Lão thị

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Tên bệnh: Lão thị (Presbyopia)
• Định nghĩa và bệnh sinh: Đây là hiện tượng khả năng điều chỉnh tiêu điểm vào các vật ở gần giảm đi do độ đàn hồi của thủy tinh thể giảm (xơ cứng thủy tinh thể) và khả năng điều tiết của cơ thể mi suy giảm theo tuổi tác. Bệnh phát sinh do quá trình lão hóa về cấu trúc và sinh lý, bắt đầu ở hầu hết mọi người vào giai đoạn trung niên (khoảng giữa độ tuổi 40 đến độ tuổi 50) và có xu hướng không tiến triển đáng kể nữa sau cuối độ tuổi 50.
• Nguyên nhân chính: Độ đàn hồi của thủy tinh thể suy giảm, chức năng của cơ thể mi và các cấu trúc liên quan suy giảm.
• Triệu chứng chính: Chữ nhỏ hoặc vật nhỏ ở gần nhìn mờ (thị lực nhìn gần giảm), mỏi mắt (cảm giác khô hoặc cộm mắt), đau đầu, có xu hướng đưa sách hoặc điện thoại ra xa bằng cách duỗi dài cánh tay khi đọc, khó chịu hơn trong môi trường thiếu sáng.
• Thông tin liên quan: Người bị cận thị có thể cảm thấy vẫn nhìn vật ở gần tương đối rõ dù bị lão thị, nhưng khả năng điều tiết vẫn suy giảm tương tự. Bệnh được chẩn đoán bằng kiểm tra thị lực (đo khúc xạ).

Phương pháp điều trị

• Điều chỉnh không phẫu thuật
  • Kính lão (tròng kính đơn tiêu dùng cho nhìn gần) hoặc kính đọc sách: Phương pháp phổ biến nhất.
  • Kính đa tiêu (kính hai tròng): Điều chỉnh cả nhìn gần và nhìn xa.
  • Kính áp tròng đa tiêu/kính áp tròng chuyên biệt hoặc kính áp tròng monovision (một mắt dùng cho nhìn gần, mắt còn lại dùng cho nhìn xa).
  • Thuốc gần đây: Pilocarpine nồng độ thấp (ví dụ: thuốc nhỏ mắt tại chỗ) có thể được sử dụng để tạm thời cải thiện thị lực nhìn gần bằng cách làm đồng tử co nhẹ (tác dụng chỉ tạm thời và có thể gây tác dụng phụ).
• Điều trị phẫu thuật
  • Phẫu thuật dựa trên thủy tinh thể: Khi phẫu thuật đục thủy tinh thể, có thể đặt thủy tinh thể nhân tạo đa tiêu hoặc thủy tinh thể nhân tạo tăng độ sâu tiêu điểm (EDOF) để điều chỉnh cả nhìn gần và nhìn xa.
  • Phẫu thuật khúc xạ: Có thể áp dụng thiết kế monovision bằng LASIK/PRK (điều chỉnh một mắt theo tiêu điểm nhìn gần).
  • Các kỹ thuật hỗ trợ nhìn gần sử dụng lớp nông của giác mạc, chẳng hạn như inlay giác mạc (ví dụ: KAMRA) (cần lựa chọn dựa trên chỉ định và biến chứng).
• Quản lý sinh hoạt
  • Khuyến nghị đọc sách dưới ánh sáng đầy đủ, tăng kích thước chữ, điều chỉnh khoảng cách làm việc (không cầm sách quá gần mắt), nghỉ mắt (sau 20 phút làm việc, nhìn vật ở xa trong khoảng 20 giây).
• Lưu ý (liên quan đến điều trị)
  • Trước phẫu thuật, cần khám và kiểm tra kỹ để đánh giá tình trạng giác mạc, tình trạng khô mắt, nghề nghiệp và thói quen sinh hoạt (chẳng hạn như lái xe).
  • Kính áp tròng có nguy cơ gây nhiễm trùng và tổn thương giác mạc, vì vậy cần tuân thủ vệ sinh.
  • Thuốc nhỏ mắt có thể gây tác dụng phụ (đau đầu, chói mắt, giảm thị lực ban đêm, v.v.).

Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (kèm vật dụng cần chuẩn bị và ví dụ câu hỏi)

• Vật dụng cần chuẩn bị (mang theo)
  • Kính hoặc kính áp tròng hiện đang sử dụng (nếu có) và hồ sơ kê đơn
  • Danh sách các loại thuốc đang sử dụng (bao gồm thuốc toàn thân và thuốc nhỏ mắt)
  • Kết quả khám mắt trước đây (kiểm tra thị lực, nhãn áp, kiểm tra đục thủy tinh thể, v.v.) và hồ sơ phẫu thuật
  • Thời điểm bắt đầu và diễn biến triệu chứng (bắt đầu từ khi nào, nặng hơn trong tình huống nào), các hoạt động cụ thể gây khó chịu (đọc sách, làm việc, v.v.)
  • Nghề nghiệp và việc lái xe (có cần lái xe ban đêm hay không), sở thích (có thực hiện công việc đòi hỏi sự tỉ mỉ hay không)
• Những thông tin cần báo trước với bác sĩ khi khám ngoại trú
  • Có hay không các bệnh mắt hiện có (khô mắt, bệnh tăng nhãn áp, bệnh võng mạc, v.v.)
  • Tình trạng mang thai hoặc cho con bú (khi sử dụng một số loại thuốc)
  • Dị ứng ở mắt hoặc tiền sử tác dụng phụ do thuốc

Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ

• "Phương pháp phù hợp nhất để cải thiện thị lực nhìn gần của tôi là gì?"
• "Ưu điểm, nhược điểm và tác dụng phụ của từng phương pháp điều trị (kính lão, kính áp tròng, phẫu thuật) là gì?"
• "Cần thực hiện những xét nghiệm nào và các lựa chọn có thể thay đổi theo kết quả là gì?"
• "Tôi cần thay đổi ngay điều gì trong thói quen sinh hoạt (ánh sáng, khoảng cách làm việc, v.v.) không?"
• "Thuốc này (hoặc phẫu thuật này) có thể ảnh hưởng như thế nào đến sinh hoạt hằng ngày, việc lái xe và công việc của tôi?"

Ví dụ câu hỏi tùy chỉnh theo bệnh

• "Nếu đặt thủy tinh thể nhân tạo đa tiêu khi phẫu thuật đục thủy tinh thể, liệu tôi có thể đồng thời đáp ứng nhu cầu nhìn xa và nhìn gần không? Nguy cơ chói mắt ban đêm (quầng sáng) hoặc giảm độ nhạy tương phản ở mức nào?"
• "Nếu thử phương pháp monovision (chỉ điều chỉnh nhìn gần cho một mắt), tôi có thể thích nghi được không? Nếu không thích nghi được thì có phương pháp nào để đảo ngược không?"

Ghi chú bổ sung: Việc khám mắt định kỳ để kiểm tra xem có suy giảm thị lực do các nguyên nhân khác như đục thủy tinh thể, bệnh tăng nhãn áp hoặc thoái hóa điểm vàng hay không là rất quan trọng.