Áp xe nha chu

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Định nghĩa: Áp xe nha chu (Periodontal abscess) là bệnh trong đó tình trạng viêm mưng mủ do vi khuẩn phát sinh bên trong nha chu (nướu và mô nha chu), hình thành mủ (túi mủ).
• Nguyên nhân chính: Xảy ra khi dịch tiết không thể thoát ra do miệng túi nha chu bị bít kín, vi khuẩn gây bệnh nha chu phát triển quá mức, sức đề kháng toàn thân suy giảm (ví dụ: đái tháo đường), hoặc do kích thích từ chấn thương răng, phục hình răng, chỉnh nha, v.v.
• Sinh lý bệnh: Khi vi khuẩn phát triển trong túi nha chu, tình trạng viêm cấp tính và dịch tiết có mủ xuất hiện; nếu mô tại chỗ (nướu, dây chằng nha chu, xương ổ răng) bị phá hủy, sẽ gây đau, sưng và lung lay răng. Khi trở thành mạn tính, triệu chứng có thể nhẹ hoặc chỉ xuất hiện đau từng đợt và chảy mủ.
• Triệu chứng chính: Đau dữ dội tại chỗ (đặc biệt là đau khi ấn), nướu sưng/đỏ/bóng, có mủ chảy ra từ vùng tổn thương, răng lung lay, hiếm khi sốt và mệt mỏi toàn thân. Giai đoạn cấp tính đặc trưng bởi đau dữ dội và sưng tại chỗ.

Phương pháp điều trị

• Nguyên tắc sơ cứu
  • Dẫn lưu mủ: Rạch và dẫn lưu tại chỗ hoặc mở điểm nhiễm trùng để loại bỏ mủ (đây là ưu tiên hàng đầu trên lâm sàng). Cần chú ý không tự nặn mủ.
  • Kiểm soát cơn đau: Sử dụng thuốc chống viêm giảm đau không steroid (ví dụ: ibuprofen, v.v.) trong thời gian ngắn (tuân theo chỉ định của bác sĩ).
• Điều trị tại chỗ
  • Lấy cao răng và xử lý bề mặt chân răng: Loại bỏ cao răng và mảng vi khuẩn trên bề mặt răng và chân răng để loại bỏ nguồn nhiễm trùng.
  • Phẫu thuật nha chu: Nếu xương ổ răng bị phá hủy nghiêm trọng hoặc không cải thiện chỉ với điều trị nha chu, sẽ rạch và làm sạch nướu dưới gây tê tại chỗ; khi cần, có thể tạo hình xương hoặc ghép xương.
  • Nhổ răng: Cân nhắc nhổ răng khi không thể bảo tồn răng hoặc tình trạng nhiễm trùng kéo dài.
• Điều trị bằng thuốc
  • Kháng sinh: Có thể không cần thiết nếu nhiễm trùng khu trú và cải thiện sau khi dẫn lưu mủ; tuy nhiên, được sử dụng khi có triệu chứng toàn thân (sốt, hạch to), dấu hiệu nhiễm trùng lan rộng hoặc ở người suy giảm miễn dịch (như đái tháo đường). Các nhóm thuốc thường được kê đơn: penicillin (ví dụ: amoxicillin); trong một số trường hợp, được khuyến nghị dùng phối hợp với metronidazole. Khi dị ứng penicillin, sử dụng thuốc thay thế như clindamycin. (Thuốc và liều lượng chính xác phải tuân theo đơn của bác sĩ điều trị.)
• Chăm sóc sinh hoạt và lưu ý
  • Giữ vệ sinh răng miệng nghiêm ngặt (đánh răng, dùng bàn chải, chỉ nha khoa, v.v.), tránh các tác nhân kích thích (thức ăn cứng), súc miệng bằng nước muối ấm (hỗ trợ giảm triệu chứng), kiểm soát đường huyết (bệnh nhân đái tháo đường), không hút thuốc.
  • Tuyệt đối không tự nặn mủ hoặc rạch mủ (nguy cơ làm vết thương nặng hơn và nhiễm trùng lan rộng).
• Dấu hiệu cấp cứu (cần khám ngay)
  • Nếu có dấu hiệu nhiễm trùng lan rộng toàn thân như sưng nhanh ở mặt và cổ, khó thở, khó nuốt, sốt hoặc thay đổi ý thức, cần đến phòng cấp cứu hoặc cơ sở cấp cứu nha khoa.
• Nguy cơ biến chứng
  • Lung lay hoặc mất răng do phá hủy xương ổ răng, áp xe lan sang các mô lân cận (viêm quanh chóp răng, viêm tủy xương, nhiễm trùng mô mềm), nhiễm trùng toàn thân (hiếm khi nhiễm khuẩn huyết) — nguy cơ tăng, đặc biệt ở người suy giảm miễn dịch và bệnh nhân đái tháo đường.

Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (bao gồm vật dụng cần chuẩn bị và ví dụ câu hỏi)

• Vật dụng cần chuẩn bị
  • Danh sách các thuốc hiện đang sử dụng (bao gồm thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn và thuốc chống đông máu)
  • Tiền sử dị ứng (đặc biệt là dị ứng với thuốc kháng sinh)
  • Ghi chép đường huyết gần đây (bệnh nhân đái tháo đường), bệnh sử gần đây (thuốc ức chế miễn dịch, xạ trị, v.v.)
  • Thời điểm bắt đầu và diễn tiến của triệu chứng (từ khi nào, mức độ đau, có chảy mủ hay không, có sốt hay không)
  • Nếu có thể, ảnh chụp vùng có vấn đề (răng và nướu) và phim X-quang nha khoa gần đây (nếu có)
  • Tiền sử điều trị nha chu, phục hình răng và chỉnh nha trước đây
• Kiểm tra trước khi đến khám (liên quan đến triệu chứng)
  • Mức độ đau (0–10), tình huống làm đau tăng lên (khi nhai, khi ấn, v.v.)
  • Có hạn chế đóng mở miệng hay không (hạn chế há miệng)
  • Có sốt, sưng hạch bạch huyết hoặc triệu chứng toàn thân hay không
• Ví dụ câu hỏi (có thể đưa trực tiếp cho bác sĩ xem khi khám)
  • "Do các thuốc tôi đang dùng (ví dụ: aspirin, thuốc chống đông máu), có điều gì cần lưu ý trước khi điều trị nha khoa không?"
  • "Dựa trên thời điểm bắt đầu triệu chứng lần này và việc có chảy mủ hay không, tôi có cần phẫu thuật cấp cứu không?"

Ví dụ các câu hỏi chung cần hỏi bác sĩ

• Tác dụng phụ chính của thuốc này (thuốc kháng sinh/thuốc giảm đau) là gì? Tôi cần dùng thuốc trong bao lâu?
• Khả năng bảo tồn răng của tôi (tiên lượng) ở mức nào? Nếu khó bảo tồn, tiêu chí nhổ răng là gì?
• Khả năng tái phát sau điều trị là bao nhiêu, và tôi cần thay đổi thói quen sinh hoạt nào để giảm tái phát?
• Đái tháo đường (hoặc bệnh mạn tính khác) ảnh hưởng thế nào đến việc điều trị của tôi? Tôi có cần được quản lý riêng không?

Ví dụ các câu hỏi phù hợp với từng bệnh

• Có thể phân biệt áp xe này là 'nhiễm trùng ống tủy (vùng quanh chóp)' liên quan đến chân răng (tủy răng) hay là nhiễm trùng nha chu đơn thuần (tổn thương nội nha–nha chu, endo‑perio lesion) không? Tôi có cần điều trị ống tủy (điều trị tủy) bổ sung không?
• Nếu cần phẫu thuật nha chu (hoặc ghép xương), tỷ lệ bảo tồn răng và thời gian phục hồi sau thủ thuật là bao lâu?