Viêm thận ống-kẽ cấp

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Tóm tắt định nghĩa: Viêm thận kẽ ống thận cấp (acute tubulo‑interstitial nephritis) là bệnh trong đó các tế bào viêm xâm nhập vào các ống thận và mô kẽ giữa chúng, khiến chức năng thận suy giảm cấp tính.
• Nguyên nhân
  • Thuốc (khoảng 75%): thuốc kháng sinh (nhóm beta-lactam, sulfonamide, v.v.), thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs), một số thuốc lợi tiểu, thuốc ức chế acid dạ dày (PPI), thuốc điều trị bệnh gút (allopurinol), v.v. và các liệu pháp dân gian (thuốc thảo dược, v.v.).
  • Bệnh miễn dịch toàn thân (khoảng 15%): ví dụ như lupus ban đỏ hệ thống (SLE), v.v.
  • Nhiễm trùng (khoảng 10%): xảy ra do nhiễm vi khuẩn, virus, v.v.
• Sinh lý bệnh: Do thuốc hoặc phản ứng miễn dịch, các tế bào viêm (lympho bào, bạch cầu ái toan, bạch cầu đơn nhân, v.v.) xâm nhập vào mô kẽ, gây phù mô kẽ và tổn thương ống thận; nếu nặng, xơ hóa có thể tiến triển và chuyển thành tổn thương thận mạn tính.
• Triệu chứng chính (bao gồm các phát hiện theo thống kê)
  • Triệu chứng điển hình: sốt (khoảng 30%), phát ban (khoảng 20%), đau khớp (khoảng 45%), đau thắt lưng, tăng huyết áp, protein niệu, tiểu máu (tiểu máu đại thể khoảng 5%).
  • Liên quan đến đường tiết niệu: giảm lượng nước tiểu (thiểu niệu) khoảng 50%, phát hiện bạch cầu và bạch cầu ái toan trong nước tiểu (tăng bạch cầu ái toan khoảng 30%).
  • Đôi khi bệnh không có triệu chứng và được phát hiện khi xét nghiệm máu cho thấy các chỉ số chức năng thận (BUN/creatinine) tăng.
• Thời điểm khởi phát: trong nhiều trường hợp, triệu chứng và suy giảm chức năng thận xuất hiện từ vài ngày đến vài tuần sau khi dùng thuốc gây bệnh.

Phương pháp điều trị

• Nguyên tắc cơ bản
  • Ngừng ngay thuốc gây bệnh (nếu có thể).
  • Nếu nguyên nhân là nhiễm trùng hoặc bệnh toàn thân, điều trị thích hợp bệnh gây ra tình trạng này.
• Điều trị bằng thuốc
  • Steroid (ví dụ: prednisone): thường được sử dụng trên lâm sàng để thúc đẩy phục hồi chức năng thận (liều lượng và thời gian điều trị được quyết định tùy theo tình trạng của bệnh nhân). Nhìn chung, tùy theo mức độ nặng và diễn biến bệnh, dùng liều cao ban đầu rồi giảm liều dần.
  • Thuốc ức chế miễn dịch: cân nhắc trong trường hợp hiếm gặp khi tự miễn là nguyên nhân chính và đáp ứng với steroid không đầy đủ.
• Điều trị hỗ trợ
  • Kiểm soát điện giải và dịch thể; khi cần, lọc máu (khi có mất cân bằng điện giải, quá tải dịch hoặc hội chứng urê huyết do suy thận cấp).
  • Tránh thuốc gây độc cho thận, kiểm soát huyết áp, điều chỉnh lượng protein trong chế độ ăn, v.v.
• Các điểm cần cân nhắc về chẩn đoán
  • Sinh thiết thận: có thể cần thiết để xác định chẩn đoán (đánh giá tình trạng thâm nhiễm mô kẽ, phù mô kẽ và trong một số trường hợp là mức độ xơ hóa).
  • Xét nghiệm: máu (creatinine, BUN, điện giải, xác định tăng bạch cầu ái toan trong công thức máu CBC), xét nghiệm nước tiểu (cặn lắng nước tiểu, protein niệu, tiểu máu, bạch cầu/bạch cầu ái toan trong nước tiểu), siêu âm thận (loại trừ bệnh lý tắc nghẽn).
• Quản lý sinh hoạt và lưu ý
  • Tránh thuốc gây bệnh hoặc các thuốc có khả năng gây độc cho thận (đặc biệt là NSAID).
  • Uống đủ nước, theo dõi định kỳ chức năng thận (creatinine).
  • Khi sử dụng steroid, theo dõi các tác dụng phụ như nhiễm trùng, đường huyết, loãng xương, v.v.
• Biến chứng và tiên lượng
  • Nếu loại bỏ nguyên nhân và điều trị kịp thời, phần lớn bệnh nhân có thể phục hồi chức năng thận.
  • Nếu trì hoãn việc ngừng thuốc gây bệnh hoặc tình trạng xơ hóa mô kẽ nghiêm trọng, bệnh có thể tiến triển thành suy thận mạn tính.
  • Trường hợp nặng có thể cần điều trị lọc máu liên tục.

