Thông liên nhĩ

Giải thích về bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Định nghĩa và sinh lý bệnh: Đây là tình trạng xảy ra do dây thần kinh giữa (median nerve) đi qua bên trong ống cổ tay (carpal tunnel) bị chèn ép, với đặc điểm chính là rối loạn cảm giác ở vùng do dây thần kinh giữa chi phối và yếu cơ mô cái (thenar). Chèn ép có thể do diện tích mặt cắt của ống cổ tay giảm (phì đại mô phức hợp, khối u phát sinh, tổn thương xương, v.v.) hoặc do lượng chất chứa trong ống tăng lên (phù nề, tăng dịch liên quan đến kinh nguyệt, thai kỳ hoặc lọc máu, bệnh viêm, v.v.).
• Nguyên nhân·yếu tố khởi phát chính: phụ nữ trung niên, béo phì, đái tháo đường, suy thận mạn (lọc máu), thai kỳ (tạm thời), thay đổi cấu trúc ống do viêm khớp dạng thấp hoặc chấn thương, sử dụng cổ tay lặp đi lặp lại (sử dụng máy tính·điện thoại di động trong thời gian dài, các động tác lặp lại do nghề nghiệp), và các tình trạng khác làm hẹp ống cổ tay hoặc tăng áp lực.
• Triệu chứng chính: tê·giảm cảm giác ở ngón cái·ngón trỏ·ngón giữa·một phần ngón áp út (vùng phân bố của dây thần kinh giữa), triệu chứng nặng hơn về đêm (làm thức giấc), cảm giác nóng rát·tê mất cảm giác ở bàn tay, thường xuyên làm rơi đồ vật, cứng tay hoặc co thắt bàn tay vào buổi sáng, khi tiến triển sẽ giảm khả năng dang ngón cái·nắm đồ vật và teo cơ (teo cơ mô cái).

Phương pháp điều trị và lưu ý

• Điều trị bảo tồn (mức độ nhẹ hoặc giai đoạn sớm)
  • Nẹp cổ tay (đeo ban đêm·ban ngày ở tư thế trung tính) và điều chỉnh công việc·tư thế (hạn chế động tác lặp lại, nghỉ ngơi)
  • Điều trị bằng thuốc: kiểm soát đau bằng thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs) (nhằm giảm triệu chứng)
  • Tiêm steroid tại chỗ: có hiệu quả trong việc giảm triệu chứng và cũng hữu ích về mặt chẩn đoán (có thể chỉ có hiệu quả tạm thời)
  • Vật lý trị liệu (lướt thần kinh, kéo giãn, v.v.) và hoạt động trị liệu
• Điều trị phẫu thuật (mức độ nặng hoặc điều trị bảo tồn thất bại)
  • Phẫu thuật giải phóng ống cổ tay (carpal tunnel release): rạch dây chằng giữ gân gấp (transverse carpal ligament) để giải phóng chèn ép dây thần kinh giữa
  • Phương pháp: phẫu thuật mở hoặc phẫu thuật nội soi (giảm thiểu đường rạch da). Thời gian phẫu thuật thường ngắn (khoảng 30 phút).
  • Chỉ định: rối loạn thần kinh không đáp ứng hoặc nặng lên dù đã điều trị bảo tồn (mất cảm giác·vận động, teo cơ), đau dữ dội, chèn ép sau chấn thương cấp tính, v.v.
• Chăm sóc sau phẫu thuật: chăm sóc vết thương, phục hồi chức năng để khôi phục chức năng bàn tay (luyện tập phục hồi sức mạnh·cảm giác), theo dõi nhiễm trùng và biến chứng
• Lưu ý và biến chứng
  • Biến chứng: nhiễm trùng, tổn thương thần kinh (hiếm gặp), không giải phóng hoàn toàn hoặc tái phát, đau vùng trụ cột (pillar pain), chậm hồi phục sau phẫu thuật, hiếm gặp là hội chứng đau vùng phức tạp (CRPS)
  • Những điểm cần cân nhắc trước·sau phẫu thuật: kiểm soát các bệnh nền như đái tháo đường·bệnh tuyến giáp, xác nhận việc sử dụng thuốc chống đông (tư vấn về sự cần thiết phải ngừng thuốc), ưu tiên phương pháp không phẫu thuật khi mang thai
• Tiên lượng: nhìn chung tỷ lệ cải thiện cao (nhiều bệnh nhân hết tê và triệu chứng về đêm sau phẫu thuật). Tuy nhiên, nếu triệu chứng kéo dài và tình trạng teo cơ đã tiến triển, quá trình hồi phục có thể chậm hơn hoặc có thể còn một số di chứng. Theo các báo cáo, phần lớn bệnh nhân phẫu thuật có kết quả hài lòng.

Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (ví dụ về vật dụng·hồ sơ cần chuẩn bị)

• Vật dụng/tài liệu mang theo
  • Danh sách các thuốc hiện đang dùng (bao gồm thuốc kê đơn·thuốc không kê đơn·thực phẩm bổ sung), đặc biệt là việc sử dụng thuốc chống đông·thuốc chống kết tập tiểu cầu·steroid
  • Bản sao các kết quả xét nghiệm trước đây (đo dẫn truyền thần kinh·điện cơ, xét nghiệm hình ảnh cổ tay, xét nghiệm đường huyết·tuyến giáp, v.v.) nếu có
  • Nghề nghiệp·công việc chính·sở thích (có sử dụng cổ tay lặp đi lặp lại hay không) và ghi chép các hoạt động liên quan đến triệu chứng
• Ghi chép triệu chứng (nếu có thể, theo từng ngày)
  • Thời điểm bắt đầu và diễn biến triệu chứng (tiến triển dần·cấp tính)
  • Tần suất·thời điểm xuất hiện triệu chứng (ví dụ: có làm thức giấc vào ban đêm hay không), có làm rơi đồ vật hoặc khó nắm đồ vật hay không
  • Vị trí đau·tê (ngón tay nào, một bên hay cả hai bên)
  • Yếu tố làm giảm triệu chứng (nghỉ ngơi, kéo giãn, thay đổi tư thế, v.v.)
• Những điểm khác cần xác nhận
  • Tiền sử chấn thương cổ tay·phẫu thuật·bệnh thấp khớp·mang thai·bệnh mạn tính (đái tháo đường, suy thận, v.v.)
  • Kế hoạch trở lại công việc (cần tư vấn về thời gian trở lại làm việc nếu phẫu thuật)

Ví dụ câu hỏi (tự kiểm tra tại phòng khám ngoại trú)

• Triệu chứng xuất hiện ở ngón tay nào và biểu hiện như thế nào?
• Triệu chứng chủ yếu xảy ra vào ban đêm phải không? Có thường xuyên làm rơi đồ vật không?
• Hiện đang sử dụng những loại thuốc nào?

Ví dụ về các câu hỏi chung cần hỏi bác sĩ

• Nguyên nhân chính xác của tình trạng này là gì? (Nguyên nhân được nghi ngờ và những điểm có thể xác định qua xét nghiệm)
• Những xét nghiệm nào được khuyến nghị cho các triệu chứng của tôi, và việc điều trị sẽ thay đổi như thế nào tùy theo kết quả xét nghiệm?
• Giữa điều trị bảo tồn và điều trị phẫu thuật, phương pháp nào phù hợp với tôi hơn? Tỷ lệ thành công và nguy cơ ở mức nào?
• Hiệu quả và tác dụng phụ của tiêm steroid là gì? Có thể tiêm bao lâu một lần?
• Nếu phẫu thuật, thời gian hồi phục khoảng bao lâu, và khi nào có thể trở lại các hoạt động thường ngày·công việc?
• Khả năng tái phát ở mức nào, và cần thay đổi những thói quen sinh hoạt nào để phòng ngừa?

Ví dụ về các câu hỏi tùy chỉnh theo bệnh

• Triệu chứng của tôi chủ yếu chỉ nặng về ban đêm; khả năng triệu chứng thuyên giảm chỉ bằng đeo nẹp ban đêm và điều trị tiêm là bao nhiêu?
• Sức mạnh các ngón tay của tôi đã yếu và cơ mô cái đã hơi lõm xuống. Nếu phẫu thuật, tốc độ và mức độ dự kiến hồi phục cảm giác cũng như sức mạnh cơ sẽ như thế nào?

(Khi cần, nên tư vấn cá nhân hóa dựa trên kế hoạch xét nghiệm·điều trị.)