Viêm bể thận mạn

Mô tả bệnh (Nguyên nhân và triệu chứng)

• Định nghĩa: Viêm thận bể thận mạn là tình trạng viêm mạn tính và hình thành sẹo ở bể thận (đài thận) và nhu mô thận, xảy ra do viêm thận bể thận tái phát hoặc kéo dài.
• Nguyên nhân chính: Nhiễm trùng đường tiết niệu tái diễn (tái phát viêm thận bể thận cấp), trào ngược bàng quang–niệu quản (VUR), tắc nghẽn đường tiết niệu (hẹp niệu quản, sỏi, khối u, v.v.), bàng quang thần kinh, dị tật bẩm sinh, bệnh lao, thuốc giảm đau (đặc biệt là lạm dụng thuốc hạ sốt–giảm đau trong thời gian dài), v.v.
• Tóm tắt bệnh sinh: Vi khuẩn xâm nhập và viêm tái diễn → xơ hóa, hình thành sẹo ở nhu mô thận → suy giảm cấu trúc và chức năng thận (teo một phần, hình thành sẹo) → có thể tiến triển thành bệnh thận mạn hoặc tăng huyết áp.
• Triệu chứng chính: Thường không rõ rệt như giai đoạn cấp. Có thể mệt mỏi toàn thân, khó chịu hoặc đau âm ỉ vùng hông lưng, protein niệu, tiểu máu, vi khuẩn niệu kéo dài, triệu chứng đường tiết niệu (cảm giác tiểu chưa hết, khó tiểu); cũng có trường hợp được phát hiện suy thận mạn mà không có triệu chứng. Khi bệnh nặng lên có thể xuất hiện triệu chứng cấp như sốt, đau lưng, nước tiểu đục.

Phương pháp điều trị

• Nguyên tắc cơ bản: Điều chỉnh nguyên nhân (loại bỏ tắc nghẽn đường tiết niệu, loại bỏ sỏi hoặc khối u, điều chỉnh VUR, v.v.) + kiểm soát nhiễm trùng + bảo tồn chức năng thận.
• Điều trị bằng thuốc:
  • Sử dụng kháng sinh dựa trên kết quả nuôi cấy (đường uống khi nhẹ, tiêm tĩnh mạch khi mức độ vừa đến nặng hoặc có dấu hiệu nhiễm trùng huyết). Các nhóm thường được sử dụng: cephalosporin thế hệ 3, penicillin phổ mở rộng, quinolone, TMP‑SMX, v.v. (tùy thuộc vào kết quả nuôi cấy và độ nhạy cảm của các chủng vi khuẩn lưu hành tại địa phương).
  • Bác sĩ sẽ quyết định việc dự phòng bằng kháng sinh liều thấp trong thời gian dài ở các trường hợp tái phát thường xuyên (đặc biệt ở trẻ em liên quan đến VUR).
• Thủ thuật và phẫu thuật:
  • Điều chỉnh tắc nghẽn đường tiết niệu (hẹp niệu quản, sỏi lớn, v.v.) (lấy sỏi nội soi, tán sỏi ngoài cơ thể bằng sóng xung kích, lấy sỏi bằng phẫu thuật).
  • Ở trẻ em hoặc người lớn có trào ngược bàng quang–niệu quản mức độ vừa trở lên hoặc tổn thương thận đang tiến triển, có thể cân nhắc phẫu thuật điều chỉnh VUR.
  • Với bàng quang thần kinh, có thể giảm lượng nước tiểu tồn dư và nguy cơ nhiễm trùng bằng luyện tập đi tiểu, tự thông tiểu ngắt quãng (thông tiểu ngắt quãng tự thực hiện), điều trị bằng thuốc (thuốc ức chế cơ trơn bàng quang), v.v.
• Quản lý lối sống:
  • Uống đủ nước, không nhịn tiểu, đi tiểu sau khi quan hệ tình dục, lau từ trước ra sau sau khi đi đại tiện (ở nữ), giữ vệ sinh cá nhân.
  • Hạn chế sử dụng thuốc lợi tiểu, NSAIDs và các thuốc gây độc cho thận trong thời gian dài (trao đổi với bác sĩ). Dùng quá liều thuốc giảm đau có thể gây ảnh hưởng bất lợi.
• Theo dõi:
  • Định kỳ xét nghiệm máu (creatinine, eGFR) và nước tiểu (tổng phân tích nước tiểu, nuôi cấy nước tiểu), đo huyết áp. Có thể thực hiện xạ hình thận DMSA, siêu âm, CT để đánh giá sẹo tùy theo tình trạng.
• Lưu ý:
  • Không tự ý ngừng kháng sinh (tuân thủ thời gian điều trị theo kết quả nuôi cấy).
  • Khi chức năng thận suy giảm, cần lựa chọn thuốc và điều chỉnh liều.
  • Nếu tái phát, nhất thiết phải đánh giá nguyên nhân (bất thường thực thể, VUR, bàng quang thần kinh, v.v.).

Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (bao gồm đồ cần chuẩn bị và ví dụ câu hỏi)

• Đồ cần chuẩn bị/thông tin cần mang theo:
  • Danh sách các thuốc đang dùng (bao gồm cả thuốc kê đơn và OTC)
  • Tiền sử bệnh (phẫu thuật đường tiết niệu, sỏi, bệnh lao, từng được chẩn đoán VUR khi còn nhỏ, v.v.)
  • Bản sao kết quả xét nghiệm gần đây (máu, nước tiểu, siêu âm, CT, xạ hình thận, v.v.)
  • Ghi chép triệu chứng (sốt, tần suất/đau khi đi tiểu, đau hông lưng, thời điểm xuất hiện tiểu máu)
  • Nhật ký đi tiểu (số lần đi tiểu mỗi ngày, cảm giác còn nước tiểu, tiểu đêm, v.v.) và tần suất, thời gian sốt
  • Đối với nữ, khả năng mang thai
• Nội dung cần báo trước với bác sĩ khi khám ngoại trú:
  • Số lần nhiễm trùng đường tiết niệu gần đây, thuốc đã điều trị và đáp ứng
  • Dị ứng thuốc, tác dụng phụ của kháng sinh trước đây
  • Có hay không các bệnh mạn tính (đái tháo đường, tăng huyết áp, v.v.)

Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ

• "Tình trạng chức năng thận hiện tại của tôi như thế nào (xin giải thích chỉ số creatinine và eGFR)?"
• "Loại kháng sinh nào được khuyến nghị cho nhiễm trùng lần này và thời gian điều trị dự kiến là bao lâu?"
• "Để giảm tái phát, tôi cần đặc biệt chú ý điều gì trong lối sống?"
• "Tôi cần thực hiện những xét nghiệm nào và với tần suất bao lâu một lần (xét nghiệm máu, nước tiểu, chẩn đoán hình ảnh, v.v.)?"
• "Có thuốc hoặc thực phẩm bổ sung nào trong số những thứ tôi đang dùng cần tránh không?"

Ví dụ các câu hỏi phù hợp với bệnh

• "Để xác định nguyên nhân viêm thận bể thận của tôi có phải là trào ngược bàng quang–niệu quản hay không, tôi cần thực hiện những xét nghiệm nào (VCUG/chụp bàng quang–niệu quản khi tiểu, DMSA, v.v.)?"
• "Mức độ sẹo thận của tôi có nghiêm trọng không, và tiên lượng lâu dài do tình trạng này (nguy cơ suy thận mạn, tăng huyết áp) như thế nào? Nếu cần, bác sĩ khuyến nghị phương pháp điều trị nào (như phẫu thuật điều chỉnh) để bảo tồn thận?"