Các điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (bao gồm vật dụng cần chuẩn bị và ví dụ câu hỏi)

• Vật dụng cần chuẩn bị (trước khi đến bệnh viện)
  • Danh sách tất cả các loại thuốc đang dùng (bao gồm thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn, thuốc thảo dược và thực phẩm bảo vệ sức khỏe), thời điểm bắt đầu dùng và liều lượng
  • Bản sao hoặc phiếu kết quả các xét nghiệm gần đây (xét nghiệm máu, xét nghiệm nước tiểu, siêu âm thận, v.v.)
  • Ghi chép thời điểm xuất hiện và diễn biến của các triệu chứng (sốt, phát ban, thay đổi lượng nước tiểu, đau thắt lưng, v.v.)
  • Tiền sử bệnh (đặc biệt là bệnh thận, bệnh tự miễn, tiền sử nhiễm trùng gần đây)
  • Tiền sử dị ứng (bao gồm dị ứng thuốc), khả năng mang thai
• Những nội dung chính cần thông báo cho bác sĩ tại bệnh viện
  • Các thuốc mới bắt đầu dùng gần đây trong số những thuốc đang sử dụng (đặc biệt là thuốc kháng sinh, NSAID, PPI, thuốc thảo dược, v.v.)
  • Thay đổi về màu sắc và lượng nước tiểu, có kèm sốt, phát ban hoặc đau khớp hay không
  • Có bị nhiễm trùng gần đây (đường hô hấp, đường tiết niệu, v.v.) hoặc bệnh toàn thân nặng lên hay không

Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ

• "Chức năng thận của tôi đã suy giảm đến mức nào (dựa trên chỉ số creatinine gần đây)?"
• "Trong số các thuốc tôi đang dùng, những thuốc nào cần ngừng? Có thuốc thay thế không?"
• "Lý do cần sử dụng steroid, thời gian dự kiến sử dụng và các tác dụng phụ là gì?"
• "Tôi có cần sinh thiết thận không? Nguy cơ và lợi ích của xét nghiệm này là gì?"
• "Dự kiến chức năng thận sẽ phục hồi đến mức nào sau điều trị? Việc theo dõi lâu dài sẽ được thực hiện như thế nào?"

Ví dụ các câu hỏi phù hợp với từng bệnh

• "[Tên thuốc] mà tôi đang dùng có khả năng cao gây ra bệnh này không? Nếu có, bác sĩ khuyến nghị thuốc thay thế nào?"
• "Nếu thực hiện sinh thiết thận, kế hoạch điều trị (ví dụ: có bắt đầu dùng steroid hay không) sẽ thay đổi như thế nào? Có thể bắt đầu dùng steroid mà không cần xét nghiệm không?"