Chàm đồng tiền

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Định nghĩa: Chàm đồng tiền (Nummular eczema, chàm hình đồng xu) là bệnh trong đó các mảng chàm hình đồng xu (tổn thương hình tròn) có ranh giới tương đối rõ xuất hiện tái diễn hoặc thành từng cụm.
• Nguyên nhân/cơ chế bệnh sinh: Nguyên nhân cụ thể chưa rõ, nhưng bệnh thường liên quan đến da khô (xerosis); những thay đổi về cảm giác da và các chất trung gian gây viêm, chẳng hạn như sự gia tăng neuropeptide tại tổn thương, đã được ghi nhận. Tổn thương hàng rào bảo vệ da và phản ứng miễn dịch góp phần vào cơ chế bệnh sinh.
• Triệu chứng và biểu hiện chính:
  • Chủ yếu xuất hiện dưới dạng các mảng ban đỏ hình đồng xu ở chi dưới (đặc biệt là dưới đầu gối), mu bàn tay, mu bàn chân
  • Giai đoạn cấp tính: mụn nước, sẩn, phù nề, rỉ dịch, vảy tiết
  • Giai đoạn mạn tính: vảy da (lớp sừng), liken hóa (da dày lên và hình thành nếp nhăn)
  • Có thể ngứa dữ dội và do gãi gây ra vết thương, nhiễm trùng thứ phát
• Chẩn đoán: Chủ yếu được chẩn đoán dựa trên biểu hiện lâm sàng đặc trưng; khi cần, có thể sinh thiết da để xác nhận các phát hiện mô học (viêm, thay đổi biểu bì, v.v.).

Phương pháp điều trị

• Chăm sóc da (điều trị cơ bản)
  • Tránh xà phòng và chất tẩy rửa gây kích ứng, tắm lâu hoặc tắm nước nóng
  • Tắm trong thời gian ngắn bằng nước ấm vừa, ngay sau khi tắm bôi kem dưỡng ẩm toàn thân (chất làm mềm da·emollient)
  • Sử dụng máy tạo độ ẩm khi môi trường khô, tránh các tác nhân kích ứng da như len
• Điều trị bằng thuốc
  • Corticosteroid bôi tại chỗ: Bôi corticosteroid tại chỗ có hiệu lực từ trung bình đến mạnh (tùy theo potency của steroid) 1–2 lần/ngày (trong giai đoạn cấp tính·đang hoạt động có thể sử dụng chế phẩm mạnh hơn). Cần lưu ý các tác dụng phụ như teo da khi sử dụng lâu dài.
  • Thuốc ức chế calcineurin bôi tại chỗ (tacrolimus, pimecrolimus): Sử dụng ở mặt·các vùng nếp gấp hoặc thay thế corticosteroid
  • Thuốc kháng histamine: Nhằm giảm ngứa (chủ yếu giúp giảm triệu chứng)
  • Khi có nhiễm khuẩn thứ phát: Kháng sinh bôi tại chỗ hoặc kháng sinh toàn thân (khi có vết thương hoặc áp xe, hay biểu hiện nhiễm trùng trên lâm sàng)
• Lựa chọn điều trị mức độ trung bình~khó điều trị
  • Liệu pháp quang trị liệu (UVB băng hẹp) và thuốc điều hòa miễn dịch toàn thân (trong trường hợp nặng) — sử dụng theo đánh giá của bác sĩ chuyên khoa da liễu tùy tình trạng từng bệnh nhân
  • Gần đây, việc sử dụng thuốc sinh học có thể được cân nhắc ở một số nhóm bệnh chàm/viêm da dị ứng khó điều trị, nhưng không phải là điều trị đầu tay tiêu chuẩn đối với chàm đồng tiền
• Lưu ý và nguy cơ biến chứng (bao gồm cả biến chứng liên quan đến điều trị)
  • Nhiễm khuẩn thứ phát do gãi (ví dụ: chốc lở), bệnh có thể khó khỏi hoàn toàn khi trở thành mạn tính
  • Sử dụng corticosteroid bôi tại chỗ nồng độ cao trong thời gian dài có thể gây các tác dụng phụ như teo da·thay đổi sắc tố·giãn mạch
  • Cần trao đổi với bác sĩ về nguy cơ/lợi ích trước khi sử dụng thuốc điều trị (đặc biệt là thuốc toàn thân)
  • Nếu không duy trì đều đặn việc chăm sóc da (dưỡng ẩm·tránh kích ứng), nguy cơ tái phát sẽ cao

Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (bao gồm đồ cần chuẩn bị / ví dụ câu hỏi)

• Đồ cần chuẩn bị (khuyến nghị mang theo)
  • Danh sách tất cả các thuốc đang dùng (bao gồm thuốc kê đơn·không kê đơn·thuốc thảo dược Hàn Quốc)
  • Tiền sử dị ứng (thuốc·thực phẩm·xét nghiệm áp da, v.v.)
  • Hình ảnh hoặc giấy tờ về hồ sơ khám da liễu và các xét nghiệm trước đây (sinh thiết da·kết quả nuôi cấy, v.v.)
  • Hình ảnh cho biết thời điểm khởi phát và diễn tiến của triệu chứng (đặc biệt khi triệu chứng nặng lên/cải thiện)
  • Thông tin về thói quen sinh hoạt (tần suất tắm·xà phòng sử dụng·nghề nghiệp·thú cưng·việc sử dụng máy tạo độ ẩm, v.v.)
• Những mục nên tự ghi lại trước khi khai thác bệnh sử
  • Triệu chứng (mức độ ngứa, có đau hay không), tính theo mùa·yếu tố khởi phát từ môi trường, tình trạng đáp ứng với điều trị trước đây
  • Có hay không các dấu hiệu nghi ngờ nhiễm trùng như sốt·sưng hạch bạch huyết·rỉ dịch
• Những hình ảnh tiêu biểu cần cho bác sĩ xem khi khám ngoại trú (chính diện·cận cảnh·tình trạng vùng da xung quanh tổn thương)

Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ

• Hiệu quả dự kiến và tác dụng phụ của phương pháp điều trị này (thuốc·kem) là gì?
• Dự kiến thời gian điều trị khoảng bao lâu và khi nào có thể mong đợi dấu hiệu cải thiện?
• Để giảm tái phát, những biện pháp chăm sóc nào cần nhất thiết tuân thủ trong sinh hoạt hằng ngày?
• Các thuốc tôi đang dùng có tương tác với phương pháp điều trị này không?
• Khi nghi ngờ nhiễm trùng thứ phát (vi khuẩn·nấm), nếu xuất hiện triệu chứng nào thì cần liên hệ ngay?

Ví dụ các câu hỏi phù hợp với từng bệnh

• Làm thế nào để phân biệt tổn thương này với nhiễm nấm (ví dụ: nấm da)? Có cần làm thêm xét nghiệm (nuôi cấy·soi kính hiển vi) không?
• Độ mạnh và thời gian sử dụng corticosteroid bôi tại chỗ được quyết định như thế nào? Liệu pháp thay thế nhằm giảm sử dụng corticosteroid (thuốc ức chế calcineurin bôi tại chỗ, quang trị liệu, v.v.) được khuyến nghị dựa trên tiêu chí nào?