Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)
Bệnh lý tủy sống (Myelopathy) là tình trạng tổn thương hoặc rối loạn chức năng của tủy sống, gây bất thường về chức năng vận động, cảm giác và thần kinh tự chủ. Nguyên nhân rất đa dạng, trong đó các nguyên nhân điển hình gồm chèn ép do thoái hóa (hẹp ống sống, thoát vị đĩa đệm, trượt đốt sống, v.v.), viêm (viêm tủy cấp tính·mạn tính, đa xơ cứng, v.v.), nhiễm trùng (viêm tủy xương cột sống·viêm tủy sống), mạch máu (nhồi máu tủy sống), khối u (khối u trong·ngoài tủy sống), bệnh tự miễn (lupus, bệnh Behçet, v.v.), rối loạn chuyển hóa·dinh dưỡng (ví dụ: thoái hóa kết hợp bán cấp) và bệnh thần kinh thoái hóa (ví dụ: bệnh Lou Gehrig), v.v.
Triệu chứng chính
- Tê·giảm cảm giác hoặc cảm giác bất thường ở tay chân (kim châm, cảm giác điện giật)
- Yếu cơ, rối loạn đi lại (đi loạng choạng hoặc bước đi chậm chạp)
- Liệt hai chi dưới hoặc tứ chi
- Rối loạn tiểu tiện·đại tiện (tiểu không tự chủ, khó tiểu)
- Đau (khu trú hoặc đau lan theo đường thần kinh)
- Rối loạn thăng bằng, tăng nguy cơ té ngã
- Khi nặng có thể thay đổi ý thức hoặc khó thở (ví dụ trong tổn thương thân não·tủy ngực trên)
Điểm cốt lõi về sinh lý bệnh: chèn ép tủy sống hoặc tình trạng viêm·thiếu máu cục bộ làm tổn thương các sợi thần kinh và sợi trục, khiến việc truyền tín hiệu bị gián đoạn; nếu tổn thương kéo dài, bệnh có thể tiến triển từ suy giảm chức năng có khả năng hồi phục đến teo·hoại tử không hồi phục.
Phương pháp điều trị và lưu ý
Mục tiêu điều trị là loại bỏ nguyên nhân (nếu có thể), bảo tồn·phục hồi chức năng thần kinh và phòng ngừa biến chứng. Phương pháp điều trị thay đổi tùy theo nguyên nhân.
Các lựa chọn điều trị chính
- Nếu hình ảnh học xác nhận có chèn ép (do thoái hóa·khối u, v.v.): phẫu thuật giải ép (như phẫu thuật giải ép, phẫu thuật hàn xương, v.v.) — khuyến nghị phẫu thuật sớm nếu có diễn tiến xấu về thần kinh hoặc triệu chứng tiến triển.
- Viêm tủy do viêm·miễn dịch: steroid tĩnh mạch liều cao (ví dụ: methylprednisolone IV trong 3–5 ngày); nếu không đáp ứng với steroid, thực hiện thay huyết tương (plasmapheresis) hoặc IVIG; khi cần, sử dụng thuốc ức chế miễn dịch (để kiểm soát tái phát·mạn tính).
- Nguyên nhân nhiễm trùng: điều trị theo tác nhân gây bệnh bằng kháng sinh/thuốc kháng virus/thuốc chống lao, v.v.
- Nguyên nhân mạch máu (nhồi máu tủy sống): kiểm soát lưu lượng máu·huyết áp trong giai đoạn cấp tính, điều trị phục hồi chức năng.
- Điều trị không phẫu thuật đối với bệnh thoái hóa (khi triệu chứng nhẹ và không tiến triển): vật lý trị liệu, kiểm soát đau, dụng cụ hỗ trợ, điều trị bằng thuốc (thuốc giảm đau·thuốc giãn cơ, v.v.) — tuy nhiên, cần cân nhắc phẫu thuật khi có khiếm khuyết thần kinh tiến triển.
- Bệnh thoái hóa·thoái hóa thần kinh (ví dụ: ALS): chưa có phương pháp điều trị khỏi đặc hiệu. Điều trị bằng thuốc (riluzole, edaravone, v.v.), hỗ trợ hô hấp·dinh dưỡng·phục hồi chức năng và điều trị giảm nhẹ triệu chứng.
- Phục hồi chức năng: vật lý trị liệu, hoạt động trị liệu, hướng dẫn kiểm soát tiểu tiện·đại tiện, dụng cụ hỗ trợ·khung tập đi, v.v.
Lưu ý (bao gồm tự chăm sóc)
- Đến cơ sở y tế ngay khi tình trạng xấu đi (yếu cơ đột ngột, mất cảm giác, rối loạn tiểu tiện cấp tính, v.v.)
