Ngón tay cò súng

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Định nghĩa: Tình trạng gân không thể trượt (di chuyển) do viêm và hẹp gân gấp (flexor tendon) cùng bao gân (bao hoạt dịch gân) hoặc mạc gân bao quanh, khiến gân bị mắc kẹt (cảm giác mắc kẹt, tiếng lách cách), đột ngột duỗi ra (hiện tượng bật, hiện tượng ngón tay cò súng) hoặc bị cố định. Thường xảy ra tại vùng A1 pulley.
• Nguyên nhân/yếu tố nguy cơ:
  • Chưa xác định được một nguyên nhân đơn lẻ chính xác. Việc cầm nắm mạnh và lặp đi lặp lại, tiếp xúc với rung động, hoặc tiếp xúc nghề nghiệp với tư thế gập bàn tay trong thời gian dài làm tăng nguy cơ.
  • Có liên quan đến bệnh đái tháo đường, viêm khớp dạng thấp, thai kỳ và tuổi tác (từ 40 tuổi trở lên).
  • Có thể liên quan đến tiền sử gia đình hoặc các bất thường khác của mô liên kết.
• Tóm tắt sinh lý bệnh: Khi gân dày lên hoặc xuất hiện nốt do viêm/xơ hóa tại vùng A1 pulley, gân sẽ bị mắc kẹt hoặc bật ra khi đi qua đường hầm bị hẹp.
• Triệu chứng chính:
  • Đau và đau khi ấn ở lòng bàn tay (gốc ngón tay)
  • Cảm giác mắc kẹt, tiếng lách cách hoặc bật ra khi co duỗi ngón tay
  • Trường hợp nặng, ngón tay tiếp tục ở tư thế gập (cố định)
  • Triệu chứng thường nặng hơn vào buổi sáng
  • Thường gặp nhất ở ngón tay thứ 3 và thứ 4

Phương pháp điều trị

• Điều trị không phẫu thuật (ưu tiên thử trước trong trường hợp nhẹ hoặc giai đoạn cấp tính)
  • Điều chỉnh hoạt động: tránh cầm nắm mạnh và lặp đi lặp lại, tránh tiếp xúc với rung động, cải thiện môi trường làm việc (thay dụng cụ, nghỉ giải lao)
  • Dụng cụ hỗ trợ (nẹp ban đêm): ngăn khóa/gập ngón tay, thúc đẩy nghỉ ngơi
  • Thuốc: NSAIDs (giảm triệu chứng), thuốc chống viêm tại chỗ
  • Tiêm steroid (tại chỗ): tiêm vào vùng A1 pulley. Nhiều bệnh nhân cải thiện, nhưng có khả năng tái phát. Ở bệnh nhân đái tháo đường, hiệu quả có thể kém hơn và cần theo dõi thay đổi đường huyết.
    • Biến chứng liên quan đến tiêm: teo da/thay đổi sắc tố, đau tại chỗ tiêm, hiếm khi gây yếu/đứt gân
  • Có thể cải thiện độ chính xác bằng tiêm dưới hướng dẫn siêu âm
• Điều trị bằng thủ thuật/phẫu thuật (khi điều trị bảo tồn thất bại hoặc bị cố định nặng)
  • Giải phóng qua da (percutaneous release): dùng kim rạch A1 pulley để giải phóng. Hồi phục nhanh, nhưng có một chút nguy cơ tổn thương thần kinh.
  • Phẫu thuật mở (open release): rạch một đường nhỏ trên lòng bàn tay (khoảng 1 cm), sau đó rạch và giải phóng trực tiếp A1 pulley. Tính tái lập cao và dễ kiểm soát biến chứng.
  • Chăm sóc sau phẫu thuật: khuyến khích vận động khớp sớm, theo dõi nhiễm trùng, tổn thương thần kinh, sẹo và cứng khớp
• Tiên lượng:
  • Hầu hết các trường hợp đều cải thiện triệu chứng bằng điều trị bảo tồn hoặc phẫu thuật
  • Nếu có bệnh nền như đái tháo đường, tỷ lệ tái phát và đáp ứng điều trị có thể không thuận lợi
• Lưu ý (bao gồm tự chăm sóc)
  • Việc sử dụng thường xuyên các mũi tiêm steroid lặp lại làm tăng nguy cơ đứt gân → trao đổi với bác sĩ về khoảng cách và số lần tiêm
  • Báo ngay cho bác sĩ nếu xuất hiện thay đổi da hoặc cơn đau kéo dài sau khi tiêm
  • Kiểm soát đường huyết (ở bệnh nhân đái tháo đường) rất quan trọng
  • Sau phẫu thuật, chăm sóc vết thương và kiểm tra các dấu hiệu nhiễm trùng (đỏ, nóng, dịch tiết)

Các điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (bao gồm vật dụng cần chuẩn bị · ví dụ câu hỏi)

• Vật dụng cần chuẩn bị (khuyến nghị mang theo khi khám)
  • Tất cả các thuốc đang dùng (đặc biệt là thuốc chống đông máu, thuốc chống kết tập tiểu cầu, steroid, v.v.)
  • Hồ sơ phẫu thuật/điều trị tiêm trước đây (liên quan đến bàn tay/ngón tay này)
  • Kết quả xét nghiệm liên quan đến bệnh nền như đái tháo đường (đường huyết/HbA1c gần đây)
  • Nhật ký triệu chứng: thời điểm bắt đầu, tần suất triệu chứng (khi nào bị mắc kẹt), có bị cố định hay không, mức độ đau, công việc/có thực hiện công việc lặp đi lặp lại hay không
• Các nội dung chính bác sĩ sẽ kiểm tra khi khám ngoại trú
  • Ngón tay nào, vị trí nào (trái/phải), chỉ một hay nhiều ngón tay
  • Ngón tay không thể duỗi hoàn toàn (cố định) hay chỉ thỉnh thoảng bị mắc kẹt/bật ra
  • Triệu chứng thường nặng hơn vào thời điểm nào (buổi sáng, khi làm việc, v.v.)
  • Trước đây đã từng tiêm hoặc phẫu thuật hay chưa

Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ

• "Phương pháp điều trị ban đầu phù hợp nhất với triệu chứng này là gì?"
• "Hiệu quả dự kiến và tác dụng phụ của tiêm steroid tại chỗ là gì?"
• "Khi nào cần phẫu thuật, và các nguy cơ hoặc biến chứng của phẫu thuật là gì?"
• "Bệnh nền của tôi (ví dụ: bệnh đái tháo đường) ảnh hưởng ở mức độ nào đến việc lựa chọn phương pháp điều trị?"
• "Khả năng tái phát và cách xử trí khi tái phát là gì?"

Ví dụ các câu hỏi tùy chỉnh theo bệnh

• "Ngón tay này của tôi đã ở tư thế gập khá lâu (cố định); liệu có khả năng duỗi hoàn toàn bằng phẫu thuật không?"
• "Trước đây tôi đã tiêm steroid và hiệu quả chỉ tạm thời; bác sĩ có khuyến nghị phẫu thuật ngay thay vì tiêm thêm không? Nếu tiêm thêm thì số lần an toàn là bao nhiêu?"