Bệnh lý tủy sống

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Tóm tắt định nghĩa: Thuật ngữ chung chỉ một nhóm các triệu chứng phát sinh do tổn thương cấu trúc và chức năng của tủy sống (ví dụ: viêm tủy sống, nhồi máu tủy sống, bệnh lý tủy sống do chèn ép, u tủy sống, thoái hóa kết hợp bán cấp, bệnh xơ cứng teo cơ một bên (ALS), v.v.).
• Sinh lý bệnh chính: Chèn ép tủy sống (thoát vị đĩa đệm, tăng sinh xương, khối u), viêm (do nhiễm trùng hoặc tự miễn), thiếu máu cục bộ (rối loạn lưu thông máu), tổn thương thoái hóa/tế bào thần kinh (tổn thương neuron vận động, mất myelin). Các triệu chứng cảm giác, vận động và thần kinh tự chủ thay đổi tùy theo vị trí và phạm vi tổn thương.
• Triệu chứng thường gặp: Tê bì/giảm cảm giác ở các chi, yếu cơ (đặc biệt là chi dưới), bất thường khi đi lại (không vững, loạng choạng), rối loạn tiểu tiện/đại tiện (tiểu không tự chủ, khó tiểu), co cứng/co thắt, đau khu trú, trường hợp nặng có thể liệt một phần hoặc hoàn toàn và khó thở (khi tổn thương ở cột sống ngực trên hoặc cột sống cổ). Khi kèm theo bệnh toàn thân, có thể xuất hiện thay đổi ý thức và các triệu chứng toàn thân.

Phương pháp điều trị

• Nguyên tắc chung: Sau khi xác định nguyên nhân, điều trị theo nguyên nhân (giải phóng chèn ép, điều trị nhiễm trùng, ức chế viêm, khôi phục lưu thông máu, bảo vệ thần kinh và phục hồi chức năng). Chẩn đoán và điều trị sớm có ý nghĩa quan trọng đối với tiên lượng.
• Viêm tủy sống do viêm (ví dụ: viêm tủy cắt ngang, v.v.):
  • Giai đoạn đầu: steroid IV liều cao (ví dụ: methylprednisolone 1 g/ngày × 3–5 ngày)
  • Khi không đáp ứng với steroid: cân nhắc thay huyết tương (plasmapheresis) hoặc IVIG/thuốc ức chế miễn dịch
  • Nếu tái phát, sử dụng thuốc điều hòa miễn dịch dài hạn (tùy từng bệnh)
• Do chèn ép (thoái hóa, đĩa đệm, khối u):
  • Phẫu thuật giải ép (ví dụ: cắt cung sau đốt sống/ghép cố định phía trước/lấy đĩa đệm, v.v.) và cố định nếu cần
  • Nếu không thể phẫu thuật, điều trị bảo tồn (thuốc, vật lý trị liệu, dụng cụ chỉnh hình)
• Do nhiễm trùng (nhiễm trùng cột sống/tủy sống): sử dụng kháng sinh/thuốc kháng virus phù hợp; nếu có áp xe hoặc chèn ép, dẫn lưu và giải ép bằng phẫu thuật
• Do mạch máu (nhồi máu tủy sống): điều trị hỗ trợ tích cực, kiểm soát lưu thông máu/huyết áp, kiểm soát các yếu tố nguy cơ (tăng huyết áp, đái tháo đường, v.v.)
• Bệnh thoái hóa/bệnh neuron vận động (ví dụ: ALS): khả năng chữa khỏi triệt để còn hạn chế — sử dụng riluzole (kéo dài thời gian sống), edaravone ở một số quốc gia, giảm nhẹ triệu chứng, hỗ trợ hô hấp, phục hồi chức năng và quản lý dinh dưỡng
• Phục hồi chức năng và kiểm soát triệu chứng: vật lý trị liệu, hoạt động trị liệu, kiểm soát đau (thuốc, phong bế thần kinh), kiểm soát tiểu tiện (ống thông tiểu ngắt quãng/lưu, thuốc kháng cholinergic, v.v.), phòng ngừa loét do tì đè và DVT
• Quản lý sinh hoạt và lưu ý: phòng ngừa té ngã, theo dõi hệ hô hấp khi cơ hô hấp yếu, phòng ngừa nhiễm trùng trong thời gian điều trị ức chế miễn dịch (tiêm vaccine, vệ sinh, điều trị sớm)

Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (đồ dùng cần chuẩn bị và ví dụ câu hỏi)

• Đồ dùng/tài liệu cần mang theo:
  • Danh sách các thuốc và thực phẩm bổ sung đang sử dụng (bao gồm liều dùng), đơn thuốc gần đây
  • Kết quả các xét nghiệm trước đây (MRI, CT, xét nghiệm máu, xét nghiệm dịch não tủy, v.v.) hoặc báo cáo đọc kết quả xét nghiệm
  • Dòng thời gian ghi lại thời điểm khởi phát và diễn biến triệu chứng (xu hướng nặng lên/cải thiện, yếu tố khởi phát)
  • Ghi chép tình trạng tiểu tiện/đại tiện (tần suất, tiểu/đại tiện không tự chủ, bí tiểu từng đợt, v.v.)
  • Mức độ thực hiện các hoạt động sinh hoạt hằng ngày (độc lập/sử dụng dụng cụ hỗ trợ/sử dụng xe lăn)
• Những thông tin quan trọng cần chủ động báo với bác sĩ tại phòng khám ngoại trú:
  • Triệu chứng khởi phát đột ngột hay tiến triển dần dần
  • Nhiễm trùng gần đây (sốt, nhiễm trùng đường hô hấp/đường tiết niệu) hoặc tiền sử chấn thương
  • Bệnh liên quan đến miễn dịch (lupus, Behçet, v.v.) hoặc tiền sử giang mai/ung thư

Ví dụ các câu hỏi chung cần hỏi bác sĩ

• "Nguyên nhân có khả năng cao nhất gây ra bệnh của tôi là gì?"
• "Tôi nên thực hiện những xét nghiệm nào (MRI/xét nghiệm dịch não tủy/điện thế gợi, v.v.), và có cần chuẩn bị gì hoặc có nguy cơ nào không?"
• "Trong trường hợp của tôi, các lựa chọn điều trị tiêu chuẩn là gì, hiệu quả dự kiến và tác dụng phụ ra sao?"
• "Nếu cần phẫu thuật, lợi ích và nguy cơ dự kiến (biến chứng), cũng như thời gian hồi phục, ở mức nào?"
• "Khi nào nên bắt đầu phục hồi chức năng và nên kỳ vọng những mục tiêu nào?"
• "Tôi cần lưu ý gì để phòng ngừa nhiễm trùng trong thời gian điều trị ức chế miễn dịch?"

Ví dụ các câu hỏi tùy theo bệnh

• Khi nghi ngờ tổn thương do chèn ép: "Trên MRI có thấy dấu hiệu chèn ép tủy sống; tiêu chí để khuyến nghị phẫu thuật giải ép và khả năng dự kiến phục hồi chức năng là ở mức nào?"
• Khi nghi ngờ viêm (viêm tủy cắt ngang, v.v.): "Nếu không đáp ứng với điều trị steroid liều cao, khi nào sẽ chuyển sang bước tiếp theo (thay huyết tương, thuốc ức chế miễn dịch)? Cần điều trị dài hạn như thế nào để giảm nguy cơ tái phát?"

(Nếu cần, bạn có thể cung cấp thông tin về các kết quả xét nghiệm hoặc triệu chứng hiện có; chúng tôi sẽ giúp bạn sắp xếp cụ thể các xét nghiệm bổ sung và mức độ ưu tiên cần chuẩn bị cho lần khám ngoại trú tiếp theo.)