Xuất huyết dưới màng cứng do chấn thương

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Định nghĩa: Thủng màng nhĩ do chấn thương là tình trạng màng nhĩ (tympanic membrane) bị tạo lỗ thủng hoặc rách do tác động từ bên ngoài hoặc vết thương xuyên thấu, ảnh hưởng đến việc truyền âm thanh.
• Nguyên nhân: Bị đánh trực tiếp vào tai (chẳng hạn bằng nắm đấm), đưa dị vật như tăm bông hoặc kẹp tóc vào tai, tiếng nổ (thay đổi áp suất đột ngột), chấn thương đầu do tai nạn giao thông hoặc ngã, v.v.
• Sinh lý bệnh: Khi tính liên tục của màng nhĩ bị phá hủy, khả năng dẫn truyền qua không khí giảm, gây suy giảm thính lực dẫn truyền; nếu vi khuẩn xâm nhập qua vị trí tổn thương màng nhĩ, có thể xảy ra nhiễm trùng ống tai ngoài và tai giữa (nhiễm trùng thứ phát). Trong chấn thương nặng, các cấu trúc trong tai giữa (xương con, cửa sổ ốc tai, v.v.) hoặc chức năng tiền đình cũng có thể bị tổn thương.
• Triệu chứng chính: Đau tai đột ngột (thường chỉ kéo dài tạm thời), chảy máu hoặc dịch có lẫn máu (otorrhagia), mủ (khi bị nhiễm trùng), giảm thính lực (thường là suy giảm thính lực dẫn truyền), ù tai, chóng mặt và buồn nôn (khi tai trong bị tổn thương).

Phương pháp điều trị

• Giai đoạn đầu (thủng nhẹ, không có bằng chứng chảy máu hoặc nhiễm trùng)
  • Theo dõi quá trình tự lành: Thủng nhỏ ở vùng trung tâm có thể tự khép trong vòng vài tuần đến vài tháng.
  • Kiểm soát đau: Thuốc giảm đau như NSAIDs.
  • Không để nước vào tai: Sử dụng nút bịt tai khi tắm hoặc bơi.
  • Chăm sóc mũi: Không xì mũi mạnh (xì mũi quá mạnh) để ngăn không khí trào ngược vào tai giữa.
• Khi nghi ngờ nhiễm trùng hoặc có dịch tiết (mủ)
  • Thuốc nhỏ tai kháng sinh tại chỗ: Khi màng nhĩ bị thủng, tránh dùng thuốc nhỏ tai có thành phần độc với tai (bao gồm neomycin); thuốc nhỏ tai nhóm fluoroquinolone (ví dụ: ofloxacin) có thể được sử dụng an toàn.
  • Kháng sinh toàn thân: Cần sử dụng khi có dấu hiệu viêm tai giữa lan rộng (sưng hạch bạch huyết, triệu chứng toàn thân) hoặc trước và sau phẫu thuật.
• Xử trí tạm thời (ngoại trú)
  • Nếu dịch tiết dẫn lưu ít và bờ lỗ thủng bị tổn thương, có thể đặt miếng dán hấp thụ (nhằm cầm máu và thúc đẩy tái tạo niêm mạc), chẳng hạn miếng dán vi mô ngoại trú hoặc paper patch.
• Điều trị phẫu thuật
  • Khi lỗ thủng kéo dài (thường không tự khép sau 3 tháng trở lên), hoặc trong trường hợp thủng lớn, nhiễm trùng tái diễn hay nghi ngờ tổn thương xương con: tiến hành tạo hình màng nhĩ (tympanoplasty, myringoplasty).
  • Khi có gãy xương thái dương, tổn thương xương con hoặc tổn thương tai trong kèm theo chấn thương, cân nhắc phẫu thuật bổ sung và tái tạo.
• Chẩn đoán hình ảnh và xét nghiệm
  • Kiểm tra vị trí và kích thước bằng soi tai (otoscopy), đánh giá mức độ mất thính lực bằng đo thính lực đơn âm (audiometry).
  • Khuyến nghị chụp CT xương thái dương khi bị chấn thương đầu nặng hoặc nghi ngờ tổn thương phức tạp.
• Tiên lượng và lưu ý
  • Thủng màng nhĩ do chấn thương, nếu nhỏ, thường tự lành. Khi lỗ thủng lớn hoặc kèm nhiễm trùng, khả năng cần phẫu thuật sẽ tăng.
  • Tỷ lệ thành công của phẫu thuật tương đối cao (theo tài liệu, trong khoảng 80–95%).
  • Tuân thủ chỉ định của bác sĩ khi sử dụng kháng sinh và thuốc nhỏ tai. Không đưa dị vật vào tai; thận trọng khi bơi, lặn và đi máy bay (thay đổi áp suất đột ngột).

Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (bao gồm vật dụng cần chuẩn bị và ví dụ câu hỏi)

• Vật dụng cần chuẩn bị
  • Danh sách các loại thuốc đang sử dụng (bao gồm thuốc kê đơn, thuốc OTC và thực phẩm bổ sung)
  • Ghi lại thời điểm và diễn biến khởi phát triệu chứng (xảy ra khi nào, sau loại chấn thương nào)
  • Ghi chú hoặc chụp ảnh những thay đổi của triệu chứng (thay đổi thính lực, màu sắc và lượng dịch tiết, có chóng mặt hay không, mức độ đau; nếu dịch tiết chảy ra ngoài)
  • Kết quả đo thính lực trước đây hoặc các hình ảnh liên quan (nếu có)
  • Tiền sử phẫu thuật tai hoặc tiền sử viêm tai giữa mạn tính
• Những mục nên ghi lại để có thể tự trả lời tại phòng khám ngoại trú
  • Đã từng có chất lỏng (trong/ có máu/ mủ) chảy ra từ tai chưa?
  • Có chóng mặt hoặc thính lực giảm đột ngột không?
  • Có tiền sử nghẹt mũi, vấn đề về vách ngăn mũi hoặc nhiễm trùng mũi không?
  • Tiền sử sử dụng kháng sinh gần đây

Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ

• “Khả năng màng nhĩ bị thủng của tôi tự lành là bao nhiêu? Tôi nên chờ tối đa bao nhiêu tuần?”
• “Tác dụng phụ và cách sử dụng của loại thuốc nhỏ tai hiện có thể dùng là gì?”
• “Trong trường hợp cần phẫu thuật, khi nào bác sĩ sẽ khuyến nghị? Rủi ro của phẫu thuật và kết quả dự kiến là gì?”
• “Trong sinh hoạt hằng ngày, tôi cần tránh những hành động nào? (bơi, tắm, đi máy bay, v.v.)”

Ví dụ các câu hỏi phù hợp với từng bệnh

• “Kích thước và vị trí của vùng thủng như thế nào, và mức độ tổn thương thính lực tương ứng là bao nhiêu?”
• “Để kiểm tra các biến chứng như chóng mặt hoặc liệt mặt, cần thực hiện thêm những xét nghiệm nào (ví dụ: CT, đo thính lực, kiểm tra chức năng tiền đình)?”