy (mụn mủ hoặc nốt cứng), chảy nước mắt, cảm giác có dị vật. Sốt·thay đổi thị lực hiếm gặp; nếu lan rộng, bệnh có thể tiến triển thành viêm mô tế bào quanh mắt (preseptal cellulitis).

Phương pháp điều trị

• Điều trị bảo tồn (điều trị ban đầu·thông thường)

  • Chườm ấm: dùng khăn nhúng nước ấm đắp và ấn nhẹ 3–4 lần mỗi ngày, mỗi lần 10–15 phút, để thúc đẩy dẫn lưu mủ và giảm viêm.
  • Vệ sinh mí mắt: rửa mặt nhẹ nhàng, giữ sạch vùng quanh lông mi (sử dụng xà phòng·sữa rửa mặt có tính axit nhẹ).
  • Thuốc mỡ kháng sinh tại chỗ: ví dụ, bôi thuốc mỡ tra mắt erythromycin lên bờ mi — thường sử dụng trong khoảng 7–10 ngày. Số lần và thời gian sử dụng tuân theo đơn thuốc.
  • Kiểm soát đau: khi cần, dùng thuốc giảm đau đường uống (acetaminophen·NSAID).
  • Chăm sóc hằng ngày: ngừng sử dụng kính áp tròng và đồ trang điểm mắt (như mascara).

• Điều trị bằng thuốc (theo đánh giá của bác sĩ)

  • Kháng sinh đường uống: cần thiết khi tình trạng viêm đã lan sang các mô xung quanh (nghi ngờ viêm mô tế bào vùng trước vách ngăn), trong trường hợp có nhiều tổn thương·trường hợp nặng, người suy giảm miễn dịch, v.v. Việc lựa chọn thuốc và liều dùng tuân theo đơn của bác sĩ (ví dụ: kháng sinh đường uống hoặc trong trường hợp mạn tính·tái phát, có thể cân nhắc điều trị đường uống với mục đích dự phòng).
  • Thuốc điều trị viêm mạn tính (chắp): đôi khi có thể cân nhắc kháng sinh đường uống (đặc biệt trong trường hợp mạn tính) hoặc tiêm steroid tại chỗ (do bác sĩ chuyên khoa mắt thực hiện).

• Thủ thuật·phẫu thuật

  • Rạch·dẫn lưu (incision and drainage): được thực hiện vô khuẩn tại khoa mắt khi áp xe cấp tính đã hình thành rõ ràng và cần dẫn lưu. Không tự ý nặn tại nhà.
  • Phẫu thuật loại bỏ chắp (cắt bỏ·nạo, curettage): được thực hiện khi không đáp ứng với điều trị bảo tồn hoặc gây ảnh hưởng thẩm mỹ·rối loạn thị lực.
  • Khi nghi ngờ biến chứng (giảm thị lực, đau dữ dội·sốt, đỏ tấy lan ra quanh mắt, v.v.), cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá ngay lập tức.

• Lưu ý

  • Tuyệt đối không tự nặn hoặc rạch tại nhà (có thể làm nhiễm trùng nặng hơn·tái phát·gây sẹo).
  • Nếu triệu chứng nặng lên hoặc chức năng của mắt (giảm thị lực, đau dữ dội, đỏ lan rộng) bị ảnh hưởng, cần đi khám ngay lập tức.
  • Để phòng tái phát, nên giữ mí mắt sạch sẽ, sử dụng và bảo quản mỹ phẩm cùng kính áp tròng đúng cách, đồng thời tránh dụi mắt.

Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (kèm ví dụ câu hỏi)

• Đồ cần chuẩn bị·thông tin cần cung cấp

  • Thời điểm bắt đầu triệu chứng hiện tại (từ khi nào, diễn biến), tình trạng thay đổi của triệu chứng (to lên·nhỏ đi, đau tăng, v.v.)
  • Nội dung tự điều trị gần đây (tần suất·cách chườm ấm, tên thuốc·thuốc mỡ đã sử dụng)
  • Danh sách thuốc đang dùng (kháng sinh, thuốc huyết áp, thuốc chống đông máu, v.v.) và có hay không có dị ứng thuốc
  • Tiền sử bệnh mạn tính (đái tháo đường, suy giảm miễn dịch, v.v.)
  • Có sử dụng kính áp tròng hay không và gần đây có trang điểm mắt hay không
  • Tiền sử tương tự trước đây (số lần tái phát) hoặc tiền sử phẫu thuật mắt
  • Nếu có thể, chuẩn bị ảnh tổn thương (bao gồm ảnh chụp vào giai đoạn đầu của triệu chứng)

• Các triệu chứng cần thông báo trước cho bác sĩ khi khám ngoại trú

  • Thay đổi thị lực (nhìn mờ, mất một phần thị trường)
  • Đau hoặc hạn chế khi chuyển động mắt
  • Triệu chứng toàn thân (sốt, rét run)
  • Ban đỏ lan rộng, hạch bạch huyết to, v.v.

Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ

• "Các tác dụng phụ thường gặp của thuốc này (thuốc mỡ·kháng sinh đường uống) là gì?"
• "Tôi cần chườm ấm đến khi nào? Dấu hiệu hồi phục là gì?"
• "Trong tình trạng này, từ khi nào tôi có thể sử dụng lại kính áp tròng hoặc trang điểm mắt?"
• "Tôi cần thay đổi thói quen sinh hoạt nào để giảm tái phát?"
• "Khả năng cần phẫu thuật (rạch·dẫn lưu hoặc loại bỏ chắp) là khoảng bao nhiêu?"

Ví dụ các câu hỏi tùy theo bệnh

• "Làm thế nào để phân biệt khối này là lẹo cấp tính gây đau nhiều hay chắp ít đau?"
• "Tôi bị đái tháo đường; ở bệnh nhân đái tháo đường có cần cân nhắc dùng kháng sinh đường uống hoặc phẫu thuật sớm hơn không?"
• (Người đeo kính áp tròng) "Bác sĩ mắt sẽ căn cứ vào đâu để đánh giá khi nào tôi có thể đeo lại kính áp tròng một cách an toàn?"

Thông tin bổ sung: Chẩn đoán thường có thể được thực hiện dựa trên các dấu hiệu lâm sàng; trong trường hợp tái phát·mạn tính·nặng, có thể cần xét nghiệm nuôi cấy hoặc các xét nghiệm bổ sung. Việc điều trị và lựa chọn thuốc thay đổi tùy theo tình trạng cá nhân (dị ứng·bệnh nền, v.v.), vì vậy quyết định cuối cùng cần được đưa ra sau khi thăm khám.