U thần kinh đệm ác tính

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Định nghĩa: Chóng mặt tư thế kịch phát lành tính (sỏi tai) là bệnh trong đó các cơn chóng mặt xoay (cảm giác mọi vật xung quanh quay cuồng) kéo dài từ vài giây đến dưới 1 phút, lặp đi lặp lại khi thay đổi vị trí đầu.
• Sinh lý bệnh: Sỏi tai (otoconia, các vi hạt canxi cacbonat) rơi khỏi vị trí bình thường và đi vào các ống bán khuyên của tai trong, kích thích bất thường dòng dịch trong ống bán khuyên, gây chóng mặt xoay và rung giật nhãn cầu đi kèm.
• Triệu chứng chính: Chóng mặt xoay đột ngột (đặc biệt khởi phát khi nằm hoặc trở mình, xoay đầu hoặc nhìn lên trời), buồn nôn·nôn, rung giật nhãn cầu, rối loạn thăng bằng. Thông thường, các triệu chứng biến mất trong vài giây đến 1 phút.
• Tỷ lệ mắc·yếu tố nguy cơ: Có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi nhưng thường gặp hơn ở người từ độ tuổi 40–50 trở lên. Chấn thương, giảm mật độ xương, nhiễm trùng hoặc thuốc có thể là các yếu tố khởi phát.

Phương pháp điều trị

• Điều trị tiêu chuẩn
  • Thủ thuật tái định vị sỏi tai (thủ thuật tái định vị có cấu trúc): Các thủ thuật điều chỉnh tư thế như Epley, Semont nhằm đưa sỏi tai trong ống bán khuyên về vị trí ban đầu là phương pháp điều trị tiêu chuẩn hàng đầu. Nhiều trường hợp cải thiện ngay sau thủ thuật.
  • Bài tập tự thực hiện: Các bài tập phục hồi sỏi tai có thể lặp lại tại nhà, chẳng hạn như bài tập Brandt-Daroff, có thể hữu ích (được sử dụng nhằm mục đích phòng tái phát·dự phòng).
• Điều trị bằng thuốc
  • Không phải là điều trị căn nguyên và chỉ sử dụng trong thời gian ngắn để giảm triệu chứng: thuốc chống chóng mặt (ví dụ: meclizine), thuốc chống nôn (ví dụ: thuốc tác động lên dopamine), đôi khi sử dụng benzodiazepine ngắn hạn. Không khuyến cáo sử dụng lâu dài.
• Thủ thuật/phẫu thuật
  • Hầu hết các trường hợp cải thiện với điều trị không phẫu thuật, nhưng trong những trường hợp tái phát·kháng trị rất hiếm gặp, có thể cân nhắc phẫu thuật (ví dụ: phẫu thuật bít ống bán khuyên).
• Quản lý lối sống và lưu ý
  • Khi lên cơn cấp, lập tức ngồi hoặc nằm xuống để phòng ngã·chấn thương. Không lái xe hoặc vận hành máy móc hạng nặng.
  • Khuyến cáo thực hiện thủ thuật tái định vị sỏi tai dưới sự hướng dẫn của bác sĩ tai mũi họng hoặc chuyên viên vật lý trị liệu có kinh nghiệm. Việc thực hiện tùy tiện bởi người không có chuyên môn có thể làm nặng thêm triệu chứng hoặc gây chấn thương.
  • Do khả năng tái phát cao, khuyến cáo khám lại khi triệu chứng tái phát.
• Nguy cơ biến chứng
  • Nhìn chung, tiên lượng tốt, nhưng tái phát thường xuyên, chấn thương do ngã và trong một số ít trường hợp, việc chậm phân biệt với các bệnh lý khác của hệ thần kinh trung ương (như đột quỵ) có thể là vấn đề.

Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (bao gồm vật dụng cần chuẩn bị và ví dụ câu hỏi)

• Vật dụng cần chuẩn bị (khuyến cáo mang theo)
  • Danh sách các thuốc đang dùng (bao gồm thuốc kê đơn·OTC·thuốc thảo dược Hàn Quốc)
  • Tiền sử bệnh (đặc biệt là chấn thương đầu, viêm tai giữa·phẫu thuật tai, loãng xương, bệnh mạch máu não)
  • Ghi chép triệu chứng: ngày xuất hiện lần đầu, thời gian kéo dài (giây·phút), tần suất tái phát, tư thế khởi phát (ví dụ: khi trở mình trên giường, khi xoay đầu), triệu chứng đi kèm (giảm thính lực·ù tai·liệt tay chân·rối loạn ngôn ngữ, v.v.)
  • Nếu có thể, video quay trong cơn (nếu thấy chóng mặt·rung giật nhãn cầu, video có thể giúp ích cho chẩn đoán)
  • Kết quả các xét nghiệm trước đây (đo thính lực, xét nghiệm hình ảnh·MRI, v.v.)
• Thông tin cung cấp cho bác sĩ khi thăm khám
  • Tư thế và thời gian chính xác khi xuất hiện triệu chứng
  • Có bị ngã hoặc bị hạn chế sinh hoạt hằng ngày do triệu chứng hay không
  • Gần đây có bị chấn thương·nhiễm trùng·bắt đầu dùng thuốc hay không

Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ

• "Làm thế nào để xác định chắc chắn nguyên nhân chóng mặt của tôi có đúng là sỏi tai hay không?"
• "Hiệu quả dự kiến và tác dụng phụ của phương pháp điều trị được khuyến nghị (ví dụ: phương pháp Epley) là gì?"
• "Tôi có cần dùng thuốc không? Khi dùng thuốc, cần lưu ý những tác dụng phụ nào?"
• "Nếu triệu chứng này tái phát, tôi nên xử trí như thế nào? Có phương pháp phòng ngừa nào không?"
• "Từ khi nào tôi có thể lái xe hoặc trở lại làm việc?"

Ví dụ các câu hỏi phù hợp với từng bệnh

• "Nếu tôi thực hiện thủ thuật (thủ thuật tái định vị sỏi tai), xác suất triệu chứng biến mất ngay trong ngày là khoảng bao nhiêu? Cần lưu ý gì sau thủ thuật?"
• "Khi tái phát nhiều lần, bác sĩ có khuyến nghị làm thêm xét nghiệm (như MRI, v.v.) không? Khi có triệu chứng nào thì cần nghi ngờ nguyên nhân trung ương?"

(Tham khảo: Chóng mặt kéo dài·không cải thiện hoặc các triệu chứng thần kinh (liệt tay chân·rối loạn ngôn ngữ·rối loạn thị trường, v.v.) có thể gợi ý bệnh lý não nghiêm trọng, vì vậy cần được cấp cứu ngay lập tức.)