Nhiễm kiềm hô hấp

Mô tả bệnh (nguyên nhân và triệu chứng)

• Định nghĩa: Tình trạng thông khí phế nang quá mức làm giảm phân áp carbon dioxide trong máu động mạch (PaCO2) và khiến máu bị kiềm hóa (nhiễm kiềm hô hấp).
• Sinh lý bệnh chính: Tăng thông khí làm giảm PaCO2 → giảm ion hydro trong máu, dẫn đến tăng pH. Càng cấp tính, sự thay đổi pH càng nhanh, các triệu chứng thần kinh và mạch máu càng rõ rệt. Khi trở thành mạn tính, thận bài tiết HCO3− để tạo cơ chế bù trừ.
• Nguyên nhân thường gặp: Tăng thông khí do lo âu·hoảng loạn, thích nghi với vùng cao, thiếu oxy máu (viêm phổi, thuyên tắc phổi, phù phổi, v.v.), kích thích hệ thần kinh trung ương (giai đoạn đầu của quá liều salicylate, các thuốc như progesterone), cài đặt thông khí cơ học (tăng thông khí).
• Triệu chứng chính: Chóng mặt, ngất, tê·mất cảm giác ở tay chân (có thể gây hạ calci máu), co thắt cơ (co cứng), thở nhanh·cảm giác khó thở, đau ngực, rối loạn nhịp tim, rối loạn ý thức và co giật (trường hợp nặng).
• Chẩn đoán: Khí máu động mạch (ABG) — PaCO2 thấp và pH tăng (HCO3− có thể giảm do cơ chế bù trừ). Đồng thời đánh giá bệnh sử lâm sàng·độ bão hòa oxy·bệnh nền.

Phương pháp điều trị

• Nguyên tắc cơ bản: Điều chỉnh nguyên nhân và đưa nhịp thở về bình thường. Ưu tiên giảm triệu chứng cấp tính và kiểm soát biến chứng (hạ calci máu, rối loạn nhịp tim, v.v.).
• Điều trị không dùng thuốc: Nếu nguyên nhân là lo âu·tăng thông khí, ổn định bệnh nhân·hướng dẫn lại cách thở (thở bằng cơ hoành); tái hít thở bằng túi giấy chống chỉ định khi có khả năng thiếu oxy máu (trong trường hợp nghi ngờ thuyên tắc phổi·thiếu oxy).
• Điều trị bằng thuốc: Khi kèm theo lo âu·hoảng loạn nghiêm trọng, cân nhắc thuốc an thần phù hợp (ví dụ: benzodiazepine liều thấp). Khi có triệu chứng hạ calci máu, bổ sung calci đường tĩnh mạch (theo đánh giá y khoa).
• Oxy·thông khí cơ học: Áp dụng liệu pháp oxy khi có thiếu oxy máu. Ở bệnh nhân sử dụng máy thở, điều chỉnh tần số thở·TV (thể tích khí lưu thông) để phòng ngừa tăng thông khí (cài đặt mục tiêu PaCO2).
• Điều trị bệnh nền: Điều trị thích hợp bằng kháng sinh·thuốc chống đông·các phương pháp khác đối với bệnh gây ra tình trạng này như viêm phổi, thuyên tắc phổi, v.v. Khi nguyên nhân là thuốc như quá liều salicylate, ngừng dùng thuốc·giải độc.
• Theo dõi: Lặp lại xét nghiệm ABG·điện tâm đồ (theo dõi rối loạn nhịp tim)·điện giải (đặc biệt là calci).
• Lưu ý:
  • Chỉ sử dụng thở bằng túi giấy trong thời gian ngắn sau khi đã loại trừ tình trạng thiếu oxy máu.
  • Thận trọng khi sử dụng thuốc an thần nếu có nguy cơ giảm thông khí (ví dụ: dùng đồng thời thuốc ức chế thần kinh trung ương).
  • Nếu có bệnh tim nền·bệnh phổi, chiến lược điều trị và tiên lượng sẽ khác nhau.

Điểm cần kiểm tra trước khi khám ngoại trú (vật dụng cần chuẩn bị và ví dụ câu hỏi)

• Vật dụng cần chuẩn bị: Danh sách các thuốc đang dùng (bao gồm thuốc kê đơn·OTC·thực phẩm bổ sung), tiền sử bệnh (bệnh tim·phổi·thần kinh), kết quả xét nghiệm gần đây (xét nghiệm máu, độ bão hòa oxy, bản sao ABG nếu có), ghi chép thời điểm khởi phát triệu chứng và các yếu tố gây khởi phát (lo âu, vùng cao, vận động, thuốc, v.v.), ghi chú tần suất·thời gian kéo dài·có hay không các triệu chứng (ngất, co giật, v.v.).
• Các mục cần kiểm tra trước khi đến khám: Độ bão hòa oxy hiện tại (nếu có thể), có xảy ra co giật·ngất gần đây hay không, có thay đổi việc dùng thuốc hay không, có mang thai hay không (ảnh hưởng đến lựa chọn thuốc).
• Ví dụ về thông tin hữu ích để cung cấp cho bác sĩ khi khám ngoại trú: Nhật ký triệu chứng (tần số thở·triệu chứng trước và sau cơn), kết quả ABG·điện tâm đồ trước đây, thời gian và liều lượng các thuốc đã dùng gần đây như aspirin.

Ví dụ các câu hỏi chung để hỏi bác sĩ

• "Kết quả ABG (hoặc độ bão hòa oxy) của tôi được diễn giải như thế nào? PaCO2 và pH mục tiêu điều trị là bao nhiêu?"
• "Theo bác sĩ, nguyên nhân của tình trạng này là gì? Có cần làm thêm xét nghiệm (CT, xét nghiệm tưới máu phổi, v.v.) không?"
• "Các thuốc tôi đang dùng có thể là vấn đề không? Tôi cần ngừng hoặc thay thế thuốc nào?"
• "Tôi có thể thực hiện phương pháp kiểm soát hô hấp hoặc biện pháp quản lý sinh hoạt nào tại nhà?"
• "Tôi cần thực hiện biện pháp phòng ngừa nào để giảm nguy cơ tái phát?"

Ví dụ các câu hỏi tùy chỉnh theo bệnh

• "Tình trạng tăng thông khí lặp đi lặp lại; làm thế nào để phân biệt nguyên nhân là lo âu·hoảng loạn với vấn đề về phổi·tim? Cần làm những xét nghiệm nào?"
• "PaCO2 ở bệnh nhân đang sử dụng máy thở quá thấp. Cần điều chỉnh cài đặt thông khí như thế nào (khuyến nghị giá trị mục tiêu)?"