Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)
Bệnh lây truyền qua đường tình dục (bệnh nhiễm trùng lây truyền qua đường tình dục) là tên gọi chung của các bệnh truyền nhiễm lây lan qua tiếp xúc tình dục (quan hệ tình dục, quan hệ tình dục bằng miệng, quan hệ tình dục qua hậu môn, tiếp xúc da, v.v.). Các tác nhân gây bệnh bao gồm virus (ví dụ: virus gây u nhú ở người [HPV], virus herpes simplex [HSV], HIV), vi khuẩn (ví dụ: lậu cầu, Chlamydia, vi khuẩn giang mai), động vật nguyên sinh (ví dụ: Trichomonas), nấm (ví dụ: Candida), ký sinh trùng bên ngoài (ví dụ: rận mu, ghẻ), v.v. Sinh lý bệnh và biểu hiện lâm sàng khác nhau tùy theo tác nhân gây bệnh, nhưng các triệu chứng chung bao gồm:
- Triệu chứng tại chỗ: ngứa, đau, cảm giác nóng rát, đỏ, mụn nước hoặc vết loét, sưng, hạch bạch huyết to
- Dịch tiết: dịch tiết niệu đạo, dịch tiết âm đạo bất thường (thay đổi mùi, màu sắc)
- Triệu chứng toàn thân: sốt, đau cơ (ở một số trường hợp nhiễm trùng) Các biến chứng bao gồm vô sinh, đau vùng chậu mạn tính, tăng nguy cơ mang thai ngoài tử cung, thai nhi nhiễm bệnh trong thai kỳ, tăng nguy cơ ung thư ở một số nhiễm virus (ví dụ: HPV và ung thư cổ tử cung), tăng nguy cơ mắc các bệnh lây truyền qua đường tình dục khác hoặc nhiễm HIV, v.v.
Phương pháp điều trị và các lưu ý
- Sau khi chẩn đoán, áp dụng phương pháp điều trị tiêu chuẩn theo từng tác nhân gây bệnh. Các nguyên tắc điều trị điển hình:
- Nhiễm khuẩn (lậu cầu, Chlamydia, giang mai, v.v.): dùng kháng sinh (sử dụng thuốc hàng đầu do bác sĩ lựa chọn). Cần lựa chọn thuốc và tuân thủ thời gian điều trị theo hướng dẫn lâm sàng.
- Nhiễm virus (HSV, HIV, HPV): HSV được điều trị bằng thuốc kháng virus (ví dụ: acyclovir/valacyclovir, v.v.) để giảm triệu chứng và ức chế tái phát. HIV được quản lý mạn tính bằng liệu pháp kháng virus (ART). Không có thuốc loại bỏ bản thân HPV; điều trị tổn thương (loại bỏ sùi mào gà, ghép và laser, v.v.) và dự phòng (vaccine) rất quan trọng.
- Động vật nguyên sinh (Trichomonas): dùng thuốc chống động vật nguyên sinh (ví dụ: metronidazole hoặc tinidazole).
- Nấm (Candida): dùng thuốc chống nấm tại chỗ hoặc đường uống.
- Ký sinh trùng bên ngoài (rận mu, ghẻ): dùng chế phẩm bôi ngoài da như permethrin hoặc thuốc điều trị đường uống.
- Phương pháp chẩn đoán: bệnh sử và khám thực thể, xét nghiệm NAAT dịch tiết/nước tiểu (xét nghiệm khuếch đại acid nucleic), nuôi cấy, xét nghiệm huyết thanh (kháng thể giang mai và HIV), xét nghiệm kính hiển vi, xét nghiệm HPV/xét nghiệm tế bào cổ tử cung (Pap smear), v.v.
- Các lưu ý (bao gồm tự chăm sóc)
- Khuyến nghị ngừng quan hệ tình dục hoặc sử dụng bao cao su trong thời gian điều trị và cho đến khi kết thúc điều trị (quan hệ tình dục trước khi hoàn tất điều trị làm tăng nguy cơ tái nhiễm và lây truyền).
- Thông báo cho bạn tình và điều trị đồng thời (cắt đứt chuỗi lây truyền).
- Nếu đang mang thai, một số thuốc bị hạn chế sử dụng, do đó nhất thiết phải tham khảo ý kiến bác sĩ sản phụ khoa/bác sĩ chuyên khoa bệnh truyền nhiễm.
