Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)
- Tóm tắt định nghĩa: Cận thị là tình trạng hình ảnh của vật ở xa hội tụ ở phía trước võng mạc do nhãn cầu dài hơn (tăng chiều dài trục nhãn cầu) hoặc công suất khúc xạ quá cao, khiến người bệnh nhìn xa kém.
- Nguyên nhân và sinh lý bệnh: Yếu tố di truyền và các yếu tố môi trường (làm việc ở khoảng cách gần trong thời gian dài, sử dụng điện thoại thông minh·máy tính, thiếu hoạt động ngoài trời), cùng với một số yếu tố dinh dưỡng·chuyển hóa (ví dụ: có đề xuất mối liên quan với tình trạng tăng insulin máu) phối hợp tác động. Do nhãn cầu kéo dài theo trục, tiêu điểm không hội tụ chính xác trên võng mạc.
- Triệu chứng chính: Chủ yếu là giảm thị lực nhìn xa (vật ở xa nhìn mờ), nheo mắt (nhíu mắt), quay đầu để nhìn, đau đầu, mỏi mắt; ở người cận thị nặng có thể xuất hiện ruồi bay (các chấm trôi nổi)·chớp sáng — ruồi bay·chớp sáng có thể là dấu hiệu rách/bong võng mạc nên cần khám ngay.
- Chẩn đoán: Khám khúc xạ (khúc xạ khách quan·chủ quan), kiểm tra thị lực, khám đáy mắt (kiểm tra tình trạng võng mạc trong trường hợp cận thị cao). Trẻ em được khuyến nghị khám định kỳ (trước khi nhập học·giai đoạn đầu đi học, v.v.).
Phương pháp điều trị
- Điều trị điều chỉnh (tiêu chuẩn)
- Kính mắt (thấu kính lõm): Phương pháp điều chỉnh cơ bản và an toàn nhất.
- Kính áp tròng: Có thể lựa chọn cho trẻ em·người lớn (cần cân nhắc việc chăm sóc và nguy cơ nhiễm trùng).
- Kiểm soát tiến triển (phương pháp làm chậm tiến triển cận thị ở trẻ em·thanh thiếu niên)
- Nhỏ atropine nồng độ thấp (ví dụ: 0,01%, v.v.) — có bằng chứng về việc kiểm soát tiến triển cận thị ở trẻ em (cần tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa về liều dùng·tác dụng phụ).
- Kính áp tròng đa tiêu cự·kính áp tròng thiết kế kiểm soát, orthokeratology (kính áp tròng ban đêm): Đã có báo cáo về hiệu quả làm chậm tiến triển cận thị ở một số trường hợp.
- Can thiệp lối sống: Tăng thời gian hoạt động ngoài trời (khuyến nghị 1~2 giờ mỗi ngày), nghỉ giữa giờ khi làm việc ở khoảng cách gần trong thời gian dài (chẳng hạn như quy tắc 20-20-20).
- Điều trị phẫu thuật (người lớn, sau khi nhãn cầu phát triển hoàn thiện)
- Phẫu thuật khúc xạ bằng laser (LASIK, PRK, v.v.): Thay đổi hình dạng giác mạc để điều chỉnh tật khúc xạ.
- Phẫu thuật đặt kính nội nhãn (Phakic IOL): Có thể được cân nhắc trong trường hợp cận thị cao.
- Chỉ định và giới hạn phẫu thuật cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá.
- Lưu ý và nguy cơ biến chứng
- Cận thị cao làm tăng nguy cơ biến chứng như bong võng mạc, rách võng mạc, teo võng mạc (bệnh lý hoàng điểm do cận thị), v.v.
- Khi sử dụng kính áp tròng, có nguy cơ nhiễm trùng·loét giác mạc; sử dụng kính mắt có độ không phù hợp có thể gây mỏi mắt.
- Khi sử dụng thuốc (ví dụ: atropine), có thể xảy ra các tác dụng phụ như giãn đồng tử·giảm thị lực nhìn gần·nhìn lóa.
- Khi xuất hiện triệu chứng (ruồi bay cấp tính·chớp sáng·khuyết trường nhìn, v.v.), cần đến khám tại khoa mắt ngay.
Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (bao gồm đồ cần chuẩn bị và ví dụ câu hỏi)
- Đồ cần chuẩn bị (khuyến nghị mang theo)
- Kính mắt·kính áp tròng đang sử dụng (nếu có thể, mang theo đơn kính hoặc thông tin về kính áp tròng)
- Danh sách các thuốc đang sử dụng (bao gồm thuốc nhỏ mắt) và tiền sử dị ứng
- Kết quả phẫu thuật·khám mắt trước đây (nếu có thể, ảnh đáy mắt, bảng thị lực, hồ sơ khám khúc xạ, v.v.)
- Ghi chép về thời điểm xuất hiện·thay đổi của triệu chứng (thay đổi thị lực, tần suất đau đầu, có ruồi bay hay không, v.v.)
- Thông tin về lối sống (thời gian sử dụng màn hình trung bình, khoảng cách·thời gian đọc sách, thời gian hoạt động ngoài trời)
- Tài liệu nên cho bác sĩ xem khi khám ngoại trú
- Chỉ số thị lực gần đây (nếu tự đo), độ kính mắt (nếu có thể)
- Ví dụ câu hỏi trước khi khám ngoại trú (phù hợp để hỏi khi khám)
- "Tình trạng thị lực hiện tại và độ kính mắt của tôi có vấn đề gì không?"
- "Cần thực hiện những xét nghiệm nào (khám đáy mắt, khám khúc xạ, v.v.) để biết chính xác mức độ tiến triển của cận thị?"
- "Bác sĩ khuyến nghị phương pháp điều trị nào (atropine nồng độ thấp, orthokeratology, v.v.) để làm chậm tiến triển cận thị?"
Ví dụ các câu hỏi chung cần hỏi bác sĩ
- "Hiệu quả dự kiến và tác dụng phụ của thuốc (hoặc phương pháp điều trị) này là gì?"
- "Nguy cơ tiến triển cận thị (hoặc tiên lượng) của tôi (hoặc con tôi) ở mức nào?"
- "Bao lâu cần kiểm tra lại độ kính mắt·kính áp tròng một lần?"
- "Thời điểm nào phẫu thuật (laser hoặc đặt kính nội nhãn) là phù hợp? Những rủi ro của phẫu thuật là gì?"
Ví dụ câu hỏi tùy chỉnh theo bệnh
- Đối với trẻ em·thanh thiếu niên: "Để làm chậm tiến triển cận thị của con tôi, giữa atropine nồng độ thấp và orthokeratology thì phương pháp nào phù hợp hơn? Hiệu quả dự kiến và tác dụng phụ là gì?"
- Đối với người cận thị cao: "Dựa trên tình trạng mắt của tôi (chiều dài trục nhãn cầu, tình trạng võng mạc), khoảng thời gian theo dõi và các xét nghiệm được khuyến nghị (khám đáy mắt, OCT, v.v.) để giảm nguy cơ biến chứng võng mạc (rách·bong võng mạc) là như thế nào?"
(Mọi quyết định về điều trị·xét nghiệm cần được trao đổi với bác sĩ chuyên khoa mắt và quyết định phù hợp với tình trạng cá nhân.)