Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)
- Định nghĩa: Viêm dạ dày mạn tính là tình trạng viêm kéo dài ở niêm mạc dạ dày, gây ra những thay đổi ở niêm mạc (viêm lớp nông → teo niêm mạc, chuyển sản ruột, v.v.).
- Nguyên nhân chính: Nhiễm Helicobacter pylori, sử dụng NSAIDs·aspirin lặp đi lặp lại hoặc kéo dài, hút thuốc, uống nhiều rượu, trào ngược dịch mật mạn tính, những thay đổi sau phẫu thuật dạ dày, nguyên nhân tự miễn (viêm dạ dày teo/thiếu yếu tố nội tại), v.v.
- Tóm tắt sinh lý bệnh: Tình trạng viêm kéo dài có thể gây thay đổi tiết axit dạ dày (giảm axit hoặc thay đổi tính axit khu trú), teo niêm mạc và chuyển sản ruột; một số trường hợp có nguy cơ tiến triển thành xuất huyết·loét·ác tính hóa (ung thư dạ dày).
- Triệu chứng chính: Đau·khó chịu vùng thượng vị (sau ăn hoặc khi đói), khó tiêu, đầy bụng, buồn nôn·nôn, chán ăn, mệt mỏi toàn thân. Trường hợp nặng có dấu hiệu xuất huyết như nôn ra máu·đi ngoài phân đen. Một số trường hợp viêm dạ dày teo có triệu chứng rất nhẹ.
Phương pháp điều trị
- Điều trị nguyên nhân
- Điều trị tiệt trừ khi nhiễm Helicobacter: Phác đồ sẽ thay đổi tùy theo tỷ lệ kháng kháng sinh tại địa phương. Các lựa chọn thông thường gồm PPI (thuốc ức chế bơm proton) + amoxicillin + clarithromycin (hoặc phác đồ 4 thuốc có bismuth, bao gồm tetracycline/metronidazole), v.v. Việc xác nhận tiệt trừ được thực hiện bằng test hơi thở ure hoặc xét nghiệm kháng nguyên phân sau khi kết thúc điều trị ít nhất 4 tuần.
- Khi do thuốc (chẳng hạn NSAIDs) gây ra: Ngừng hoặc thay thế thuốc gây nguyên nhân, và dùng PPI nếu cần.
- Thuốc giảm triệu chứng
- PPI (ví dụ: omeprazole, esomeprazole), thuốc chẹn H2, thuốc bảo vệ niêm mạc dạ dày (chẳng hạn sucralfate), thuốc kháng axit, v.v.
- Thủ thuật/phẫu thuật
- Hầu hết được kiểm soát bằng điều trị không phẫu thuật. Khi có biến chứng như xuất huyết, loét xuyên thủng, tổn thương nghi ngờ ác tính, có thể cần cầm máu qua nội soi·phẫu thuật, v.v.
- Quản lý lối sống (quan trọng)
- Bỏ thuốc lá, không uống nhiều rượu, tránh caffeine·thức ăn kích thích·cay·quá nóng, ăn các bữa nhỏ và đều đặn, kiểm soát cân nặng, quản lý căng thẳng.
- Phòng ngừa biến chứng·theo dõi
- Khi có dấu hiệu viêm dạ dày teo·chuyển sản ruột hoặc có tiền sử gia đình·yếu tố nguy cơ khác, cần nội soi dạ dày định kỳ (theo đánh giá của bác sĩ, thường theo dõi cách nhau vài năm) và sinh thiết để giám sát.
- Lưu ý đặc biệt
- Nếu nghi ngờ viêm dạ dày tự miễn (kháng thể kháng tế bào thành/thiếu yếu tố nội tại), cân nhắc xét nghiệm thiếu vitamin B12 và bổ sung.
- Khi tiệt trừ thất bại, có thể thay đổi phác đồ phối hợp kháng sinh hoặc yêu cầu nuôi cấy·xét nghiệm kháng thuốc.
Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (vật dụng cần chuẩn bị và ví dụ câu hỏi)
- Vật dụng/tài liệu
- Danh sách các thuốc đang dùng (bao gồm thuốc không kê đơn: NSAIDs, aspirin, thuốc chống đông, thuốc dạ dày, v.v.), cùng tiền sử dùng thuốc
- Kết quả nội soi dạ dày trước đây (nếu có thể, bao gồm cả nhận xét·kết quả giải phẫu bệnh)
- Hồ sơ xét nghiệm Helicobacter (kết quả test hơi thở ure·kháng nguyên phân·sinh thiết)
- Ghi chép thời điểm·tần suất xuất hiện triệu chứng gần đây·yếu tố khởi phát (bữa ăn, thuốc, rượu, v.v.)
- Ghi chú về thay đổi cân nặng, lượng hút thuốc·uống rượu, thói quen ăn uống
- Ví dụ về những nội dung cần trực tiếp thông báo cho bác sĩ khi khám
- Có hay không các triệu chứng gần đây nghi ngờ xuất huyết dạ dày (nôn ra máu, đi ngoài phân đen)
- Có hay không các triệu chứng thiếu máu (chóng mặt, da xanh xao)
- Có sử dụng NSAIDs·aspirin dài ngày hay không và mục đích sử dụng (đau, bệnh tim mạch, v.v.)
Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ
- "Nguyên nhân gây viêm dạ dày của tôi là gì và tôi có cần xét nghiệm Helicobacter không?"
- "Các tác dụng phụ dự kiến của thuốc bác sĩ định kê là gì? Cần lưu ý gì khi dùng thuốc?"
- "Với tình trạng của tôi, nguy cơ ung thư dạ dày ở mức nào và tôi cần thực hiện những xét nghiệm theo dõi nào?"
- "Để giảm triệu chứng, điều đầu tiên tôi nên thay đổi trong lối sống là gì?"
Ví dụ các câu hỏi phù hợp với từng bệnh
- "Nội soi·sinh thiết cho thấy viêm dạ dày teo hoặc chuyển sản ruột. Tôi nên nội soi theo dõi với khoảng cách bao lâu một lần?"
- "Sau khi điều trị tiệt trừ Helicobacter, khi nào cần xét nghiệm lại (xác nhận tiệt trừ), và nếu tiệt trừ thất bại thì các lựa chọn điều trị tiếp theo là gì?"
(Quyết định lâm sàng thay đổi tùy theo tình trạng của từng bệnh nhân·hướng dẫn tại địa phương. Nếu có các triệu chứng trên hoặc nghi ngờ xuất huyết, hãy lập tức đến cơ sở y tế.)