- Kiểm tra dị ứng thuốc và tương tác với các thuốc đang dùng (đặc biệt là thuốc chống đông máu, thuốc kháng virus, v.v.).
- Có thể dự phòng bằng vaccine HPV (xác nhận độ tuổi khuyến nghị và chỉ định).
- Nguy cơ biến chứng: nếu không được chẩn đoán và điều trị sớm, có thể dẫn đến vô sinh, đau mạn tính, nhiễm trùng toàn thân (ví dụ: nhiễm khuẩn huyết), nhiễm trùng ở trẻ sơ sinh, tăng nguy cơ ung thư, v.v.
Những điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (bao gồm việc chuẩn bị và các câu hỏi mẫu)
Đồ dùng/thông tin cần chuẩn bị:
- Danh sách tất cả các thuốc đang dùng (bao gồm thuốc kê đơn, không kê đơn và thực phẩm bổ sung)
- Tiền sử dị ứng thuốc
- Ghi lại thời điểm bắt đầu và diễn biến của các triệu chứng (màu, mùi, lượng dịch tiết, đau, ngứa, v.v.)
- Tiền sử tiếp xúc tình dục (số bạn tình gần đây, có bạn tình mới hay không, bạn tình có triệu chứng hay không) — việc thông báo chính xác khi khám rất quan trọng đối với điều trị
- Kết quả xét nghiệm hoặc hồ sơ điều trị bệnh lây truyền qua đường tình dục trước đây, kết quả xét nghiệm tế bào cổ tử cung (Pap) (đối với nữ giới)
- Khả năng mang thai và phương pháp tránh thai
- Kết quả các xét nghiệm gần đây (xét nghiệm máu, xét nghiệm nước tiểu, nuôi cấy, v.v.) (nếu có) Chuẩn bị xét nghiệm và khám:
- Nếu có thể, hạn chế rửa âm đạo (sử dụng dung dịch vệ sinh âm đạo) trong vòng 24–48 giờ trước khi khám (để tránh làm giảm độ chính xác của xét nghiệm)
- Khi xét nghiệm dịch tiết niệu đạo, tránh đi tiểu ngay trước khi xét nghiệm có thể giúp ích (tuân theo hướng dẫn) Các câu hỏi mẫu (tự kiểm tra trước khi khám ngoại trú):
- Các triệu chứng bắt đầu từ khi nào?
- Gần đây có bạn tình mới không?
- Có khả năng mang thai không?
Các câu hỏi chung mẫu để hỏi bác sĩ
- Nguyên nhân của nhiễm trùng này là gì và cần làm những xét nghiệm nào?
- Phương pháp điều trị được khuyến nghị và thời gian điều trị dự kiến là bao lâu?
- Thuốc này có những tác dụng phụ gì và cần lưu ý gì khi dùng?
- Khi nào có thể quan hệ tình dục trở lại?
- Khi nào cần làm lại xét nghiệm (xét nghiệm theo dõi) và cần kiểm tra những hạng mục nào?
- Bạn tình cần xét nghiệm và điều trị khi nào, như thế nào?
- Nếu đang mang thai, nguy cơ đối với thai nhi và phương pháp điều trị an toàn là gì?
Các câu hỏi mẫu phù hợp theo từng bệnh
- (Trường hợp có dịch tiết hoặc triệu chứng niệu đạo) “Kết quả xét nghiệm dịch tiết của tôi có ý nghĩa gì? Tôi cần làm thêm những xét nghiệm nào?”
- (HPV hoặc phát hiện bất thường ở cổ tử cung) “Khi nhiễm HPV, để phòng ngừa ung thư cổ tử cung, những xét nghiệm nào (xét nghiệm HPV, Pap) và vaccine nào được khuyến nghị? Lịch điều trị và theo dõi như thế nào?”
(Điểm tham khảo) Chẩn đoán sớm và điều trị phù hợp, thông báo cho bạn tình và dự phòng (sử dụng bao cao su, vaccine HPV, khám định kỳ) là những yếu tố cốt lõi trong quản lý bệnh lây truyền qua đường tình dục. Nếu có triệu chứng hoặc nghi ngờ đã phơi nhiễm, hãy đến cơ sở y tế để xét nghiệm ngay, không trì hoãn.