U xương cột sống

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Tóm tắt định nghĩa
  U cột sống là khối u phát sinh ở xương cột sống hoặc xung quanh tủy sống, được chia thành u nguyên phát (bắt đầu tại cột sống) và u di căn (di căn từ cơ quan khác). U nguyên phát gồm dạng lành tính (ví dụ: u máu, u tế bào khổng lồ) và ác tính (ví dụ: u chordoma, u sụn ác tính), còn các ung thư nguyên phát thường di căn nhất là ung thư vú, ung thư phổi, ung thư tuyến tiền liệt, ung thư thận, v.v.

• Sinh lý bệnh (vì sao xuất hiện triệu chứng)
  Khi khối u phá hủy hoặc làm phình xương cột sống:

  • Suy yếu cấu trúc xương → gãy xương bệnh lý, mất vững
  • Xâm lấn/chèn ép ngoài màng cứng hoặc trong ống sống → khiếm khuyết thần kinh (giảm cảm giác, yếu cơ, liệt)
  • Viêm và phù nề mô xung quanh → đau và triệu chứng thần kinh nặng hơn

• Triệu chứng chính

  • Đau lưng hoặc đau cổ khu trú, nặng hơn về đêm
  • Đau lan (khi chèn ép rễ thần kinh)
  • Rối loạn cảm giác (tê, giảm cảm giác), yếu cơ, rối loạn đi lại
  • Rối loạn đại tiểu tiện (khi chèn ép nặng tủy sống/đuôi ngựa)
  • Mệt mỏi, chán ăn, sụt cân (liên quan đến u di căn hoặc ung thư toàn thân)

Phương pháp điều trị

• Tóm tắt chẩn đoán (bắt buộc trước khi lập kế hoạch điều trị)

  • MRI (đánh giá tủy sống và mô mềm, xác định xâm lấn tủy xương và tổn thương ngoài màng cứng) — xét nghiệm hình ảnh tiêu chuẩn
  • CT (đánh giá sự phá hủy xương và cấu trúc xương)
  • PET/CT (đánh giá di căn toàn thân)
  • Sinh thiết tổn thương đích (trước phẫu thuật hoặc để xác nhận chẩn đoán)
  • Xét nghiệm máu (bao gồm các dấu ấn khối u, v.v.)

• Nguyên tắc điều trị tiêu chuẩn (cá thể hóa tùy theo loại, vị trí khối u và tình trạng thần kinh)

  1. Phẫu thuật
     • Khi có khiếm khuyết thần kinh cấp tính (chèn ép tủy sống cấp), nhanh chóng giải ép (phẫu thuật giải ép) và khi cần thì cố định (hợp nhất cột sống bằng vít và dụng cụ)
     • Nếu có thể cắt bỏ hoàn toàn khối u ác tính nguyên phát, cân nhắc cắt bỏ rộng (en bloc)
     • Đối với gãy xương bệnh lý và mất vững, thực hiện cố định bằng phẫu thuật hoặc thủ thuật can thiệp ít xâm lấn
  2. Xạ trị
     • Xạ trị ngoài truyền thống (tùy theo độ nhạy xạ của khối u)
     • Xạ trị liều cao, độ chính xác cao (SBRT/SRS): tỷ lệ kiểm soát tại chỗ cao ở các tổn thương khu trú
     • Nhằm kiểm soát khối u còn sót sau phẫu thuật hoặc giảm đau
  3. Thuốc và điều trị toàn thân
     • U di căn: hóa trị toàn thân, liệu pháp hormone (ví dụ: ung thư tuyến tiền liệt và ung thư vú), liệu pháp nhắm trúng đích và thuốc điều trị miễn dịch tùy theo ung thư nguyên phát
     • Giảm nhẹ tổn thương tủy xương: bisphosphonate (ví dụ: zoledronic acid) hoặc denosumab (giảm các biến cố liên quan đến xương)
     • Kiểm soát đau: thuốc chống viêm không steroid, opioid, thuốc chống động kinh và thuốc chống trầm cảm đối với đau thần kinh
  4. Điều trị bằng steroid
     • Khi chèn ép tủy sống cấp tính, dùng steroid liều cao trong thời gian ngắn để giảm phù nề và ngăn ngừa tình trạng thần kinh xấu đi (dưới sự chỉ định của bác sĩ)
  5. Thủ thuật ít xâm lấn
     • Tạo hình đốt sống qua da (vertebroplasty) hoặc tạo hình gù (kyphoplasty) để giảm đau do gãy xẹp đốt sống bệnh lý
  6. Phục hồi chức năng và điều trị hỗ trợ
     • Vật lý trị liệu, hoạt động trị liệu, dụng cụ hỗ trợ đi lại, bác sĩ chuyên khoa đau, chăm sóc giảm nhẹ và hỗ trợ tâm lý xã hội

