Chuyển vị các đại động mạch đã sửa chữa

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Định nghĩa: Giãn tĩnh mạch thừng tinh (Varicocele) là tình trạng các tĩnh mạch dẫn máu ra khỏi tinh hoàn (tĩnh mạch thừng tinh) bị giãn và ngoằn ngoèo; do dòng máu tĩnh mạch trào ngược hoặc rối loạn dẫn lưu, máu bị ứ trệ trong các tĩnh mạch ở bìu.
• Nguyên nhân và sinh lý bệnh:
  • Yếu tố giải phẫu (đặc biệt thường xảy ra ở bên trái): Tĩnh mạch bên trái dài và nối vuông góc với tĩnh mạch thận; những đặc điểm cấu trúc này cùng với khiếm khuyết van tĩnh mạch khiến áp lực tĩnh mạch tăng và dễ xảy ra trào ngược (khoảng 90% xảy ra ở bên trái).
  • Ứ trệ dòng máu có thể gây tăng nhiệt độ ở bìu và tinh hoàn, thiếu oxy, phơi nhiễm với các chất độc hại và rối loạn điều hòa hormone, từ đó ảnh hưởng xấu đến quá trình sinh tinh.
  • Thường bắt đầu sau tuổi thiếu niên (dậy thì); tiền sử gia đình hoặc các yếu tố cơ học có thể ảnh hưởng.
• Triệu chứng chính:
  • Phần lớn không có triệu chứng (thường được phát hiện tình cờ)
  • Cảm giác nặng và khó chịu ở bìu, đau (đặc biệt khi đứng lâu hoặc sau khi hoạt động), bìu sưng to (khối ngoằn ngoèo, có hình dạng như “sợi mì ramen”)
  • Vô sinh nam (giãn tĩnh mạch thừng tinh là một trong những nguyên nhân gây vô sinh nam)
• Phân loại lâm sàng (dựa trên khám thực thể):
  • Độ 1: Sờ thấy khi thực hiện nghiệm pháp Valsalva (tăng áp lực ổ bụng)
  • Độ 2: Có thể sờ thấy ngay cả khi không thực hiện nghiệm pháp Valsalva
  • Độ 3: Rõ ràng đến mức có thể nhìn thấy bằng mắt thường
• Dịch tễ học:
  • Xảy ra ở khoảng 10–15% nam giới trưởng thành
  • Được phát hiện ở 21–41% nam giới vô sinh
  • Giãn tĩnh mạch thừng tinh chiếm trên 30% các trường hợp vô sinh nam
• Diễn tiến:
  • Nếu không điều trị, bệnh có thể tiến triển; có thể xuất hiện teo tinh hoàn và tổn thương quá trình sinh tinh
  • Khi xuất hiện đột ngột hoặc tiến triển cấp tính ở bên phải/bilateral, cần đánh giá các bệnh lý nền khác (ví dụ: khối u ổ bụng, ung thư thận, v.v.)

