Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)
Hội chứng nhà mới (Sick building syndrome) là tình trạng xuất hiện các triệu chứng hô hấp, da và toàn thân trước đây không có sau khi chuyển vào nhà mới xây hoặc không gian trong nhà. Nguyên nhân chính là các hợp chất hữu cơ dễ bay hơi (VOCs) và khí gây kích ứng (tiêu biểu là formaldehyde) phát tán trong nhà; vinyl chloride, xylene, toluene, benzene và các chất khác cũng có liên quan. Cơ chế bệnh sinh được giải thích là các hóa chất này gây kích ứng niêm mạc mắt, mũi, đường hô hấp, thanh quản và da, hoặc làm nặng thêm các bệnh dị ứng sẵn có.
Triệu chứng chính
- Kích ứng niêm mạc đường hô hấp trên: cay/ngứa mắt, nghẹt mũi·chảy nước mũi, đau họng·khàn tiếng, ho
- Triệu chứng đường hô hấp dưới: hen suyễn nặng lên, khó thở, thở khò khè
- Da: khô·phát ban, viêm da cơ địa·chàm nặng lên, nổi mề đay
- Triệu chứng toàn thân không đặc hiệu: đau đầu, mệt mỏi, cảm giác thiếu năng lượng
- Nhóm nguy cơ cao: triệu chứng thường nặng hơn ở trẻ sơ sinh·trẻ nhỏ, người cao tuổi và người mắc bệnh dị ứng sẵn có (hen suyễn·viêm da cơ địa·viêm mũi)
Phương pháp điều trị và lưu ý
Nguyên tắc điều trị là điều trị triệu chứng và loại bỏ nguồn ô nhiễm trong nhà (ngăn chặn phơi nhiễm).
Điều trị theo triệu chứng (cách tiếp cận tiêu chuẩn)
- Viêm mũi/triệu chứng ở mắt: thuốc chống sung huyết mũi (ngắn hạn), corticosteroid tại chỗ (dạng xịt mũi), thuốc kháng histamine (đường uống/thuốc nhỏ mắt)
- Hen suyễn: thuốc chủ vận beta2 dạng hít (tác dụng nhanh), corticosteroid dạng hít (thuốc kiểm soát), corticosteroid đường uống khi cần (trong đợt cấp nặng)
- Bệnh da (viêm da cơ địa/viêm da tiếp xúc): kem dưỡng ẩm, corticosteroid tại chỗ (ngắn hạn), khi nặng cần khám da liễu và điều trị bổ sung
- Nổi mề đay: thuốc kháng histamine thế hệ 2, khi cần đánh giá bởi bác sĩ chuyên khoa
Quản lý môi trường (quan trọng nhất)
- Loại bỏ nguồn ô nhiễm: ngừng sử dụng hoặc loại bỏ đồ nội thất·vật liệu xây dựng·chất tạo hương·sản phẩm dạng xịt có chứa formaldehyde và VOCs
- Thông gió: ưu tiên thông gió tự nhiên (mở cửa sổ·cửa ra vào) — thường xuyên thông gió khi nấu ăn·dọn dẹp·sưởi ấm
- Xử lý trước khi chuyển vào: (khuyến nghị) có khuyến cáo duy trì nhiệt độ trong nhà từ 30℃ trở lên khoảng 7 ngày trước khi chuyển vào (khoảng 8 giờ mỗi ngày, v.v.) để giảm phát thải VOC
- Máy lọc không khí: bộ lọc than hoạt tính (hấp phụ) giúp loại bỏ chất hữu cơ dễ bay hơi, HEPA có lợi thế trong việc loại bỏ chất ô nhiễm dạng hạt — cần kiểm tra hiệu suất sản phẩm
- Lựa chọn vật liệu: khuyến nghị vật liệu ít bay hơi (VOC-low) hoặc không xử lý bằng formaldehyde, vật liệu tự nhiên
- Quy tắc sinh hoạt: không hút thuốc trong nhà, hạn chế sử dụng chất tạo hương·khử mùi tổng hợp, không đặt đồ nội thất mới·sách mới trong phòng ngủ
Lưu ý và biến chứng
- Nếu tiếp tục phơi nhiễm, các bệnh mạn tính như hen suyễn·viêm da cơ địa có thể nặng lên
- Khi xuất hiện khó thở cấp tính nghiêm trọng hoặc phản ứng tương tự phản vệ, cần điều trị cấp cứu
- Cải thiện môi trường trong nhà là điều bắt buộc để phòng ngừa lâu dài
Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (vật dụng cần chuẩn bị và các mục hữu ích khi khai thác bệnh sử)
Vật dụng/thông tin cần ghi chép
- Danh sách các thuốc đang dùng (tên·cách dùng) và tiền sử dị ứng
- Thời điểm bắt đầu và diễn tiến triệu chứng (bao gồm mối liên quan với ngày chuyển nhà) — nếu có thể, nhật ký triệu chứng (tình huống nặng lên/giảm đi theo từng thời điểm trong ngày)
- Danh sách những thay đổi gần đây trong nhà: đồ nội thất mới·nội thất trang trí·sơn·vật liệu lát sàn·thảm·chất tạo hương·thiết bị gia dụng, v.v.
