Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)
- Định nghĩa: Milium là một nang sừng nhỏ nằm nông, biểu hiện dưới dạng sẩn tròn màu trắng hoặc vàng, đường kính khoảng 1–2 mm, chủ yếu xuất hiện trên mặt (đặc biệt quanh mắt, má và mí mắt).
- Nguyên nhân/cơ chế bệnh sinh:
- Nguyên phát: hình thành do sự tích tụ chất sừng (keratin) phát sinh tự phát ở vùng nang lông hoặc biểu bì.
- Thứ phát: xảy ra khi cấu trúc da bị tổn thương do phỏng nước, bỏng, mài da, chấn thương hoặc sử dụng steroid tại chỗ kéo dài, khiến đường thoát của nang lông, tuyến mồ hôi hoặc biểu bì bị tắc nghẽn.
- Triệu chứng chính: hầu như không đau hoặc viêm, vấn đề chủ yếu là thẩm mỹ (sẩn nhỏ, cứng, không đau). Nếu bị nhiễm trùng, có thể kèm theo đỏ, đau và dịch tiết.
Phương pháp điều trị
- Điều trị bảo tồn
- Milium ở trẻ sơ sinh hoặc một số trường hợp nguyên phát thường tự biến mất, vì vậy có thể lựa chọn theo dõi diễn tiến.
- Điều trị bằng thủ thuật (chủ yếu vì mục đích thẩm mỹ)
- Dùng lưỡi dao vô trùng (kim vô trùng) tạo một lỗ nhỏ, sau đó dùng dụng cụ nặn mụn đầu đen hoặc dụng cụ lấy nhân để nặn lấy phần bên trong (thực hiện tại phòng khám).
- Rạch một đường nhỏ, sau đó dùng thìa nạo (nạo lấy tổn thương) hoặc đốt điện (electrodessication) và các phương pháp khác.
- Thuốc bôi tại chỗ
- Retinoid bôi tại chỗ (ví dụ: tretinoin) có thể hữu ích trong các trường hợp mạn tính hoặc để phòng ngừa tái phát, nhưng không phải là phương pháp tiêu chuẩn cho mọi trường hợp.
- Điều trị biến chứng
- Nếu nghi ngờ nhiễm trùng, cần kê thuốc kháng sinh (bôi tại chỗ hoặc uống).
- Chăm sóc trong sinh hoạt
- Tránh tự nặn hoặc các xử trí không vệ sinh khác vì làm tăng nguy cơ để lại sẹo và nhiễm trùng.
- Phòng ngừa milium thứ phát bằng cách chăm sóc vết thương thích hợp sau mài da, điều trị bằng laser hoặc lột da hóa học.
- Lưu ý
- Nếu người không phải bác sĩ chuyên khoa cố nặn hoặc dùng lực quá mạnh, có thể gây sẹo, tăng sắc tố và nhiễm trùng.
- Milium có thể dễ hình thành ở vùng da bị teo do sử dụng steroid tại chỗ trong thời gian dài, vì vậy việc sử dụng steroid phải tuân theo chỉ định của bác sĩ.
- Có thể xảy ra tăng sắc tố, sẹo và tái phát sau thủ thuật.
Những điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (kèm ví dụ câu hỏi)
- Vật dụng và thông tin cần chuẩn bị
- Danh sách các thuốc đang sử dụng (bao gồm thuốc mỡ bôi tại chỗ) và thông tin về dị ứng
- Hồ sơ khám da liễu trước đây hoặc thông tin về các thủ thuật trước đó (mài da, laser, bỏng, v.v.)
- Thời điểm xuất hiện triệu chứng và diễn tiến (bắt đầu từ khi nào, thay đổi về số lượng, thay đổi về kích thước, có đau hoặc dịch tiết hay không)
- Các sản phẩm chăm sóc da đang sử dụng (kem dưỡng ẩm, kem chống nắng, thuốc mỡ steroid, v.v.)
- Nếu có thể, ảnh của tổn thương (ở nhiều góc độ và điều kiện ánh sáng khác nhau)
- Ví dụ về những thông tin cần trao đổi với bác sĩ khi đi khám
- “Tổn thương này đã xuất hiện từ khi nào?” (người bệnh chuẩn bị)
- “Gần đây có thực hiện thủ thuật trên da hoặc bị chấn thương không?” (người bệnh chuẩn bị)
- “Hiện đang bôi thuốc mỡ hoặc sử dụng thuốc điều trị nào không?” (người bệnh chuẩn bị)
Ví dụ về các câu hỏi chung nên hỏi bác sĩ
- Tổn thương này có nhất thiết phải loại bỏ không, hay để nguyên cũng được?
- Nguy cơ để lại sẹo hoặc tăng sắc tố khi loại bỏ là ở mức độ nào?
- Khả năng tái phát là bao nhiêu?
- Có phương pháp chăm sóc nào có thể thực hiện tại nhà hoặc hành động nào cần tránh không?
- Các thuốc khác đang sử dụng (chẳng hạn như steroid bôi tại chỗ) có thể ảnh hưởng không?
Ví dụ về câu hỏi phù hợp theo từng bệnh
- Milium ở người trưởng thành: “Milium của tôi liên tục tái phát với số lượng nhiều. Có phương pháp điều trị dự phòng hoặc thói quen sinh hoạt nào được khuyến nghị để giảm tái phát không?”
- Trẻ sơ sinh/trẻ nhỏ: “Milium ở trẻ sơ sinh (milia) thường biến mất trong vòng vài tuần phải không? Có giới hạn độ tuổi khi cần loại bỏ không?”