Phương pháp điều trị và lưu ý

• Chỉ định điều trị (thông thường):
  • Khi đau có ý nghĩa lâm sàng
  • Khi xét nghiệm tinh dịch có bất thường và người bệnh mong muốn khôi phục khả năng sinh sản
  • Ở thanh thiếu niên, thể tích một bên tinh hoàn giảm do giãn tĩnh mạch thừng tinh (chênh lệch hai bên ≥2 mL hoặc từ 2 cc trở lên)
  • Khi tình trạng teo tinh hoàn đang tiến triển
• Phương pháp điều trị:
  • Điều trị bảo tồn
    • Theo dõi diễn tiến nếu triệu chứng nhẹ hoặc không có nguy cơ vô sinh
    • Điều trị triệu chứng tạm thời: quần lót nâng đỡ hai bên, nghỉ ngơi, NSAIDs (khi cần kiểm soát đau), v.v.
  • Điều trị phẫu thuật
    • Phẫu thuật cắt giãn tĩnh mạch thừng tinh vi phẫu (microsurgical varicocelectomy, thường tiếp cận dưới bẹn/trên tinh hoàn): có tỷ lệ tái phát và biến chứng (tổn thương động mạch thể thủy tinh, hình thành tràn dịch màng tinh hoàn) thấp nhất. Tỷ lệ cải thiện các chỉ số tinh trùng cao.
    • Phẫu thuật mổ mở (inguinal/subinguinal): phương pháp được thực hiện rộng rãi
    • Thắt mạch qua nội soi ổ bụng (laparoscopic ligation): thực hiện qua đường rạch nhỏ, tỷ lệ thành công được báo cáo là 85–95%
  • Thủ thuật không phẫu thuật
    • Gây tắc mạch (gây tắc tĩnh mạch qua da): có thể sử dụng khi tái phát sau phẫu thuật hoặc khi không thuộc chỉ định phẫu thuật
• Diễn tiến và theo dõi sau điều trị:
  • Hầu hết trường hợp ghi nhận sự cải thiện các chỉ số tinh dịch, nhưng một số trường hợp có thể không cải thiện
  • Đánh giá tinh dịch mỗi 3–6 tháng sau phẫu thuật (thông thường xét nghiệm lần đầu sau 3–6 tháng, xét nghiệm bổ sung khi cần)
• Biến chứng và lưu ý:
  • Biến chứng phẫu thuật: tái phát, tràn dịch màng tinh hoàn (hình thành tràn dịch), tổn thương động mạch thừng tinh (hiếm nhưng có thể gây teo tinh hoàn), nhiễm trùng, chảy máu
  • Lưu ý trong thời gian hồi phục: hạn chế nâng vật nặng; tuân theo chỉ dẫn của bác sĩ về việc vận động quá mức và quan hệ tình dục trong giai đoạn đầu
  • Khi có dấu hiệu cấp tính hoặc không điển hình (đau đột ngột, bìu sưng nhanh, chỉ xảy ra đơn độc ở bên phải, diễn tiến xấu nhanh), cần thực hiện thêm xét nghiệm (chẩn đoán hình ảnh ổ bụng và vùng chậu) để loại trừ nguyên nhân nền
• Quản lý lối sống:
  • Tránh đứng lâu hoặc môi trường nóng; sử dụng đồ hỗ trợ có thể giúp giảm triệu chứng
  • Quản lý sức khỏe tổng thể, chẳng hạn như không hút thuốc và tránh uống quá nhiều rượu, giúp cải thiện sức khỏe sinh sản

Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (kèm ví dụ câu hỏi)

• Vật dụng và tài liệu cần mang theo:
  • Danh sách các thuốc đang sử dụng (bao gồm thực phẩm bổ sung và sản phẩm hỗ trợ)
  • Kết quả các xét nghiệm trước đây (xét nghiệm tinh dịch, siêu âm, xét nghiệm máu, v.v.)
  • Thời điểm bắt đầu và diễn biến triệu chứng (tần suất và mức độ đau, thay đổi theo tư thế/hoạt động)
  • Tiền sử bệnh (phẫu thuật, chấn thương, bệnh mạn tính), tiền sử gia đình (giãn tĩnh mạch thừng tinh, vô sinh)
  • Kế hoạch liên quan đến sinh sản (có mong muốn mang thai hay không, thời điểm mong muốn)
• Thông tin chính cần cung cấp cho bác sĩ khi khám (ví dụ):
  • "Cơn đau bắt đầu từ khi nào và trở nên nặng hơn trong những tình huống nào?"
  • "Các triệu chứng có cải thiện khi nằm nghiêng không?"
  • "Bạn đã từng làm xét nghiệm tinh dịch hoặc siêu âm bìu chưa? Bạn có mang theo kết quả không?"

Ví dụ các câu hỏi chung cần hỏi bác sĩ

• "Trong trường hợp của tôi, tiêu chí nào cho thấy cần phẫu thuật?"
• "Nếu phẫu thuật (hoặc gây tắc mạch), số lượng hoặc độ di động của tinh trùng có khả năng cải thiện đến mức nào?"
• "Nguy cơ biến chứng và tái phát sau phẫu thuật là bao nhiêu?"
• "Tôi có thể theo dõi bằng điều trị bảo tồn thay vì phẫu thuật không, và bác sĩ khuyến nghị thời gian theo dõi khoảng bao lâu?"

Ví dụ các câu hỏi tùy chỉnh theo bệnh

• "Theo bác sĩ, những chỉ số nào trong xét nghiệm tinh dịch (tổng số tinh trùng, độ di động, hình thái, v.v.) cần được cải thiện để khả năng mang thai tốt hơn?"
• "Một bên tinh hoàn của tôi nhỏ hơn bên còn lại (hoặc có dấu hiệu chậm phát triển). Đối với trẻ em và thanh thiếu niên, khi nào bác sĩ khuyến nghị phẫu thuật?"