Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)
- Định nghĩa·sinh lý bệnh: Tình trạng các tế bào viêm xâm nhập vào niêm mạc dạ dày, có thể ở dạng cấp tính hoặc mạn tính. Nếu tiến triển thành viêm dạ dày teo mạn tính hoặc viêm dạ dày dạng chuyển sản ruột, nguy cơ ung thư dạ dày sẽ tăng.
- Nguyên nhân chính: Nhiễm Helicobacter pylori, thuốc chống viêm giảm đau không steroid (NSAIDs)/aspirin, rượu, trào ngược dịch mật, căng thẳng nghiêm trọng (như chấn thương·bỏng·nhiễm trùng huyết), hiếm khi do nhiễm vi khuẩn·ký sinh trùng (ví dụ: Anisakis)·nấm, tổn thương do axit mạnh·kiềm mạnh.
- Triệu chứng: Nhiều trường hợp không có triệu chứng. Khó tiêu, đau·nóng rát vùng thượng vị (ợ nóng), buồn nôn·nôn, đầy bụng·nhanh no sau ăn, nếu có xuất huyết thì đi ngoài phân đen hoặc nôn ra máu.
Phương pháp điều trị (điều trị tiêu chuẩn·thuốc·thủ thuật/phẫu thuật·quản lý lối sống và lưu ý)
- Nguyên tắc chẩn đoán: Khuyến nghị nội soi dạ dày (sinh thiết nếu cần) đối với người từ 40 tuổi trở lên hoặc có các triệu chứng cảnh báo (nôn kéo dài·khó nuốt·sụt cân·xuất huyết đường tiêu hóa, v.v.), hoặc không đáp ứng với điều trị thử nghiệm. Khi cần phân biệt có vi khuẩn Helicobacter pylori, có thể sử dụng test hơi thở·kháng nguyên trong phân·sinh thiết, v.v.
- Điều trị bằng thuốc:
- Dương tính với Helicobacter pylori: Điều trị tiệt trừ (theo hướng dẫn quốc gia·khu vực, phác đồ lựa chọn hàng đầu—PPI + amoxicillin + clarithromycin, v.v. hoặc phác đồ thay thế). Nếu tiệt trừ thất bại, điều trị lại (cân nhắc nuôi cấy·xét nghiệm tính kháng thuốc).
- Giảm triệu chứng: Ưu tiên thuốc ức chế tiết axit dạ dày (PPI), có thể thay thế bằng thuốc chẹn H2. Có thể hỗ trợ bằng thuốc kháng axit·thuốc bảo vệ niêm mạc (như sucralfate).
- Liên quan đến NSAID: Ngừng hoặc thay thế thuốc gây nguyên nhân, nếu cần thì dùng phối hợp PPI.
- Thủ thuật/phẫu thuật: Nhìn chung không cần thiết. Trong tình huống cấp cứu như biến chứng xuất huyết hoặc thủng, cần cầm máu qua nội soi·phẫu thuật.
- Quản lý lối sống:
- Bỏ thuốc lá·hạn chế rượu, tránh sử dụng NSAID lâu dài (nếu cần, hỏi ý kiến bác sĩ), tạm thời hạn chế thức ăn kích thích (đồ cay·quá nhiều chất béo, v.v.), ăn đều đặn với lượng nhỏ.
- Khi điều trị tiệt trừ, uống đầy đủ kháng sinh·PPI được kê đơn theo đúng chỉ dẫn.
- Lưu ý·tác dụng phụ:
- Trong thời gian điều trị tiệt trừ, cần lưu ý tác dụng phụ của kháng sinh (rối loạn tiêu hóa, dị ứng) và tương tác thuốc (ví dụ: clarithromycin với một số thuốc).
- Cần cân nhắc khả năng tăng nguy cơ giảm mật độ xương·hạ magiê máu·nhiễm trùng đường tiêu hóa khi sử dụng PPI lâu dài.
- Biến chứng: Loét dạ dày, xuất huyết đường tiêu hóa, teo niêm mạc dạ dày·chuyển sản ruột, tăng nguy cơ ung thư dạ dày về lâu dài, thiếu máu (do xuất huyết mạn tính hoặc vấn đề hấp thu).
Các điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (ví dụ về vật dụng cần chuẩn bị·xét nghiệm·nội dung khai bệnh)
- Vật dụng cần chuẩn bị:
- Danh sách các thuốc đang dùng (bao gồm thuốc kê đơn·thuốc không kê đơn·thực phẩm bổ sung)
- Giấy chẩn đoán·kết quả nội soi·kết quả xét nghiệm Helicobacter pylori trước đây (nếu có)
- Ghi chép về thay đổi cân nặng gần đây, thời điểm bắt đầu và diễn biến triệu chứng
- Nội dung cần chuẩn bị trước để trả lời khi bác sĩ hỏi:
- Triệu chứng (vị trí·mức độ·thời điểm đau, yếu tố gây khởi phát·giảm nhẹ), triệu chứng nghi ngờ xuất huyết (phân đen·nôn ra máu), mối liên quan với bữa ăn, việc dùng thuốc (đặc biệt là NSAID·thuốc chống đông), tiền sử uống rượu·hút thuốc
- Chuẩn bị xét nghiệm:
- Nếu cần xét nghiệm Helicobacter pylori (test hơi thở·xét nghiệm phân) hoặc nội soi dạ dày, hướng dẫn ngừng thuốc (đặc biệt là PPI) sẽ khác nhau tùy loại xét nghiệm — cần kiểm tra trước khi đặt lịch
Ví dụ về các câu hỏi chung nên hỏi bác sĩ
- "Chẩn đoán của tôi (hoặc kết quả xét nghiệm Helicobacter pylori) có ý nghĩa gì?"
- "Phương pháp điều trị được khuyến nghị và thời gian dự kiến là bao lâu?"
- "Các tác dụng phụ chính của thuốc được kê và những tương tác thuốc cần lưu ý là gì?"
- "Tôi có cần thay đổi ngay điểm nào trong lối sống không?"
- "Khi nào cần xét nghiệm theo dõi sau điều trị (test hơi thở·nội soi, v.v.)?"
Ví dụ về các câu hỏi phù hợp với từng bệnh
- "Sau khi điều trị tiệt trừ Helicobacter pylori, sẽ xác nhận việc tiệt trừ thành công bằng xét nghiệm nào và khi nào?"
- "Nội soi cho thấy viêm dạ dày teo (hoặc viêm dạ dày dạng chuyển sản), tôi cần nội soi bao lâu một lần để phòng ngừa ung thư dạ dày?"