U xơ tuyến vú

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Tóm tắt định nghĩa: U xơ tuyến vú là khối u lành tính hình thành do sự tăng sinh quá mức của biểu mô và mô đệm (mô xơ) tại đơn vị ống tuyến–tiểu thùy tận cùng (terminal duct‑lobular unit) của tuyến vú. U được biết là có đáp ứng với estrogen, nên thường gặp ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản.
• Độ tuổi/loại thường gặp: Chủ yếu xuất hiện ở cuối tuổi thiếu niên đến đầu độ tuổi 30. Có u xơ tuyến vú khổng lồ (>5 cm) và u xơ tuyến vú thiếu niên (juvenile) xuất hiện ở trẻ em và thanh thiếu niên. U có thể phát triển nhanh trong thời kỳ mang thai, cho con bú hoặc dậy thì.
• Sinh lý bệnh: Sự tăng sinh khu trú của các thành phần biểu mô và mô đệm ở phần tận cùng của ống tuyến → hình thành nốt có ranh giới rõ, độ đàn hồi như cao su. Do nhạy cảm với estrogen, kích thước có thể thay đổi theo chu kỳ kinh nguyệt và sự thay đổi hormone.
• Triệu chứng chính:
  • Thường là khối cứng, đàn hồi như cao su, ranh giới rõ, di động tốt, sờ thấy nhưng không đau
  • Thường dừng ở kích thước 1–3 cm, nhưng có thể phát triển từ 4–5 cm trở lên hoặc lớn hơn
  • Phần lớn là đơn độc nhưng có thể có nhiều khối
  • Khi theo dõi trong 1 năm, khoảng 12–16% trường hợp có thể nhỏ lại hoặc biến mất
  • Hiếm khi (0,1–0,3%), mô ung thư có thể đồng thời xuất hiện trong u xơ tuyến vú

Phương pháp điều trị (điều trị tiêu chuẩn·thuốc·thủ thuật·quản lý lối sống·lưu ý)

• Tiếp cận chẩn đoán:
  • Dưới 30 tuổi: ưu tiên siêu âm (US)
  • Từ 30 tuổi trở lên (hoặc khi hình ảnh nghi ngờ): kết hợp chụp X-quang tuyến vú (phim/kỹ thuật số) và siêu âm
  • Chẩn đoán mô bệnh học: xác định bằng sinh thiết kim lõi (core needle biopsy) hoặc phẫu thuật cắt bỏ để chẩn đoán (hoặc loại bỏ bằng phương pháp xâm lấn tối thiểu)
• Điều trị bảo tồn (theo dõi):
  • Nếu đã xác nhận là u xơ tuyến vú bằng hình ảnh và/hoặc sinh thiết và không có triệu chứng, có thể theo dõi định kỳ (ví dụ: siêu âm sau 6 tháng, sau đó mỗi 6–12 tháng)
• Loại bỏ theo chỉ định:
  • Phát triển nhanh (tăng kích thước trong thời gian ngắn), từ 2–3 cm trở lên (tiêu chuẩn có thể khác nhau tùy cơ sở và hướng dẫn điều trị), có triệu chứng (đau·vấn đề thẩm mỹ), hình ảnh hoặc sinh thiết cho thấy kết quả không chắc chắn·không điển hình, hoặc bệnh nhân lo lắng và muốn loại bỏ
• Phương pháp loại bỏ:
  • Phẫu thuật cắt bỏ (cắt khối u tại khoa phẫu thuật tuyến vú dưới gây tê tại chỗ hoặc gây mê toàn thân)
  • Cắt bỏ hỗ trợ bằng hút chân không (vacuum-assisted excision): có thể được sử dụng theo phương pháp xâm lấn tối thiểu đối với các nốt có đường kính nhỏ
  • Các phương pháp không phẫu thuật như áp lạnh (cryoablation) được thực hiện tại một số trung tâm
• Lưu ý và biến chứng:
  • Có khả năng để lại sẹo, nhiễm trùng, chảy máu và tái phát khối u sau phẫu thuật
  • Bản thân u xơ tuyến vú chuyển thành ác tính là rất hiếm (0,1–0,3%), nhưng đối với khối u mới xuất hiện hoặc có dấu hiệu không điển hình ở người từ 40 tuổi trở lên, khuyến cáo tích cực thực hiện sinh thiết mô
  • Trong thời kỳ mang thai·cho con bú, ưu tiên theo dõi nếu có thể; tuy nhiên, nếu kích thước tăng nhanh hoặc có dấu hiệu nghi ngờ thì cân nhắc sinh thiết·điều trị
• Tự chăm sóc:
  • Tự kiểm tra tuyến vú thường xuyên và tuân thủ lịch kiểm tra theo dõi được chỉ định (siêu âm/chụp X-quang)
  • Nếu đang dùng liệu pháp hormone (thuốc tránh thai đường uống·HRT), hãy trao đổi với bác sĩ phụ trách

