Khối u vú

• Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

  • Tóm tắt định nghĩa: Thuật ngữ chung chỉ tất cả các khối u xuất hiện ở vú (bao gồm lành tính và ác tính). Tỷ lệ hiện mắc u vú ở phụ nữ trưởng thành tại Hàn Quốc khoảng 20%, trong đó khoảng 90% là tổn thương lành tính (u xơ tuyến vú, nang, u nhú ống tuyến vú, u dạng phyllodes, v.v.).
  • Nguyên nhân và sinh lý bệnh (tóm tắt):
    • Tổn thương lành tính: u xơ tuyến vú (thường gặp ở độ tuổi 20–30), nang xơ (thường gặp ở độ tuổi 35–50), u nhú ống tuyến vú (tiết dịch núm vú), u dạng phyllodes (phát triển nhanh và có khả năng xâm lấn tại chỗ), v.v.; nguyên nhân là sự tăng sinh mô hoặc thay đổi dạng nang.
    • Tổn thương ác tính (ung thư vú): Khối u hình thành do sự tăng sinh bất thường của biểu mô tuyến vú. Các yếu tố nguy cơ gồm khuynh hướng di truyền (như đột biến BRCA), phơi nhiễm hormone (có kinh sớm, mãn kinh muộn, không cho con bú, ít sinh con), chế độ ăn kiểu phương Tây nhiều chất béo và calo, tiền sử gia đình, v.v.
  • Triệu chứng chính:
    • Thường là một khối cứng, không đau (triệu chứng thường gặp nhất)
    • Tiết dịch núm vú (trong hoặc có máu), lõm da hoặc da nhăn, hai bên vú không cân đối về kích thước, đau khu trú (thường gặp ở nang hoặc viêm), hạch bạch huyết nách to, v.v.
  • Tiếp cận chẩn đoán (tóm tắt): Tự kiểm tra → khám lâm sàng → chụp X-quang tuyến vú (mammography) và siêu âm → khi cần, chọc hút bằng kim nhỏ hoặc sinh thiết mô (sinh thiết lõi) để xác định chẩn đoán

• Phương pháp điều trị

  • Nguyên tắc theo chẩn đoán
    • Có dấu hiệu lành tính (nhỏ và không có triệu chứng): Có thể theo dõi diễn tiến (định kỳ theo dõi bằng hình ảnh)
    • Nếu đau, kích thước tăng, có triệu chứng hoặc dấu hiệu nghi ngờ: cắt bỏ hoặc dẫn lưu (hút dịch trong trường hợp nang)
    • Nếu sinh thiết cho thấy tăng sinh không điển hình hoặc dấu hiệu ác tính: phẫu thuật cắt bỏ phù hợp và điều trị bổ sung
  • Điều trị phẫu thuật
    • Phẫu thuật cắt bỏ một phần (phẫu thuật bảo tồn vú/cắt bỏ tại chỗ, lumpectomy) — thường được thực hiện trong ung thư vú giai đoạn sớm
    • Phẫu thuật cắt bỏ toàn bộ vú (loại bỏ toàn bộ vú) — khi tổn thương lan rộng, đa ổ hoặc theo lựa chọn của bệnh nhân
    • U dạng phyllodes (Phyllodes): Khuyến cáo cắt bỏ rộng với phần mô lành đủ rộng (bờ phẫu thuật) do nguy cơ tái phát và chuyển dạng ác tính
    • Khi cần, thực hiện sinh thiết hạch lính gác hoặc loại bỏ hạch bạch huyết nách
  • Điều trị không phẫu thuật và điều trị hỗ trợ
    • Trong trường hợp ung thư vú: Xạ trị (tiêu chuẩn sau phẫu thuật bảo tồn vú), hóa trị (tùy theo giai đoạn và kiểu hình phân tử của khối u), liệu pháp hormone (ER/PR dương tính: tamoxifen, thuốc ức chế aromatase), điều trị nhắm trúng đích (như trastuzumab khi HER2 dương tính)
    • Nang lành tính: Hút dịch (giảm nhẹ tạm thời), cân nhắc cắt bỏ nếu tái phát
    • U nhú ống tuyến vú: Loại bỏ bằng phẫu thuật để xác định chẩn đoán và điều trị
  • Điều trị bằng thuốc (tóm tắt)
    • Thuốc kháng hormone (điều trị hỗ trợ ung thư vú), điều trị nhắm trúng đích, thuốc hóa trị — áp dụng theo đánh giá của bác sĩ chuyên khoa
  • Quản lý lối sống và lưu ý
    • Khuyến cáo khám bác sĩ chuyên khoa ngay khi phát hiện triệu chứng nghi ngờ, không trì hoãn
    • Sau phẫu thuật, chăm sóc vết thương và phòng ngừa nhiễm trùng; khi loại bỏ hạch bạch huyết, phòng ngừa phù bạch huyết (vận động chi trên, kiểm soát cân nặng, phòng ngừa nhiễm trùng)
    • Khuyến cáo khám định kỳ (tự kiểm tra và xét nghiệm hình ảnh)
  • Nguy cơ biến chứng
    • Nhiễm trùng sau phẫu thuật, chảy máu, sẹo vết thương, thay đổi hình dạng vú, phù bạch huyết (sau khi loại bỏ hạch bạch huyết nách), tái phát (một số u dạng phyllodes và khối u ác tính)

• Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (kèm ví dụ câu hỏi)

  • Vật dụng/tài liệu cần chuẩn bị
    • Danh sách các thuốc đang dùng (bao gồm thuốc hormone) và tiền sử dị ứng
    • Tiền sử bệnh, tiền sử phẫu thuật, tiền sử gia đình (đặc biệt là ung thư vú/ung thư buồng trứng)
    • Kết quả các xét nghiệm hình ảnh vú đã thực hiện trước đây (mammogram/siêu âm/sinh thiết mô) (nếu có thể, mang theo phim/báo cáo)
    • Ghi chép thời điểm bắt đầu và thay đổi của triệu chứng (thay đổi kích thước khối u, có đau hay không, màu sắc và lượng dịch tiết núm vú, v.v.)
    • Tiền sử kinh nguyệt, sinh con và cho con bú (bao gồm thời điểm có kinh lần đầu và mãn kinh)
  • Hình ảnh/ghi chú cần cho bác sĩ xem khi khám ngoại trú
    • Hình ảnh thay đổi da vú (lõm da, đỏ da) hoặc dịch tiết, ghi chú đánh dấu vị trí khi sờ thấy khối u
  • Ví dụ về các câu hỏi cơ bản nên hỏi khi khám ngoại trú (những mục bệnh nhân có thể chủ động hỏi bác sĩ)
    • “Khả năng khối u này là ác tính là bao nhiêu?”
    • “Có cần sinh thiết (hoặc hút dịch) không? Quy trình và nguy cơ như thế nào?”
    • “Có thể theo dõi mà không cần phẫu thuật không? Khoảng thời gian theo dõi như thế nào?”

• Ví dụ về các câu hỏi chung nên hỏi bác sĩ

  • Tác dụng phụ, ưu điểm và nhược điểm của thuốc (hoặc phương pháp điều trị) này là gì?
  • Khả năng ác tính (hoặc giai đoạn và tiên lượng) của tổn thương được đánh giá như thế nào?
  • Tỷ lệ tái phát và biến chứng dự kiến của từng lựa chọn điều trị ở mức nào?
  • Hình dạng vú (thẩm mỹ) và thời gian hồi phục sau phẫu thuật như thế nào?
  • Tôi nghi ngờ có nguy cơ di truyền; tôi có thuộc đối tượng được khuyến nghị xét nghiệm gen (ví dụ: BRCA) không?

• Ví dụ về các câu hỏi tùy theo từng bệnh

  • Dựa trên hình ảnh, khối u này có vẻ lành tính (ví dụ: nang đơn thuần, u xơ tuyến vú), nhưng có nhất thiết phải sinh thiết không?
  • Nếu cần phẫu thuật, có thể bảo tồn vú không? Nếu phải phẫu thuật cắt bỏ toàn bộ vú, có những lựa chọn tái tạo (phục hồi vú) nào?

(Lưu ý: Tài liệu này nhằm cung cấp thông tin chung; hãy trao đổi với bác sĩ phụ trách về việc chẩn đoán và quyết định điều trị cá nhân dựa trên kết quả khám lâm sàng và xét nghiệm.)