U nhú trong ống tuyến vú

U nhú trong ống tuyến vú (Intraductal papilloma of breast)

1) Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Định nghĩa: Một khối u lành tính nhỏ có dạng nhú, phát sinh trong ống dẫn sữa, nơi sữa chảy ra; phần lớn là lành tính, nhưng ở một số trường hợp có thể đi kèm tăng sinh không điển hình hoặc tổn thương ung thư.
• Nguyên nhân/cơ chế bệnh sinh: Nguyên nhân chính xác chưa rõ. Bệnh chủ yếu xảy ra ở độ tuổi 35–55 và hình thành do tăng sinh khu trú của biểu mô trong ống tuyến vú. Được chia thành dạng đơn độc (chủ yếu ở trung tâm, gần quầng vú) hoặc đa ổ (ở phía các ống tuyến vú tận).
• Triệu chứng chính: Tiết dịch núm vú (khoảng 60% tổng số bệnh nhân—có thể có máu hoặc nhầy), một khối nhỏ gần quầng vú; một số trường hợp không có triệu chứng. Kích thước khối u thường nhỏ (phần lớn không quá 0,5 cm), khó phát hiện khi tự kiểm tra.
• Vấn đề lâm sàng: U nhú đơn độc là lành tính, nhưng nguy cơ phát triển ung thư vú tăng (khoảng 3,3 lần); tần suất ung thư đã đồng thời tồn tại tại thời điểm phẫu thuật được báo cáo là khoảng 6%; trong trường hợp đa ổ, nguy cơ tiến triển thành tăng sinh không điển hình hoặc ung thư cao hơn (theo tài liệu, tỷ lệ tăng tế bào không điển hình khoảng 43%, nguy cơ tiến triển 10–33%).

2) Phương pháp điều trị

• Đánh giá chẩn đoán:
  • Xét nghiệm hình ảnh: Chụp X-quang tuyến vú (mammography), siêu âm vú.
  • Kiểm tra ống tuyến vú: Có thể xác định vị trí tổn thương bằng chụp ống tuyến vú (galactography) hoặc nội soi ống tuyến vú (ductoscopy).
  • Sinh thiết: Xác nhận bệnh lý thông qua sinh thiết hút chân không (sinh thiết mô vú, VAB) hoặc sinh thiết cắt bỏ.
• Điều trị tiêu chuẩn:
  • Phẫu thuật cắt bỏ ống tuyến vú (phẫu thuật cùng loại bỏ ống tuyến vú liên quan và u nhú từ núm vú, microdochectomy): Được khuyến nghị khi có triệu chứng (tiết dịch có máu, đau), kích thước >1 cm, hoặc có khả năng tồn tại ung thư/dấu hiệu không điển hình. Có thể thực hiện qua đường rạch ở quầng vú để bảo tồn hình dạng vú.
  • Sinh thiết mô vú bằng hút chân không (VAB): Có thể được thực hiện để loại bỏ và chẩn đoán theo phương pháp xâm lấn tối thiểu đối với các nốt đơn độc, nhỏ và có triệu chứng nhẹ.
  • Điều trị bổ sung: Nếu xác nhận có tổn thương không điển hình hoặc ung thư qua bệnh lý, phương pháp điều trị sẽ được quyết định tùy theo giai đoạn và kết quả bệnh lý, chẳng hạn như phẫu thuật cắt bỏ bổ sung, phẫu thuật bảo tồn vú hoặc cắt bỏ rộng và điều trị hỗ trợ (xạ trị, hóa trị, v.v.).
• Điều trị bằng thuốc: Không có phương pháp điều trị bằng thuốc đặc hiệu (điều trị triệu chứng nhằm giảm nhẹ triệu chứng).
• Quản lý lối sống và lưu ý:
  • Theo dõi và ghi chép những thay đổi của dịch tiết hoặc khối u (màu sắc, lượng, tần suất).
  • Không tự ý nặn hoặc kích thích núm vú.
  • Chăm sóc sẹo sau phẫu thuật và phòng ngừa nhiễm trùng (giữ vết thương sạch sẽ).
• Nguy cơ biến chứng/tiên lượng:
  • Phần lớn là lành tính, nhưng vẫn có khả năng đi kèm tổn thương không điển hình hoặc ung thư. Trong trường hợp đa ổ, nguy cơ phát triển ung thư tăng. Sau phẫu thuật có thể xảy ra vấn đề về vết thương, nhiễm trùng, thay đổi cảm giác núm vú và tiết sữa (hiếm khi ảnh hưởng đến việc cho con bú). Cần theo dõi định kỳ.

3) Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (kèm ví dụ câu hỏi)

Vật dụng/thông tin cần chuẩn bị:

• Danh sách các thuốc đang sử dụng (đặc biệt bao gồm thuốc chống đông máu và thuốc nội tiết)
• Kết quả và ngày thực hiện các xét nghiệm vú trước đây (mammogram, siêu âm, kết quả sinh thiết mô) (nếu có thể, mang theo hình ảnh hoặc bản sao kết quả đọc)
• Ghi chép triệu chứng: màu dịch tiết (có máu/trong/nhầy), lượng, thời điểm bắt đầu, tính liên tục, một bên/hai bên, vị trí và thay đổi về kích thước của đau vú hoặc khối u
• Tiền sử gia đình: Tiền sử gia đình mắc ung thư vú, ung thư buồng trứng, v.v. (thông tin chi tiết về người thân trực hệ)
• Tình trạng kinh nguyệt, mang thai, cho con bú và tiền sử điều trị hormone
  Tài liệu cần cho bác sĩ xem khi khám ngoại trú:
• Hình ảnh gần đây (USB/CD hoặc bản in của bệnh viện), báo cáo bệnh lý trước đây Ví dụ câu hỏi (khuyến nghị tự chuẩn bị câu trả lời trước khi khám):
• Dịch tiết bắt đầu từ khi nào? Liên tục hay không liên tục? Một bên hay hai bên?
• Màu sắc và lượng dịch tiết có thay đổi không?

4) Ví dụ các câu hỏi chung cần hỏi bác sĩ

• Mặc dù tổn thương của tôi đã được xác nhận là lành tính, nguy cơ ung thư vú trong tương lai ở mức nào? Cần thực hiện thêm xét nghiệm hoặc theo dõi với khoảng thời gian như thế nào?
• Đối với tình trạng của tôi, ngoài phẫu thuật cắt bỏ ống tuyến vú, có thể cân nhắc phương pháp xâm lấn tối thiểu (như hút chân không) không? Ưu điểm và nhược điểm là gì?
• Phẫu thuật sẽ ảnh hưởng đến sẹo, thay đổi cảm giác núm vú và khả năng cho con bú ở mức độ nào?
• Các biến chứng do xét nghiệm/phẫu thuật và quá trình hồi phục sẽ diễn ra như thế nào?

5) Ví dụ các câu hỏi phù hợp với từng bệnh

• U nhú của tôi là dạng đơn độc hay đa ổ? Nếu là đa ổ, có cần xét nghiệm bổ sung hoặc cắt bỏ rộng không?
• Nếu sinh thiết nghi ngờ hoặc xác nhận có tế bào không điển hình (hoặc ung thư biểu mô tại chỗ), kế hoạch điều trị sau đó (cắt bỏ bổ sung, theo dõi, điều trị hỗ trợ) sẽ như thế nào?

(Khi cần, khuyến nghị mang theo hình ảnh chẩn đoán và kết quả bệnh lý để tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa phẫu thuật vú)