• Quản lý sinh hoạt và lưu ý

  • Tránh nâng vật nặng và các động tác gập, xoắn đột ngột để giảm nguy cơ gãy xương đốt sống và gãy xương bệnh lý
  • Tuân theo chỉ định của bác sĩ khi dùng thuốc hoặc steroid (tuân thủ liều lượng và thời gian dùng)
  • Phòng ngừa té ngã (sắp xếp môi trường gọn gàng, sử dụng dụng cụ hỗ trợ)
  • Khi có triệu chứng cấp cứu (giảm cảm giác hoặc vận động cấp tính, rối loạn tiểu tiện/đại tiện, liệt tiến triển), lập tức đến phòng cấp cứu

• Biến chứng

  • Khiếm khuyết thần kinh vĩnh viễn (liệt, mất cảm giác)
  • Gãy xương bệnh lý và mất vững cột sống
  • Biến chứng phẫu thuật (nhiễm trùng, chảy máu, tổn thương thần kinh, hỏng dụng cụ)
  • Tái phát tại chỗ hoặc ung thư nguyên phát tiến triển toàn thân

Các điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (kèm vật dụng cần chuẩn bị và ví dụ câu hỏi)

• Vật dụng cần chuẩn bị (khuyến nghị mang theo)

  • Danh sách các thuốc đang dùng (bao gồm liều lượng và tần suất), thông tin dị ứng
  • Tài liệu hình ảnh gần đây (đĩa CD/USB bản gốc hoặc báo cáo các xét nghiệm cần thiết: MRI, CT, PET, v.v.)
  • Kết quả sinh thiết, báo cáo bệnh lý trước đây và hồ sơ khám chữa bệnh liên quan (bao gồm tiền sử chẩn đoán ung thư nguyên phát)
  • Ghi chép về thay đổi triệu chứng (bắt đầu từ khi nào, vị trí nào, yếu tố làm nặng, mức độ đau (0–10))
  • Việc có sử dụng dụng cụ hỗ trợ hay không (gậy, khung tập đi, v.v.)

• Các mục nên ghi chú trước khi khám ngoại trú

  • Thời điểm bắt đầu và diễn biến triệu chứng (ví dụ: đau nặng hơn vào ban đêm, rối loạn đi lại tiến triển dần, v.v.)
  • Thay đổi cân nặng gần đây, các triệu chứng toàn thân như sốt và đổ mồ hôi ban đêm
  • Có hay không có thay đổi về tiểu tiện và đại tiện
  • Những hạn chế trong các hoạt động hằng ngày (mặc quần áo, đi cầu thang, v.v.)

Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ

• Tổn thương này là u nguyên phát hay di căn từ một ung thư khác?
• Các lựa chọn điều trị được khuyến nghị trong trường hợp của tôi là gì, và ưu nhược điểm của từng phương pháp ra sao?
• Nếu cần phẫu thuật, thời gian hồi phục và kế hoạch phục hồi chức năng sẽ như thế nào?
• Hiệu quả dự kiến và tác dụng phụ của xạ trị (bao gồm SBRT) là gì?
• Bác sĩ khuyến nghị loại thuốc hoặc thủ thuật nào để giảm đau?
• Tôi có cần sử dụng thuốc liên quan đến xương (bisphosphonate/denosumab) không? Tác dụng phụ là gì?
• Bác sĩ đánh giá thế nào về tiên lượng (tỷ lệ sống và khả năng phục hồi chức năng)?

Ví dụ các câu hỏi phù hợp với từng bệnh

• Khối u này đã được xác định bằng sinh thiết thuộc loại nào (ví dụ: di căn ung thư vú, u chordoma, v.v.)? Có cần làm thêm xét nghiệm phân tử (khả năng điều trị nhắm trúng đích) không?
• Nếu triệu chứng thần kinh hiện tại đột ngột nặng lên, tôi cần được cấp cứu ngay bằng biện pháp nào (dùng steroid, phẫu thuật, v.v.)?

(Thông tin trên được tổng hợp dựa trên bằng chứng lâm sàng chung và các nguyên tắc điều trị tiêu chuẩn. Việc khám và điều trị cá nhân cần được quyết định sau khi trao đổi với nhân viên y tế phụ trách.)