Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)
- Tên gọi: Taeyeol (triệu chứng tương đương viêm da dị ứng ở trẻ sơ sinh) — biểu hiện viêm da dạng chàm thường gặp ở trẻ sơ sinh trong vài tháng đầu sau khi sinh
- Nguyên nhân và sinh lý bệnh: Bệnh phát sinh do sự kết hợp của yếu tố di truyền (ví dụ: thiếu hụt protein hàng rào bảo vệ da [như filaggrin]), khuynh hướng miễn dịch (ưu thế Th2), suy giảm chức năng hàng rào bảo vệ da và các tác nhân kích thích từ môi trường (khô, nhiệt độ, mồ hôi, chất tẩy rửa, v.v.).
- Triệu chứng chính: Da khô, đỏ, các sẩn nhỏ và mụn nước, đóng vảy, ngứa dữ dội, chủ yếu ở mặt và các vùng nếp gấp như má, trán, sau tai, cổ, bẹn và mặt trong đùi (ở trẻ sơ sinh có thể gây rối loạn giấc ngủ và tổn thương da do gãi).
Phương pháp điều trị
- Nguyên tắc chung: Dưỡng ẩm da và tránh các tác nhân kích thích là nền tảng của điều trị. Áp dụng điều trị từng bước tùy theo triệu chứng và mức độ nghiêm trọng.
- Chăm sóc da (điều trị hằng ngày)
- Kiểm soát nhiệt độ và độ ẩm trong nhà (khuyến nghị độ ẩm khoảng 50–60%).
- Cho trẻ mặc quần áo bằng vải cotton mềm, ít gây kích ứng; tránh đổ mồ hôi quá nhiều.
- Khuyến nghị tắm bằng nước ấm vừa (khoảng 25°C), trong thời gian không quá 5–10 phút. Trong vòng 3 phút sau khi tắm, thoa đầy đủ kem dưỡng ẩm (lotion, kem hoặc dầu).
- Giữ móng tay ngắn và sử dụng bao tay khi cần thiết.
- Tránh xà phòng, chất tẩy rửa, nước xả vải có mùi nồng và bọt biển thô ráp.
- Kem dưỡng ẩm: Thường xuyên sử dụng chất làm mềm da không mùi, ít gây kích ứng (nhiều lần mỗi ngày).
- Thuốc bôi ngoài da
- Sử dụng corticosteroid bôi ngoài da có hiệu lực thấp (ví dụ: hydrocortisone 1%) trong thời gian ngắn để kiểm soát tình trạng viêm. Tuân thủ thuốc và cách dùng dành cho trẻ em.
- Khi cần thiết, điều chỉnh tuần tự mức độ mạnh của thuốc theo chỉ định của bác sĩ chuyên khoa da liễu.
- Thuốc ức chế calcineurin bôi ngoài da (ví dụ: pimecrolimus) có thể được sử dụng ở một số độ tuổi và tình huống, nhưng cần bác sĩ chuyên khoa quyết định dựa trên độ tuổi, chỉ định và độ an toàn.
- Thuốc toàn thân
- Trong trường hợp ngứa dữ dội hoặc rối loạn giấc ngủ nghiêm trọng, có thể sử dụng thuốc kháng histamine trong thời gian ngắn (chủ yếu loại gây buồn ngủ được dùng nhằm hỗ trợ giấc ngủ); đối với tình trạng viêm toàn thân nghiêm trọng, có thể cân nhắc thuốc điều hòa miễn dịch dưới sự đánh giá của bác sĩ chuyên khoa (hiếm gặp ở trẻ sơ sinh).
- Kiểm soát nhiễm trùng: Nếu da bị nhiễm vi khuẩn thứ phát (chủ yếu là Staphylococcus aureus) hoặc virus, cần điều trị thích hợp bằng thuốc kháng sinh/kháng virus bôi ngoài da hoặc toàn thân.
- Điều trị khác: Quang trị liệu chủ yếu được sử dụng ở trẻ lớn và người trưởng thành, còn ở trẻ sơ sinh thì có nhiều hạn chế.
- Lưu ý
- Corticosteroid bôi ngoài da có hiệu lực cao, khi sử dụng trong thời gian dài hoặc trên diện rộng, có nguy cơ ảnh hưởng đến tăng trưởng và gây teo da; cần tuân theo chỉ định của bác sĩ chuyên khoa.
- Không khuyến nghị tự ý hạn chế thực phẩm; nếu nghi ngờ dị ứng thực phẩm, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa trước khi tiến hành xét nghiệm.
- Nếu xuất hiện phản ứng bất thường trong khi dùng thuốc (phát ban nghiêm trọng, khó thở, đau, v.v.), hãy ngừng thuốc ngay lập tức và đi khám.
Những điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (bao gồm vật dụng cần chuẩn bị và ví dụ câu hỏi)
- Vật dụng nên mang theo
- Danh sách các thuốc đang dùng và đơn thuốc (bao gồm thuốc bôi ngoài da), hoặc ảnh chụp sản phẩm thuốc
- Ảnh gần đây cho thấy tình trạng da (khi mới phát bệnh và khi triệu chứng nặng nhất)
- Ghi chép về ngày bắt đầu và diễn biến triệu chứng (yếu tố làm nặng, thay đổi theo mùa, chế độ ăn uống và sinh hoạt, v.v.)
- Kết quả các xét nghiệm liên quan trước đây (nếu có) và tiền sử gia đình (viêm da dị ứng, hen suyễn, dị ứng, v.v.)
- Thông tin chính cần cung cấp cho bác sĩ khi khám ngoại trú
- Thời điểm và vị trí bắt đầu triệu chứng, các yếu tố làm nặng triệu chứng (mồ hôi, thực phẩm, chất tẩy rửa, v.v.)
- Những phương pháp điều trị đã thử (thuốc, kem dưỡng ẩm, thói quen tắm, v.v.) và hiệu quả
- Có hay không các vấn đề toàn thân như rối loạn giấc ngủ, bú mẹ hoặc tăng cân
- Ví dụ câu hỏi (những câu hỏi bệnh nhân có thể hỏi khi khám ngoại trú)
- Hiệu quả dự kiến và tác dụng phụ của thuốc này là gì?
- Nên sử dụng sản phẩm dưỡng ẩm nào và thoa bao lâu một lần?
- Nếu không kiểm soát tốt triệu chứng thì bước điều trị tiếp theo là gì?
Ví dụ câu hỏi dành riêng cho bệnh này để hỏi bác sĩ
- Có cần đánh giá xem triệu chứng này có phải do một loại thực phẩm cụ thể (ví dụ: sữa hoặc trứng) gây ra hay không? (Nếu cần thì tiến hành xét nghiệm nào và khi nào?)
- Nên sử dụng corticosteroid bôi ngoài da trong bao lâu và với mức độ mạnh nào? Cần lưu ý gì để giảm tác dụng phụ?
(Tham khảo: Khi xuất hiện các triệu chứng cấp cứu — khó thở, sưng nhanh ở mặt, môi hoặc cổ họng, sốt toàn thân, da nhợt nhạt, lừ đừ, v.v. — hãy lập tức đến phòng cấp cứu)
Tóm tắt tiên lượng: Với việc chăm sóc da và điều trị phù hợp, nhiều trẻ sơ sinh sẽ cải thiện; ở một số trẻ, cơ địa dị ứng có thể tiếp tục kéo dài sau giai đoạn trẻ em.