U tủy sống

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Tóm tắt định nghĩa: Là các khối u phát sinh từ tủy sống và các dây thần kinh lân cận tủy sống, hoặc di căn đến tủy sống; tùy theo vị trí, được chia thành ngoài màng cứng (extradural), trong màng cứng (extra-/intradural) và trong tủy (intramedullary), v.v. Có các khối u nguyên phát (u bao dây thần kinh, u màng não, u tế bào hình sao, v.v.) và khối u di căn.
• Nguyên nhân/cơ chế bệnh sinh: Phần lớn không rõ nguyên nhân, nhưng một số trường hợp liên quan đến yếu tố di truyền (ví dụ: bệnh u sợi thần kinh). Khi khối u trực tiếp xâm lấn mô thần kinh hoặc chèn ép các cấu trúc xung quanh, sự dẫn truyền thần kinh của tủy sống bị cản trở; chức năng thần kinh suy giảm do khối u, phù nề xung quanh và rối loạn lưu thông máu.
• Triệu chứng chính: Đau lưng (đau thắt lưng, đau lan theo rễ thần kinh) tiến triển từ từ hoặc nặng lên cấp tính, rối loạn cảm giác (tê bì, giảm cảm giác), yếu cơ·rối loạn vận động, rối loạn đi lại, rối loạn đại·tiểu tiện (rối loạn tiểu tiện·đại tiện), đau khi ấn khu trú. Kiểu biểu hiện và tốc độ xuất hiện triệu chứng thay đổi tùy theo vị trí và tốc độ phát triển của khối u.

Phương pháp điều trị và lưu ý

• Cơ sở chẩn đoán: Khám thần kinh (cảm giác, sức cơ, phản xạ); MRI (bao gồm cả thuốc cản quang) là xét nghiệm hình ảnh tiêu chuẩn. Chẩn đoán xác định về mặt bệnh lý được thực hiện bằng CT·X-quang, PET (khi nghi ngờ di căn), xét nghiệm mô (sinh thiết/phẫu thuật).
• Phẫu thuật: Khi có thể, mục tiêu là cắt bỏ hoàn toàn khối u (cắt bỏ toàn bộ); nếu nguy cơ tổn thương thần kinh cao, sẽ cắt bỏ một phần (phẫu thuật giải ép) để giảm triệu chứng, sau đó tiến hành điều trị bổ sung. Phương pháp phẫu thuật tùy thuộc vào vị trí tổn thương và loại bệnh lý.
• Xạ trị: Được áp dụng khi không thể phẫu thuật, khi còn tổn thương sau phẫu thuật hoặc đối với các khối u nhạy cảm với bức xạ (ví dụ: tổn thương di căn). Phẫu thuật xạ trị định vị (SRS/SBRT) được sử dụng để điều trị khu trú với liều cao.
• Hóa trị: Có hiệu quả đối với một số khối u ác tính ở trẻ em hoặc các bệnh ác tính toàn thân (như u lympho). Ở một số khối u tủy sống ở người lớn, hiệu quả có thể hạn chế. Khi có lan truyền qua dịch não tủy, đôi khi có thể cân nhắc hóa trị trong dịch não tủy.
• Steroid: Giúp cải thiện nhanh triệu chứng bằng cách giảm phù nề do chèn ép tủy sống (được sử dụng như một biện pháp cấp cứu).
• Điều trị bảo tồn·hỗ trợ: Kiểm soát đau (thuốc giảm đau, thuốc điều trị đau thần kinh), quản lý tiểu tiện·đại tiện, điều trị phục hồi chức năng (vật lý trị liệu·hoạt động trị liệu), hỗ trợ tâm lý xã hội·lập kế hoạch phục hồi chức năng.
• Tiếp cận đa chuyên khoa: Cần phối hợp giữa khoa ngoại thần kinh·khoa ung thư xạ trị·khoa ung bướu nội khoa·khoa y học phục hồi chức năng, v.v.
• Lưu ý (bao gồm tự chăm sóc): Nếu xuất hiện tình trạng suy giảm thần kinh cấp tính (liệt cấp tính, không thể tiểu tiện·đại tiện, v.v.), hãy đến phòng cấp cứu ngay lập tức. Khi dùng steroid, cần theo dõi tình trạng nhiễm trùng·triệu chứng đường tiêu hóa·tăng đường huyết, v.v. Trước và sau xạ trị·hóa trị, cần theo dõi các biến chứng thường gặp như nhiễm trùng·mệt mỏi·giảm tế bào máu, v.v.

Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (bao gồm vật dụng cần chuẩn bị và ví dụ câu hỏi)

• Vật dụng cần chuẩn bị/mang theo:
  • Danh sách các thuốc đang dùng (bao gồm liều lượng·thời gian dùng thuốc)
  • Thông tin về dị ứng và các phản ứng bất lợi với thuốc trước đây
  • Kết quả xét nghiệm và dữ liệu hình ảnh trước đây (MRI/CT/PET, nếu có thể là CD/DVD hoặc phiếu kết quả đọc hình ảnh)
  • Tiền sử khám chữa bệnh·phẫu thuật (đặc biệt là tiền sử ung thư) và kết quả bệnh lý (nếu có)
  • Thời điểm bắt đầu triệu chứng và diễn biến (bảng kiểm tra hoặc nhật ký triệu chứng)
  • Ghi chép tình trạng tiểu tiện·đại tiện (tần suất·tiểu tiện không tự chủ, v.v.)
  • Nếu sử dụng dụng cụ hỗ trợ di chuyển (khung tập đi, gậy), hãy mang theo
  • Thẻ bảo hiểm·giấy tờ tùy thân, người chăm sóc (nếu cần hỗ trợ trong việc ra quyết định)
• Các hạng mục chính nhân viên y tế sẽ xác nhận khi khám ngoại trú:
  • Thời điểm xuất hiện triệu chứng và tốc độ thay đổi (cấp tính so với tiến triển từ từ)
  • Vị trí·tính chất·yếu tố khởi phát cơn đau (tư thế, ho, v.v.)
  • Rối loạn cảm giác (phân bố·dạng biểu hiện), thay đổi sức cơ, có hay không có rối loạn đi lại
  • Tiền sử ung thư và các triệu chứng toàn thân (sụt cân, sốt, v.v.)

Ví dụ về các câu hỏi chung cần hỏi bác sĩ

• Bệnh lý chính xác của bệnh này (kết quả xét nghiệm mô) là gì? Điều này ảnh hưởng như thế nào đến hướng điều trị?
• Trong số phẫu thuật/xạ trị/hóa trị, phương pháp điều trị nào được khuyến nghị và mục tiêu của từng phương pháp (chữa khỏi so với giảm triệu chứng) là gì?
• Các tác dụng phụ và biến chứng dự kiến là gì, và cần làm thế nào để phòng ngừa·kiểm soát chúng?
• Thời điểm dự kiến và kế hoạch phục hồi chức năng cũng như trở lại sinh hoạt hằng ngày (đi lại, trở lại làm việc) như thế nào?

Ví dụ về các câu hỏi phù hợp với từng bệnh

• Dựa trên vị trí và đặc điểm hình ảnh, tổn thương của tôi có thể được cắt bỏ hoàn toàn bằng phẫu thuật không? Nếu không thể cắt bỏ hoàn toàn, cần điều trị bổ sung nào?
• Khả năng phục hồi chức năng thần kinh hiện tại (đặc biệt là tiểu tiện·đi lại) ở mức nào, và có thể kỳ vọng mức độ cải thiện nào nhờ phục hồi chức năng?

(Tham khảo: Điều trị·tiên lượng thay đổi đáng kể tùy theo loại bệnh lý của khối u, vị trí, kích thước, tình trạng toàn thân của bệnh nhân và đáp ứng điều trị. Hãy trao đổi với nhân viên y tế phụ trách để được chẩn đoán chính xác và lập kế hoạch điều trị.)