Ung thư biểu mô tế bào thận

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Định nghĩa: Ung thư biểu mô tế bào thận (Renal cell carcinoma, RCC) là khối u rắn ác tính phát sinh ở thận, chiếm phần lớn các trường hợp ung thư thận.
• Nguyên nhân/yếu tố nguy cơ: Chưa xác định được một nguyên nhân duy nhất rõ ràng. Hút thuốc, tăng huyết áp (và một số thuốc hạ huyết áp), béo phì, sử dụng quá mức thuốc giảm đau, phơi nhiễm nghề nghiệp với các chất gây ung thư, tiền sử gia đình/yếu tố di truyền (như gen VHL) có liên quan.
• Sinh lý bệnh: Là khối u bắt nguồn từ tế bào thận (tế bào ống lượn gần), bắt đầu ở dạng khu trú và có khả năng di căn theo đường máu hoặc đường bạch huyết (đặc biệt đến phổi, xương, gan, não). Có thể xảy ra hội chứng cận u (tăng hồng cầu, tăng calci máu, rối loạn chức năng gan không do di căn, v.v.) do các chất được khối u tiết ra.
• Triệu chứng chính: Thường không có triệu chứng ở giai đoạn sớm. Khi tiến triển, có thể xuất hiện tiểu máu, đau vùng mạn sườn (mặt bên vùng thắt lưng), sờ thấy khối ở bụng, v.v. Khi di căn có thể gây khó thở·ho (di căn phổi), đau xương (di căn xương), triệu chứng thần kinh (di căn não), v.v.

Phương pháp điều trị

• Phẫu thuật
  • Cắt thận triệt căn (radical nephrectomy): Điều trị tiêu chuẩn đối với khối u lan rộng hoặc tổn thương lớn.
  • Cắt thận bán phần (partial nephrectomy, phẫu thuật bảo tồn thận): Được ưu tiên cân nhắc để bảo tồn chức năng thận khi khối u nhỏ và khu trú.
  • Phẫu thuật cắt bỏ ổ di căn (ví dụ: cắt bỏ di căn phổi·xương) có thể cải thiện khả năng sống còn ở một số bệnh nhân được lựa chọn.
• Điều trị tại chỗ
  • Điều trị nhiệt (cao tần·vi sóng), cắt bỏ qua da: Cân nhắc khi không thể phẫu thuật hoặc đối với khối u nhỏ.
  • Nút mạch động mạch thận: Được sử dụng để thu nhỏ khối u trước đại phẫu hoặc với mục đích giảm nhẹ.
• Điều trị toàn thân (RCC tiến triển/di căn)
  • Thuốc ức chế điểm kiểm soát miễn dịch (ICI) đơn trị hoặc phối hợp: Ví dụ, nivolumab + ipilimumab (đối với một số nhóm nguy cơ), pembrolizumab + axitinib và các phác đồ phối hợp ICI+TKI khác được sử dụng rộng rãi như điều trị tiêu chuẩn bước 1.
  • Điều trị nhắm trúng đích (TKI): Các chất ức chế quá trình tạo mạch và đường truyền tín hiệu như sunitinib, pazopanib, axitinib, cabozantinib, v.v.
  • Các thuốc ức chế mTOR (everolimus), v.v. được sử dụng trong một số tình huống nhất định.
  • Điều trị bằng cytokine (interferonα, IL-2 liều cao) từng là phương pháp điều trị chủ yếu trong quá khứ, nhưng hiện nay chỉ được sử dụng có chọn lọc.
• Điều trị bảo tồn·điều trị triệu chứng
  • Xạ trị: Chủ yếu được sử dụng để giảm đau và kiểm soát triệu chứng tại chỗ do di căn não·xương.
  • Điều trị hỗ trợ như truyền máu·kiểm soát đau·điều chỉnh điện giải, v.v.
• Quản lý lối sống và lưu ý
  • Cần thường xuyên theo dõi chức năng thận (creatinin), huyết áp, xét nghiệm huyết học·chức năng gan sau phẫu thuật và trong quá trình điều trị toàn thân.
  • Cần nhanh chóng báo cáo các phản ứng bất lợi liên quan đến điều trị miễn dịch (viêm gan·viêm đại tràng·tác dụng phụ trên hệ nội tiết, v.v.) và các tác dụng phụ đặc trưng của TKI (tăng huyết áp, tiêu chảy, phản ứng trên da, v.v.).
  • Khuyến nghị điều chỉnh các yếu tố nguy cơ như cai thuốc lá, kiểm soát cân nặng, kiểm soát huyết áp, v.v.

Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (kèm ví dụ câu hỏi)

• Vật dụng/thông tin cần chuẩn bị
  • Danh sách các thuốc đang sử dụng (bao gồm thuốc kê đơn·thuốc không kê đơn·thực phẩm bổ sung) và tiền sử dị ứng
  • Tiền sử phẫu thuật và bệnh tật trước đây, tiền sử gia đình (ung thư thận·VHL, v.v.)
  • Kết quả xét nghiệm trước đây: bản sao hoặc hình ảnh CT/MRI bụng, siêu âm, chẩn đoán hình ảnh lồng ngực, xét nghiệm máu, sinh thiết (nếu có)
  • Ghi chép những thay đổi về triệu chứng (tiểu máu, đau, thay đổi cân nặng, sốt, v.v.) và thời điểm bắt đầu
  • Cân nặng·giá trị huyết áp gần đây (nếu có thể)
• Những thông tin cần báo cho nhân viên y tế khi khám ngoại trú
  • Có đang sử dụng thuốc chống đông/thuốc chống kết tập tiểu cầu hay không
  • Khả năng mang thai (nữ) hoặc kế hoạch sinh sản (trong độ tuổi sinh sản)
  • Kinh nghiệm điều trị miễn dịch/điều trị nhắm trúng đích trước đây và tiền sử tác dụng phụ
• Ví dụ câu hỏi (tự chuẩn bị trước khi khám)
  • Đã có những triệu chứng nào từ khi nào?
  • Các triệu chứng trở nên nặng hơn từ khi nào? Có hành động·thuốc nào làm triệu chứng thuyên giảm hoặc nặng hơn không?

Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ

• Bệnh này có thể chữa khỏi trong trường hợp của tôi không? Tiên lượng như thế nào?
• Điều trị bước 1 được khuyến nghị cho giai đoạn bệnh của tôi (kết quả chẩn đoán hình ảnh/sinh thiết) là gì? Có thể cắt thận bán phần không?
• Hiệu quả chính và tác dụng phụ thường gặp của phương pháp điều trị toàn thân được khuyến nghị cho tôi là gì? Nếu xảy ra tác dụng phụ thì xử trí như thế nào?
• Phẫu thuật·điều trị bằng thuốc ảnh hưởng ở mức độ nào đến chức năng thận còn lại? Làm thế nào để bảo vệ chức năng thận?
• Lịch theo dõi sau điều trị và các hạng mục xét nghiệm là gì?

Ví dụ các câu hỏi tùy theo bệnh

• Dựa trên kích thước và vị trí khối u của tôi (kết quả chẩn đoán hình ảnh), có thể thực hiện cắt thận bán phần (phẫu thuật bảo tồn thận) không? Nếu không thể thì lý do là gì?
• Dựa trên mức độ nguy cơ của bệnh (ví dụ: nhóm nguy cơ IMDC), liệu pháp toàn thân bước 1 được khuyến nghị (ví dụ: phối hợp ICI so với TKI đơn trị) là gì, và lý do lựa chọn cùng các tác dụng phụ dự kiến là gì?

(Nếu cần, hãy chuẩn bị kết quả xét nghiệm hoặc kết quả chẩn đoán hình ảnh để trình bày khi khám, bạn có thể nhận được tư vấn cụ thể và cá nhân hóa hơn.)