Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)
- Định nghĩa: Nốt ruồi sắc tố (Melanocytic nevus) là u da lành tính có nguồn gốc từ dòng tế bào hắc tố, được chia thành bẩm sinh (khoảng 1% trẻ sơ sinh) và mắc phải. Nốt ruồi bẩm sinh thường có lông mọc trên đó.
- Sinh lý bệnh: Bệnh phát sinh do sự tập hợp của các tế bào hắc tố (tế bào nốt ruồi) trong lớp bì và biểu bì, được phân loại theo kích thước và độ sâu thành nốt ruồi ở biểu bì, nốt ruồi ở lớp bì, nốt ruồi hỗn hợp, v.v.
- Triệu chứng chính: Thông thường không đau, không ngứa. Trên da quan sát thấy các đốm hoặc nốt tròn màu đen, nâu hoặc màu da. Nếu có các thay đổi dưới đây, cần nghi ngờ chuyển dạng ác tính (u hắc tố): kích thước tăng nhanh, không đối xứng, bờ không đều, màu sắc đa dạng, đường kính tăng, chảy máu, loét, viêm, v.v. (tiêu chí ABCDE).
Phương pháp điều trị
- Theo dõi (tái khám định kỳ): Nếu không có dấu hiệu nghi ngờ và ít gây vấn đề thẩm mỹ, theo dõi diễn tiến bằng cách chụp ảnh, tái khám da liễu (dermoscopy).
- Phẫu thuật cắt bỏ: Nếu nghi ngờ ác tính hoặc gây vấn đề về triệu chứng hay thẩm mỹ, sinh thiết cắt bỏ (excisional biopsy) là tiêu chuẩn. Khi cần, tiến hành xét nghiệm bệnh lý sau khi cắt bỏ (xác nhận chẩn đoán bằng mô học).
- Phương pháp: Cắt bỏ hoàn toàn bằng cách cắt hình elip rồi khâu, hoặc cắt bỏ và khâu dưới gây tê tại chỗ. Với tổn thương nhỏ, có thể thực hiện sinh thiết bằng cách cạo (shave) hoặc sinh thiết đục (punch biopsy) nhằm mục đích chẩn đoán.
- Nốt ruồi bẩm sinh khổng lồ: Có thể cần phẫu thuật tái tạo như cắt bỏ từng giai đoạn, nong rộng mô (tissue expansion), ghép da, v.v.
- Laser và lột da hóa học: Có thể được sử dụng nhằm cải thiện sắc tố và mục đích thẩm mỹ, nhưng dù sắc tố ở biểu bì và lớp nông có thể cải thiện, các tế bào nốt ruồi ở lớp sâu vẫn có thể còn lại, dẫn đến tái phát hoặc không thể kiểm tra bệnh lý. Đối với tổn thương nghi ngờ ác tính, khuyến nghị ưu tiên sinh thiết mô.
- Thuốc: Không có liệu pháp thuốc nội khoa đặc hiệu.
- Chăm sóc và lưu ý trong sinh hoạt: Bảo vệ da khỏi tia cực tím, tránh chấn thương lặp đi lặp lại, nếu có thay đổi cần lập tức tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa. Sau phẫu thuật có thể xảy ra nhiễm trùng, chảy máu, sẹo (biến chứng), và trong một số ít trường hợp có thể tái phát.
Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (bao gồm ví dụ câu hỏi)
Đồ dùng/thông tin cần ghi chép
- Danh sách các thuốc đang dùng (bao gồm thuốc chống đông máu)
- Tiền sử bệnh, phẫu thuật, ung thư da hoặc tiền sử gia đình (đặc biệt là u hắc tố)
- Ảnh của tổn thương (nếu có ảnh so sánh được chụp theo trình tự thời gian thì sẽ hữu ích)
- Ghi chép những thay đổi của tổn thương (kích thước, màu sắc, ngứa, đau, chảy máu, v.v.) và thời điểm bắt đầu
- Các phương pháp điều trị đã thực hiện trước đây (laser, áp lạnh, cắt bỏ, v.v.) hoặc kết quả sinh thiết mô
Ví dụ câu hỏi (các mục tự kiểm tra trong quá trình khám)
- Gần đây kích thước hoặc màu sắc của nốt này có thay đổi không?
- Nốt này có từng đau, ngứa, chảy máu, đóng vảy hoặc loét không?
- Gia đình bạn có tiền sử ung thư da không?
Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ
- Khả năng tổn thương này là ác tính (u hắc tố) ở mức nào? Có cần sinh thiết mô không?
- Trong các phương pháp loại bỏ, phương pháp nào được khuyến nghị và lý do là gì? (bao gồm sẹo, thời gian hồi phục và nguy cơ tái phát)
- Sau khi loại bỏ, mất bao lâu để có kết quả bệnh lý?
- Tác dụng phụ và thời gian hồi phục của phẫu thuật hoặc thủ thuật như thế nào?
Ví dụ các câu hỏi phù hợp với từng bệnh
- Nếu xóa nốt này bằng laser thì có phải sẽ không thể sinh thiết mô không? (Hỏi về tính phù hợp của laser khi không nghi ngờ ác tính)
- Đối với nốt ruồi bẩm sinh (hoặc nốt ruồi lớn), bác sĩ khuyến nghị thế nào về nguy cơ phát triển ung thư và thời điểm loại bỏ (thời thơ ấu so với tuổi trưởng thành)?
Tham khảo: Nếu có thay đổi về triệu chứng (kích thước, màu sắc, chảy máu, loét, v.v.), khuyến nghị không trì hoãn đến khám bác sĩ chuyên khoa da liễu hoặc phẫu thuật thẩm mỹ để được chẩn đoán (khám da, dermoscopy và sinh thiết mô nếu cần).