Hội chứng Dandy-Walker

1) Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Định nghĩa: Bệnh do virus cấp tính gây ra bởi virus sốt xuất huyết Dengue (Dengue virus), lây truyền qua muỗi Aedes (chủ yếu là Aedes aegypti, Aedes albopictus) ở các khu vực nhiệt đới và cận nhiệt đới.
• Nguyên nhân và sinh lý bệnh:
  • Virus Dengue có 4 тип huyết thanh (4 тип chính); sau khi nhiễm một тип huyết thanh, nếu tái nhiễm bằng тип huyết thanh khác, nguy cơ phát triển thể nặng (tăng cường phụ thuộc kháng thể, antibody-dependent enhancement) có thể tăng.
  • Virus có thể ảnh hưởng đến máu ngoại vi, tế bào nội mô, v.v., gây sốt, tăng tính thấm thành mạch, xu hướng xuất huyết và rối loạn đông máu.
• Triệu chứng chính:
  • Sốt (sốt cao đột ngột), đau đầu dữ dội (đặc biệt là đau phía sau hốc mắt), đau cơ và đau khớp (cảm giác như đau xương), phát ban, chán ăn, buồn nôn/nôn.
  • Có thể xuất hiện các dấu hiệu xuất huyết nhẹ (chảy máu cam, chảy máu nướu, xuất huyết dạng chấm trên da, v.v.).
  • Khi bệnh diễn tiến nặng, có thể xảy ra hạ huyết áp và sốc do tăng tính thấm thành mạch (hội chứng sốc Dengue), xuất huyết nhiều nơi (sốt xuất huyết Dengue), suy chức năng cơ quan.

2) Phương pháp điều trị

• Nguyên tắc chung: Vì chưa có thuốc kháng virus đặc hiệu, điều trị bảo tồn (điều trị hỗ trợ) theo triệu chứng là nền tảng. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu nguy hiểm để nhập viện, cách ly và điều trị phù hợp là rất quan trọng.
• Thể nhẹ (có thể điều trị ngoại trú)
  • Nghỉ ngơi đầy đủ và bổ sung nước (dung dịch bù nước đường uống). Dùng acetaminophen (ví dụ Tylenol) để hạ sốt và giảm đau.
  • Tránh thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs), aspirin, v.v. do nguy cơ xuất huyết.
  • Theo dõi nhiệt độ và triệu chứng (nôn, lượng nước tiểu, có hay không có xuất huyết).
• Thể nặng (cần nhập viện)
  • Điều trị truyền dịch tĩnh mạch: sử dụng dịch tinh thể phù hợp (nước muối sinh lý hoặc dung dịch Ringer) tùy theo tình trạng huyết động; khi sốc, bù dịch nhanh và theo dõi (huyết áp, mạch, lượng nước tiểu, xét nghiệm máu).
  • Khi xuất huyết nặng, các chế phẩm máu (huyết tương tươi đông lạnh, truyền hồng cầu, nếu cần truyền tiểu cầu) được quyết định tùy theo tình trạng xuất huyết và kết quả xét nghiệm. Tuy nhiên, không khuyến cáo truyền tiểu cầu dự phòng (chỉ cân nhắc trong một số tình huống cụ thể như đang có biểu hiện xuất huyết trên lâm sàng hoặc số lượng tiểu cầu rất thấp).
  • Có thể cần điều trị oxy, điều trị chăm sóc tích cực và điều trị hỗ trợ chức năng các cơ quan liên quan (ví dụ: liệu pháp thay thế thận).
• Thuốc
  • Hạ sốt và giảm đau: khuyến cáo dùng acetaminophen.
  • Không có thuốc kháng virus và phương pháp điều trị đặc hiệu (chủ yếu điều trị triệu chứng).
• Lưu ý (tự chăm sóc)
  • Phòng ngừa mất nước (uống đủ nước), theo dõi nhiệt độ và các dấu hiệu triệu chứng nặng lên (nôn dai dẳng, đau bụng, xuất huyết, buồn ngủ/lơ mơ, v.v.).
  • Không sử dụng NSAIDs hoặc aspirin tại nhà.
  • Trong quá trình bệnh, tình trạng có thể nặng lên chủ yếu vào khoảng 3–7 ngày sau khi nhiễm (do tăng tính thấm thành mạch), vì vậy nếu triệu chứng nặng lên trong giai đoạn này, cần đến ngay cơ sở y tế.
• Tiên lượng
  • Phần lớn người bệnh hồi phục sau khi mắc thể nhẹ, nhưng thể xuất huyết nặng hoặc thể sốc có nguy cơ tử vong cao nếu không được điều trị phù hợp. Nhận biết sớm và điều trị bù dịch giúp giảm đáng kể tỷ lệ tử vong.

3) Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (kèm vật dụng cần chuẩn bị và ví dụ câu hỏi)

• Vật dụng cần chuẩn bị (mang theo khi đến bệnh viện)
  • Danh sách các thuốc đang dùng (bao gồm thuốc kê đơn và thuốc không kê đơn), thông tin về dị ứng và bệnh nền (đặc biệt là bệnh gan, tim, thận, cũng như việc có đang dùng thuốc chống đông hay không).
  • Ghi chép nhiệt độ gần đây, ngày khởi phát triệu chứng (ví dụ ngày bắt đầu sốt), tình trạng nôn, lượng nước tiểu và các dấu hiệu xuất huyết.
  • Kết quả xét nghiệm trước đây (nếu có), chẳng hạn như công thức máu (CBC), xét nghiệm chức năng gan.
• Các mục quan trọng nhân viên y tế sẽ kiểm tra khi khám ngoại trú
  • Ngày bắt đầu sốt và diễn tiến triệu chứng (đặc biệt là nguy cơ nặng lên vào ngày thứ 3–7), có hay không có dấu hiệu xuất huyết, thay đổi lượng nước tiểu, có hay không có thay đổi ý thức.
• Triệu chứng cần đi cấp cứu (đến ngay phòng cấp cứu)
  • Đau bụng dữ dội và dai dẳng/đau khi ấn bụng, nôn lặp đi lặp lại (không thể uống dịch), mạch nhanh/hạ huyết áp/tay chân lạnh, buồn ngủ nhiều/lơ mơ nghiêm trọng, xuất huyết đang diễn ra (nôn ra máu, đi ngoài phân đen, chảy máu cam nhiều, v.v.).

4) Ví dụ các câu hỏi chung cần hỏi bác sĩ

• "Với tình trạng hiện tại của tôi, tôi có cần nhập viện không? Tôi cần lưu ý những triệu chứng nào?"
• "Nếu tôi đang dùng các thuốc hiện tại (ví dụ thuốc huyết áp hoặc thuốc chống đông) thì tôi nên làm gì?"
• "Tôi có thể dùng thuốc nào để kiểm soát sốt và đau, dùng khi nào và trong bao lâu?"
• "Kết quả xét nghiệm máu (tiểu cầu, hematocrit, v.v.) được đánh giá dựa trên tiêu chí nào?"
• "Sau khi xuất viện, tôi cần hạn chế những hoạt động nào (tập thể dục, quay lại làm việc, v.v.) trong bao nhiêu ngày?"

5) Ví dụ các câu hỏi phù hợp với từng bệnh

• "Trước đây tôi từng mắc sốt xuất huyết Dengue; khi tái nhiễm, nguy cơ bệnh tiến triển nặng có cao hơn không?"
• "Kết quả xét nghiệm NS1/IgM thường có sau bao lâu; nếu xét nghiệm ban đầu âm tính thì cần làm thêm xét nghiệm nào?"