Sỏi thận

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

Suy thận (renal failure, kidney failure) là tình trạng thận mất chức năng loại bỏ chất thải khỏi máu và duy trì cân bằng nước, điện giải và axit–bazơ. Về mặt lâm sàng, suy thận được chia thành suy thận cấp (tổn thương thận cấp, AKI), suy thận mạn (bệnh thận mạn, CKD) và bệnh thận giai đoạn cuối (ESRD).

• Nguyên nhân chính: bệnh thận do đái tháo đường, viêm cầu thận, bệnh thận do tăng huyết áp, bệnh thận đa nang, lupus ban đỏ hệ thống (SLE), thuốc (kháng sinh độc với thận, NSAIDs, thuốc cản quang, v.v.), tiền sản giật (preeclampsia), giảm thể tích tuần hoàn nghiêm trọng/nhiễm khuẩn huyết, v.v.
• Tóm tắt sinh lý bệnh: giảm mức lọc cầu thận (GFR) → tích tụ chất thải (urê huyết)·nước·K+·phospho, nhiễm toan chuyển hóa, thiếu máu và rối loạn chuyển hóa khoáng chất–xương → suy giảm chức năng các cơ quan toàn thân (tim, thần kinh, v.v.).
• Triệu chứng chính: giảm lượng nước tiểu (hoặc protein niệu), phù toàn thân (mặt·chân·toàn thân), khó thở (phù phổi), mệt mỏi·uể oải·chán ăn·buồn nôn·nôn, ngứa, thay đổi ý thức (khi nặng), giảm độ đàn hồi da, v.v.

Phương pháp điều trị

Điều trị thay đổi tùy theo nguyên nhân và tình trạng cấp tính/mạn tính.

• Nguyên tắc chung

  • Điều trị bệnh nguyên nhân (điều trị nhiễm trùng·hạ huyết áp·giải quyết tắc nghẽn, v.v.)
  • Điều chỉnh dịch·điện giải·cân bằng axit–bazơ
  • Kiểm soát biến chứng (tăng kali máu, phù phổi, nhiễm toan chuyển hóa, urê huyết, v.v.)

• Điều trị bằng thuốc

  • Kiểm soát huyết áp: thuốc ức chế ACE hoặc ARB (tuy nhiên, khi tình trạng cấp tính nặng lên cần theo dõi chức năng thận·kali)
  • Tăng kali máu: chế độ ăn hạn chế kali, thuốc loại bỏ kali (patiromer, sodium zirconium cyclosilicate), xử trí cấp cứu như insulin+glucose, v.v.
  • Nhiễm toan chuyển hóa: trong trường hợp nhẹ, dùng sodium bicarbonate đường uống
  • Tăng phospho máu: thuốc gắn phospho (sevelamer, calcium acetate, v.v.)
  • Thiếu máu: điều trị bằng sắt, các chất tương tự erythropoietin (ESA)
  • Khi kiểm soát đau·viêm, tránh hoặc thận trọng với các thuốc độc cho thận như NSAIDs, v.v.

• Lọc máu và ghép thận

  • Lọc máu: lọc máu tạm thời (HD) hoặc liệu pháp thay thế thận liên tục (CRRT) trong trường hợp cấp tính; trong trường hợp mạn tính, chạy thận nhân tạo (hemodialysis) hoặc lọc màng bụng (peritoneal dialysis)
  • Ghép thận: phương pháp điều trị căn bản giúp cải thiện tỷ lệ sống và chất lượng cuộc sống ở bệnh thận giai đoạn cuối (cần đánh giá khả năng phù hợp để ghép)

• Quản lý lối sống

  • Hạn chế muối (natri)·nước, điều chỉnh lượng kali·phospho hấp thụ (giáo dục dinh dưỡng)
  • Kiểm soát nghiêm ngặt huyết áp·đường huyết, bỏ thuốc lá, duy trì cân nặng phù hợp, tập thể dục thường xuyên (trong phạm vi bác sĩ khuyến nghị)
  • Khuyến nghị tiêm chủng (cúm, phế cầu, viêm gan B, v.v.) (đặc biệt ở bệnh nhân lọc máu)

Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (kèm ví dụ câu hỏi)

Đồ dùng/thông tin cần ghi chép

• Danh sách tất cả các thuốc đang sử dụng (bao gồm thuốc kê đơn·OTC·thuốc Đông y·thực phẩm bổ sung)
• Kết quả xét nghiệm gần đây: creatinine huyết thanh·eGFR, điện giải (đặc biệt là K+), BUN, CBC (thiếu máu), albumin, xét nghiệm nước tiểu (protein niệu·tiểu máu), tỷ lệ albumin-creatinine trong nước tiểu (ACR)
• Thay đổi về huyết áp·cân nặng·lượng nước tiểu·phù (ảnh hoặc nhật ký)
• Thay đổi triệu chứng gần đây (khó thở, nôn, suy giảm ý thức, v.v.) và thời điểm xuất hiện
• Đối với bệnh nhân lọc máu: thông tin về lịch lọc máu·tình trạng đường tiếp cận (fistula động-tĩnh mạch/ống thông)

Ví dụ về tài liệu cần cho bác sĩ xem hoặc nộp tại phòng khám ngoại trú:

• Phiếu xét nghiệm gần đây (bản giấy·điện tử) hoặc ảnh chụp màn hình kết quả
• Ảnh các thuốc đang dùng hoặc túi đựng thuốc

Ví dụ về các câu hỏi chung cần hỏi bác sĩ

• Tác dụng phụ chính của thuốc (hoặc phương pháp điều trị) này là gì?
• Chức năng thận hiện tại (hoặc giai đoạn CKD) đang ở mức nào và tiên lượng sau này ra sao?
• Mục tiêu huyết áp·đường huyết là bao nhiêu? Tôi nên ưu tiên thay đổi thói quen sinh hoạt nào?
• Có loại thuốc hoặc hoạt động nào cần tránh để ngăn chức năng thận xấu đi không?
• Khi nào có thể cần lọc máu hoặc ghép thận? Cần chuẩn bị như thế nào?

Ví dụ về các câu hỏi phù hợp với từng bệnh

• Dựa trên xu hướng eGFR gần đây của tôi, bác sĩ dự đoán chức năng thận sẽ tiến triển nhanh đến mức nào? (Liên quan đến tốc độ tiến triển·thời điểm dự kiến)
• Tôi có protein niệu (hoặc tăng kali máu). Bác sĩ khuyến nghị thêm thuốc hoặc biện pháp quản lý lối sống nào (ví dụ: tăng liều ACEi/ARB, ăn giảm muối, v.v.) để giảm protein niệu?
• (Đối với bệnh nhân đang cân nhắc lọc máu) Đối với tôi, chạy thận nhân tạo hay lọc màng bụng phù hợp hơn? Ưu điểm và nhược điểm của từng phương pháp cũng như ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày là gì?