Các điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (bao gồm vật dụng cần chuẩn bị và ví dụ câu hỏi)

• Vật dụng cần chuẩn bị (mang theo sẽ giúp việc khám thuận lợi):
  • Danh sách các thuốc·thực phẩm bổ sung đang dùng (bao gồm thuốc hormone)
  • Tiền sử gia đình (bao gồm ung thư vú) và tiền sử cá nhân (hồ sơ phẫu thuật·sinh thiết tuyến vú)
  • Kết quả và phiếu đọc các lần chụp hình tuyến vú trước đây (chụp X-quang tuyến vú/siêu âm)
  • Thời điểm bắt đầu triệu chứng, thay đổi kích thước (nếu có ảnh·ghi chép đo lường sẽ hữu ích), tính chu kỳ (mối liên quan với kinh nguyệt), tình trạng đau·tiết dịch núm vú
  • Khả năng mang thai·tình trạng đang cho con bú
• Những thông tin chính cần báo trước với bác sĩ khi khám ngoại trú:
  • Tốc độ thay đổi kích thước của khối u (những thay đổi trong vài tháng gần đây)
  • Thay đổi da tuyến vú (lõm·đỏ), tình trạng cố định, có hạch bạch huyết to hay không
  • Kết quả sinh thiết trước đây hoặc kết quả mô bệnh học

Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ

• "Khối này có chắc chắn là u xơ tuyến vú lành tính không? Tôi có cần sinh thiết không?"
• "Trường hợp của tôi có thể chỉ theo dõi không? Khoảng cách giữa các lần theo dõi như thế nào?"
• "Nếu phẫu thuật thì sẽ để lại loại sẹo nào và nguy cơ biến chứng ở mức nào?"
• "Trong số các phương pháp phẫu thuật hoặc loại bỏ (như loại bỏ hỗ trợ bằng hút chân không), phương pháp nào được khuyến nghị?"
• "Khả năng tái phát sau điều trị là bao nhiêu và tiên lượng như thế nào?"

Ví dụ câu hỏi dành riêng cho bệnh (1–2 câu)

• "Khối u này có thể được loại bỏ bằng phương pháp không phẫu thuật (ví dụ: cắt bỏ hỗ trợ bằng hút chân không, áp lạnh) không? Tiêu chí để thực hiện (chẳng hạn như kích thước) là gì?"
• "Tôi đang mang thai (hoặc cho con bú); đây có phải là tình huống cần sinh thiết hoặc loại bỏ ngay không, hay có thể trì hoãn đến sau khi sinh?"

Lưu ý bổ sung: Khi khối u mới được phát hiện ở người từ 40 tuổi trở lên hoặc kết quả hình ảnh bất thường, thông thường khuyến cáo thực hiện sinh thiết tích cực hơn (hoặc cắt bỏ ngay). Hãy trao đổi với bác sĩ chuyên khoa phẫu thuật tuyến vú phụ trách, đồng thời cân nhắc tất cả các yếu tố gồm tuổi, kết quả hình ảnh, kết quả sinh thiết và nguyện vọng của bệnh nhân khi quyết định chẩn đoán·điều trị.