- Phòng ngừa té ngã·chấn thương (sử dụng dụng cụ hỗ trợ, loại bỏ các yếu tố nguy hiểm trong nhà)
- Khi sử dụng steroid, theo dõi các tác dụng phụ như nguy cơ nhiễm trùng, tăng đường huyết, loãng xương·xuất huyết tiêu hóa, v.v.
- Khi tổn thương thần kinh kéo dài, phòng ngừa loét tì đè·huyết khối tĩnh mạch sâu (DVT) (thay đổi tư thế, vớ áp lực, v.v.)
- Nếu có rối loạn tiểu tiện, phòng ngừa bí tiểu·nhiễm trùng đường tiết niệu (quản lý việc thông tiểu, xét nghiệm nước tiểu)
- Khi dùng thuốc, kiểm tra đơn thuốc·tác dụng phụ·tương tác thuốc
Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (vật dụng cần chuẩn bị và câu hỏi mẫu)
Vật dụng và thông tin cần chuẩn bị
- Danh sách tất cả các thuốc đang dùng (bao gồm thuốc kê đơn·thuốc không kê đơn·thực phẩm bổ sung)
- Tiền sử bệnh (đặc biệt là bệnh tự miễn, bệnh truyền nhiễm, tiền sử ung thư, tiền sử phẫu thuật)
- Tài liệu xét nghiệm gần đây (bản đọc kết quả hoặc đĩa CD hình ảnh MRI/CT/X-quang trước đây, kết quả xét nghiệm máu, xét nghiệm nước tiểu, cấy nước tiểu, v.v.)
- Thời điểm bắt đầu và diễn tiến triệu chứng (từ khi nào, tiến triển từ từ/cấp tính, biến động trong ngày)
- Kiểu triệu chứng: bộ phận nào khó chịu và khó chịu như thế nào (các vấn đề về cảm giác·vận động·tiểu tiện·đại tiện, v.v.), yếu tố làm nặng lên/yếu tố làm giảm nhẹ
- Ảnh·video liên quan đến té ngã·rối loạn đi lại (nếu có thể)
- Thông tin về dị ứng (thuốc·chất cản quang, v.v.)
Những điều nên thông báo trước với bác sĩ khi đến khám ngoại trú
- Có tình trạng xấu đi cấp tính hay không (xấu đi nhanh chóng trong vài ngày gần đây)
- Sốt·triệu chứng toàn thân (khả năng nhiễm trùng)
- Có đang điều trị ức chế miễn dịch hay không (ảnh hưởng đến nguy cơ nhiễm trùng·việc diễn giải kết quả xét nghiệm)
Câu hỏi mẫu (bệnh nhân → bác sĩ)
- Theo bác sĩ, nguyên nhân của triệu chứng này là gì? (do chèn ép hay do viêm hay do mạch máu, v.v.)
- Cần thực hiện thêm những xét nghiệm nào (MRI, CSF, điện thế gợi, v.v.)?
- Tình trạng này có cần phẫu thuật ngay không, hay có thể theo dõi diễn tiến bằng điều trị bảo tồn?
- Mục đích của thuốc dự định kê và các tác dụng phụ dự kiến là gì?
- Trong sinh hoạt hằng ngày, cần tránh những hoạt động nào (tập thể dục·lái xe, v.v.)?
Các câu hỏi chung mẫu để hỏi bác sĩ
- Nguyên nhân chính xác của bệnh này là gì và trong trường hợp của tôi, nguyên nhân nào được cho là phù hợp?
- Các lựa chọn điều trị được khuyến nghị (phẫu thuật·thuốc·phục hồi chức năng) là gì, hiệu quả kỳ vọng và nguy cơ của từng phương pháp ra sao?
- Khả năng hồi phục (tiên lượng) sau điều trị ở mức nào? Thời gian dự kiến hồi phục là bao lâu?
- Các tác dụng phụ chính của thuốc dự định sử dụng và những lưu ý khi dùng thuốc dài hạn là gì?
- Có khuyến nghị nào về lối sống hoặc xét nghiệm bổ sung (theo dõi định kỳ) để ngăn ngừa tái phát không?
Câu hỏi mẫu theo từng bệnh
- Dựa trên kết quả MRI (hoặc hình ảnh gần đây) của tôi, hiện tại tôi có cần phẫu thuật giải ép không? Mức độ hồi phục thần kinh dự kiến trước và sau phẫu thuật là như thế nào?
- Tôi bị rối loạn tiểu tiện; nên bắt đầu xét nghiệm niệu động học (urodynamic study) hoặc quản lý việc thông tiểu như thế nào?
Thông tin tham khảo và hướng dẫn khám chữa bệnh
- Nội dung trên là thông tin chung; chẩn đoán và kế hoạch điều trị có thể thay đổi tùy theo kết quả xét nghiệm và biểu hiện lâm sàng của từng người. Nếu tình trạng xấu đi cấp tính (ví dụ: liệt đột ngột, bí tiểu, khó thở, v.v.), cần đến phòng cấp cứu ngay lập tức.