Viêm âm hộ-âm đạo do Candida

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Nguyên nhân: chủ yếu xảy ra do Candida albicans (nấm Candida albicans) phát triển quá mức ở âm đạo và âm hộ. Các yếu tố nguy cơ gồm giảm lactobacillus (do sử dụng kháng sinh phổ rộng), tình trạng estrogen cao (mang thai, điều trị hormone), tăng đường huyết (đái tháo đường), suy giảm miễn dịch (steroid, thuốc ức chế miễn dịch, HIV).
• Sinh bệnh học: khi hệ vi khuẩn bình thường trong âm đạo (lactobacillus) mất cân bằng, Candida tăng sinh và bám vào biểu mô niêm mạc, gây viêm và ngứa.
• Triệu chứng chính: ngứa dữ dội ở âm hộ (ngứa), đỏ và sưng âm hộ・âm đạo, dịch tiết đặc dạng phô mai (màu trắng, đông vón), đau khi quan hệ tình dục, đau khi tiểu tiện. pH âm đạo thường nằm trong phạm vi bình thường (khoảng 4–4,5).

Phương pháp điều trị (điều trị tiêu chuẩn · chăm sóc sinh hoạt · lưu ý)

• Điều trị bằng thuốc
  • Thuốc chống nấm tại chỗ: sử dụng viên đặt âm đạo・kem như clotrimazole, miconazole trong 1–7 ngày (phác đồ ngắn hạn 1–3 ngày hoặc 7 ngày). Đây là lựa chọn đầu tay khi mang thai.
  • Thuốc chống nấm đường uống: thường sử dụng một liều duy nhất fluconazole 150 mg (ở phụ nữ không mang thai).
  • Điều trị trường hợp tái phát (từ 4 lần liên tiếp trở lên/năm): khuyến nghị điều trị ức chế, gồm điều trị khởi đầu (dùng fluconazole 150 mg 3 lần, mỗi lần cách nhau 72 giờ), sau đó điều trị duy trì (fluconazole 150 mg mỗi tuần, thường trong 6 tháng).
  • Chủng kháng thuốc (không hoặc kháng azole)/chủng non-albicans: cân nhắc phương pháp thay thế như viên đặt âm đạo chứa axit boric (boric acid) 600 mg trong 14 ngày (sử dụng dưới sự hướng dẫn của bác sĩ).
• Chăm sóc sinh hoạt
  • Không mặc quần áo bó sát・đồ bơi ướt trong thời gian dài, nên mặc đồ lót bằng cotton, không sử dụng quá nhiều chất tẩy rửa・không thụt rửa âm đạo (douching), kiểm soát đường huyết (nếu bị đái tháo đường).
  • Bạn tình thường không cần điều trị nếu không có triệu chứng (cần được đánh giá nếu bạn tình có triệu chứng).
• Lưu ý và nguy cơ biến chứng
  • Khi mang thai, tránh sử dụng fluconazole đường uống liều cao trong thời gian dài và ưu tiên azole tại chỗ.
  • Ở bệnh nhân tái phát, cần kiểm tra tình trạng đái tháo đường・suy giảm miễn dịch, việc sử dụng thuốc (kháng sinh phổ rộng, steroid) và các yếu tố sinh hoạt.
  • Nhìn chung, viêm âm đạo do Candida là nhiễm trùng tại chỗ và các biến chứng nghiêm trọng (như nhiễm trùng toàn thân) rất hiếm gặp. Nếu trì hoãn điều trị tiêu chuẩn, bệnh có thể dẫn đến viêm âm hộ mạn tính hoặc cảm giác khó chịu kéo dài (ngứa mạn tính). Tùy theo tài liệu lâm sàng, đôi khi có báo cáo về khả năng liên quan đến các vấn đề liên quan đến thai kỳ hoặc nhiễm trùng vùng chậu; do đó, khuyến nghị đánh giá thêm nếu triệu chứng kéo dài.

Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (bao gồm vật dụng cần chuẩn bị · ví dụ câu hỏi)

• Vật dụng cần chuẩn bị/danh sách kiểm tra
  • Danh sách tất cả các thuốc đang dùng (bao gồm thuốc kê đơn・thuốc không kê đơn・thuốc thảo dược)
  • Có sử dụng kháng sinh・steroid gần đây hay không và thời điểm sử dụng
  • Khả năng mang thai hoặc đang mang thai (ngày có kinh nguyệt gần nhất)
  • Tiền sử đái tháo đường hoặc bệnh suy giảm miễn dịch, chỉ số đường huyết gần đây (nếu có)
  • Thời điểm bắt đầu và diễn tiến triệu chứng (thời điểm trong ngày và mức độ ngứa), ảnh chụp dịch tiết (nếu có thể)
  • Điều trị trước đây và hiệu quả (ví dụ: có cải thiện sau khi dùng fluconazole hay không, tần suất tái phát)
  • Kết quả xét nghiệm các bệnh lây truyền qua đường tình dục gần đây (nếu có)
• Các mục cơ bản mà nhân viên y tế có thể hỏi khi đến khám
  • Thời điểm triệu chứng xuất hiện lần đầu và diễn tiến
  • Gần đây có dùng kháng sinh hay không và mục đích sử dụng
  • Có mang thai hay không・phương pháp tránh thai
  • Bạn tình có triệu chứng hay không

Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ

• Hiệu quả dự kiến và tác dụng phụ của thuốc (hoặc phương pháp điều trị) này là gì?
• Phương pháp điều trị an toàn nào có thể sử dụng khi mang thai hoặc cho con bú?
• Tôi cần thay đổi gì trong lối sống để giảm tái phát?
• Nếu bị tái phát, có cần làm thêm xét nghiệm (nuôi cấy, xét nghiệm độ nhạy với thuốc chống nấm, xét nghiệm đường huyết・miễn dịch) không?
• Nếu không cải thiện sau khi dùng thuốc, đến thời điểm nào tôi cần tái khám?

Ví dụ các câu hỏi phù hợp với từng bệnh

• Tôi đang mang thai, những lựa chọn điều trị an toàn là gì? Tôi có thể dùng fluconazole đường uống không?
• Tôi bị tái phát hơn bốn lần trong một năm. Cần lập kế hoạch xác định nguyên nhân của viêm âm hộ・âm đạo do Candida tái phát (ví dụ: đái tháo đường, bất thường miễn dịch, kháng thuốc) và điều trị ức chế như thế nào?

(Tóm tắt tham khảo: Đây là một nhiễm trùng âm đạo・âm hộ thường gặp do Candida gây ra. Nếu triệu chứng và tiền sử điển hình, bệnh thường cải thiện với điều trị bằng thuốc đơn giản; trong trường hợp tái phát, cần cân nhắc xét nghiệm bổ sung và điều trị ức chế dài hạn. Việc lựa chọn điều trị và các lưu ý cần dựa trên tình trạng mang thai・đái tháo đường・suy giảm miễn dịch.)