- Thói quen sinh hoạt: tần suất thông gió, có hút thuốc hay không, cách nấu ăn·sưởi ấm
- Ảnh: tổn thương da, vật liệu gây vấn đề (đồ nội thất, giấy dán tường, v.v.)
- Kết quả xét nghiệm trước đây: xét nghiệm chức năng phổi (PFT), xét nghiệm dị ứng (xét nghiệm máu/da), hình ảnh lồng ngực, v.v.
Các điểm cần kiểm tra bổ sung hữu ích khi khai thác bệnh sử
- Triệu chứng có cải thiện khi ở ngoài nhà (nơi làm việc·trường học, v.v.) hay không
- Triệu chứng có nặng lên sau một hoạt động cụ thể (nấu ăn·dọn dẹp·tiếp xúc với mùi, v.v.) hay không
- Diễn biến thay đổi triệu chứng sau khi di chuyển đồ nội thất hoặc ra ngoài
Ví dụ về các câu hỏi chung nên hỏi bác sĩ
- Làm thế nào để xác định chắc chắn đây có phải là hội chứng nhà mới hay không? (tiêu chuẩn chẩn đoán/cần xét nghiệm hay không)
- Nên dùng thuốc nào cho các triệu chứng hiện tại và tác dụng phụ là gì?
- Cần ưu tiên thực hiện biện pháp nào để cải thiện không khí trong nhà? Máy lọc không khí hoặc cây xanh có giúp ích không?
- Có cần xét nghiệm dị ứng hoặc xét nghiệm chức năng phổi không?
- Nếu triệu chứng tiếp diễn, tiên lượng sẽ như thế nào và nguy cơ biến chứng ra sao?
Ví dụ về các câu hỏi tùy theo bệnh
- (Bệnh nhân hen suyễn) Sau khi chuyển sang nhà mới, có cần điều chỉnh liều thuốc dạng hít hoặc thuốc đang dùng không? Cần xử trí cấp cứu như thế nào khi bệnh nặng lên?
- (Chủ yếu có triệu chứng da) Khi thay đồ nội thất·vật liệu lát sàn, bác sĩ khuyến nghị loại vật liệu nào (ván ép·gỗ nguyên khối·lớp hoàn thiện tự nhiên, v.v.)? Đo formaldehyde như thế nào, có giá trị tiêu chuẩn hay không?
Hướng dẫn bổ sung
- Không có phương pháp xét nghiệm đặc hiệu để chẩn đoán; khai thác bệnh sử, kiểu triệu chứng và đánh giá môi trường là trọng tâm. Khi cần, có thể thực hiện đánh giá phơi nhiễm môi trường (đo VOC trong nhà), xét nghiệm dị ứng, xét nghiệm chức năng phổi, v.v.
- Cải thiện môi trường (ngăn chặn phơi nhiễm) là phương pháp điều trị căn bản nhất; thuốc được sử dụng đồng thời để làm giảm triệu chứng và ngăn bệnh nặng lên.